استاد سید علی طباطبایی، از اساتید برجسته حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به تبیین مفهوم ذکر الهی، نسبت آن با دنیاگریزی و تأثیر عمیق آن در نیل به کمال انسانی پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو با اشاره به تضاد ذاتی بین دلبستگی به دنیا و حقیقت ذکر الهی اظهار داشت: دنیا و ذکر الهی هرگز با یکدیگر جمع نمی‌شوند؛ زیرا منظور از دنیا در اینجا هر چیزی است که انسان را از یاد خدا و مسیر قرب به او دور و غافل سازد. ذکر اگر با اخلاص همراه باشد، نه تنها یک عمل زبانی، که حقیقتی است که مایه انس با خدا و قرب به ساحت قدس الهی می‌شود و این دو مقوله یعنی غفلت دنیوی و انس معنوی، در دل یک انسان جمع‌شدنی نیست.

کارشناس دینی با استناد به آیه شریفه «وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجاً مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى» (طه/۱۳۱) افزود: این اولیای الهی که به مقام اهل ذکر رسیده‌اند، دنیای گذرا را با ذکر خدا معاوضه کردند. آنها به خوبی دریافته بودند که این زرق و برق دنیا، شکوفه‌هایی است که برای هیچ‌کس به بار نمی‌نشیند و چیزی جز وسیله‌ای برای آزمون الهی نیست. به همین دلیل، این امور اعتباری و فریبنده را رها کردند و در مقابل، ذکر خدا را برگزیدند؛ ذکری که ابدیت انسان را تأمین کرده و سرمایه‌ای جاودان برای او محسوب می‌شود.

استاد طباطبایی در ادامه به حدیثی از رسول گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم اشاره و ابراز داشت: حضرت محمد مصطفی (ص) فرمودند: "مَن أحب أن يرتع فى رياض الجنة فليكثر ذكر الله"؛ هر کس دوست دارد در بوستان‌های بهشتی بهرهمند شود و در آن باغ‌های پرطراوت بگردد، باید ذکر الهی را بسیار بگوید و تمام شئون زندگی خود را با یاد خدا توأم کند. این نشان می‌دهد که ذکر، نه یک امر سطحی و تشریفاتی، که کلید ورود به بالاترین نعمت‌های اخروی است و می‌تواند زندگی دنیوی انسان را نیز به بهشتی زمینی تبدیل کند.

وی با طرح بحثی عمیق پیرامون حقیقت وجودی انسان یادآور گردید: انسان موجودی ممتد و گسترده به امتداد نظام هستی است. مرتبت مادی او که به نام بدن شناخته می‌شود، مبدأ تکوّن و شکل‌گیری او تحت تدبیر مقتدرانه خداوند متعال قرار دارد، چنانکه می‌فرماید: "هُوَ الَّذِی یُصَوِّرُکُمْ فِی الْأَرْحَامِ کَیْفَ یَشَاءُ" (آل‌عمران/۶). هر اندازه ارکان مزاج انسان بایسته‌تر، اعتدال مزاج شایسته‌تر، اندام آدمی موزون‌تر و آراسته‌تر، و تