استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «خانواده در قرآن» پرداخت.

اسلوب های قرآنی آموزش به فرزند

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای پنجمین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: معارف اسلامی و تربیتی را چگونه و با چه اسلوبی می توان به بچه آموزش داد و تربیت کرد؟ در قرآن در این زمینه هم آیاتی وجود دارد که به آن اشاره کرده است.

1. تربیت الگویی

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: اگر در قرآن نگاه کنیم، می بینیم که از راه نشان دادن الگوهای مناسب برای بچه می توانیم ارزش های خودمان را به بچه منتقل کنیم؛ حس قهرمان خواهی، کمال خواهی که حسّی غاریزی هستند را می توان با الگو پروری و الگو نشان دادن به مسیر درست هدایت کرد.

وی اضافه نمود: متأسفانه در جهان امروز، الگوها و ستاره های نامبارک و ستاره های خیلی ناقصی به عنوان الگو برای فرزندان مطرح می شود که از یک بعد به موفقیتی رسیده اند، اما ابعاد منفی زیادی دارند که حاصل جمع این ابعاد، یک شخصیت منفی است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه یبان کرد: رها شدگی تربیتی سبب شده است که الگوی فرزندانمان، شخصیت های یک بعدی با ابعاد منفی باشد.یک شخصیتی است که در یک بعد موفق شده است، اما نه بعد ادب، نه بعد حیا، نه بعد مکتب فکری عمیق ندارد؛ بلکه تنها در یک بعد خاصی مطرح است که جاذبه و زیبایی دارد و در اجتماع، طرفدار دارد و سبب شده است که بچه از اول با الگوهای منحرف تربیت بشود.

«و اذکر...»

استاد تصریح کرد: در آیات قرآن می بینیم که خدای متعال بارها به تذکر، اشاره می کند «و اذکر»

«... وَ اذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيراً ....» (آل عمران: 41)

«وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ ....» (آل عمران: 205)

«وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيَمَ ....» (مریم: 19)

«وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِبْراهِيمَ ....» (مریم: 41)

«وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مُوسى‏ ....» (مریم: 51)

«وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِسْماعِيلَ ....» (مریم: 54)

«وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِدْرِيسَ ....» (مریم: 56)

«... وَ اذْكُرْ عَبْدَنا داوُدَ ...» (ص: 17)

«وَ اذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ ....» (ص: 41)

«وَ اذْكُرْ عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ ...» (ص: 45)

«وَ اذْكُرْ إِسْماعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ ذَا الْكِفْلِ ....» (ص: 48)

«وَ اذْكُرْ أَخا عادٍ ...» (احقاف: 21)

«وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ ....» (مزمل: 8)

«وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ .....» (انسان: 25)

وی در ادامه بیان کرد: مقصود خداوند متعال از بیان «و اذکر» بر این است که باید این الگوها در جامعه مطرح بشوند؛ این شخصیت ها زنده بمانند و باید الگوی جامعه مطرح بشوند. اگر به هر یک از آیات مراجعه شود، علت الگو بودن هر یک از آنها نیز بیان می گردد؛ به عنوان مثال، از دیدگاه قرآن کریم، اسماعیل علیه السلام الگوی جامعه است؛ چرا که صادق الوعد بوده است. این آیات نشان دهنده تربیت الگویی است که باید این نکته در آن رعایت بشود.

پدر و مادر، الگوی فرزند

استاد محمد باقر ساعی ور خاطرنشان کرد: در قرآن کریم، خود پدر و مادر هم الگو هستند. اما پدر و مادر زمانی الگوی مثبت است که واقعا امام خانواده شان باشد.

در سوره فرقان می خوانیم که خداوندا ما را برای متقین امام قرار بده «وَ الَّذينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقينَ إِماما» (الفرقان: 74)

وی افزود: معنایش این نیست که به صورت اعتباری امام مردم بشویم؛ بلکه معنایش این است که ما را به کمالی برسان که دیگران را رشد بدهیم؛ در خانواده پدر و مادر باید امام خانواده باشند و بتوانند دیگران را با مقصد ببرند. زمانی امام خانواده شدن، تحقق می یابد که خودشان الگوی حیا، طهارت، ارزش ها و ادب و ... باشند؛ اگر چنین بود، خواه ناخواه در قلب فرزند نفوذ پیدا می کند.

استاد ساعی ور تصریح کرد: پس در بحث الگوی قرآنی، باید توجه داشت که دسته ای از الگوها فرا تاریخی و جهانی هستند؛ و از طرف دیگر، پدرها و مادرها نیز الگو می توانند باشند؛ به شرط اینکه به حدی از شرایط و امامت برسند.

وی اضافه نمود: قرآن کریم در این زمینه تأکید دارد که اگر می خواهید الگو بشوید، ابتدا امام خودتان، سپس الگوی خانواده و سپس الگوی محله و شهر بگردید.

«أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُون‏» (البقرة: 44)

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ» (صف: 2و 3)

1. روش موعظه

استاد محمد باقر ساعی ور بعد از برشمردن روش «الگو یابی» به دومین روش قرآنی تربیت فرزند، یعنی روش موعظه پرداخت و در این زمینه به این آیه شریفه اشاره نمود:

«ادْعُ إِلى‏ سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدين‏» (النحل: 125)

وی افزود: این امر، هم برای همه مردم، هم لقمان نسبت به فرزند، هم ابراهیم نسبت به فرزندش و هم برای یعقوب نسبت به فرزندش دیده می شود که با مهربانی و با عبارت «یا بنیّ» قلب او را نسبت به قبول حقایق و ارزش ها نرم می گرداند.

«وَ وَصَّى بِها إِبْراهيمُ بَنيهِ وَ يَعْقُوبُ يا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ لَكُمُ الدِّينَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُون‏» (البقرة: 132)

«وَ هِيَ تَجْري بِهِمْ في‏ مَوْجٍ كَالْجِبالِ وَ نادى‏ نُوحٌ ابْنَهُ وَ كانَ في‏ مَعْزِلٍ يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَ لا تَكُنْ مَعَ الْكافِرين‏» (هود : 42)

«قالَ يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى‏ إِخْوَتِكَ فَيَكيدُوا لَكَ كَيْداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبين‏» (يوسف : 5)

«وَ قالَ يا بَنِيَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوابٍ مُتَفَرِّقَةٍ وَ ما أُغْني‏ عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْ‏ءٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ عَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُون‏» (يوسف: 67)

«يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَ أَخيهِ وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُون‏» (يوسف: 87)

«وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏» (لقمان: 13)

«يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ في‏ صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطيفٌ خَبيرٌ» (لقمان: 16)

«يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُور» (لقمان: 17)

«فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى‏ فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى‏ قالَ يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُني‏ إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرين‏» (الصافات: 102)

1. روش تعلیم

استاد محمد باقر ساعی ور بعد از برشمردن روش های الگویابی و موعظه، به سومین روش قرآنی در تربیت فرزند، یعنی «روش تعلیم» اشاره نمود.

وی افزود: روش تعلیم، یعنی یعنی تبیین مسائل؛ بعضی زمان ها سربسته و مبهم مطرح کردن هم قانع کننده نیست و هم در یک محیط های متضاد و در یک محیط های باز ممکن است از راه های منحرف به یک مطلب، نظر منحرفی پیدا کند. از این رو باید تبیین مطالب صورت بپذیرد؛ یعنی مطالب معارفی و سؤالات و شبهاتی که فرزند دارد پاسخ داده شود و تبیین گردد. و البته این تبیین باید به قدر فهم و درک فرزند بوده باشد. اگر این امر صورت نپذیرد، ممکن است از منابع آلوده به پاسخ های آلوده دست یابد. هم برای همه انسان ها و هم برای فرزندان قرآن توصیه کرده است.

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا به این آیه شریفه اشاره نمود:

«وَ يُعَلِّمُهُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجيل‏» (آل‏عمران: 48)

/270/260/21/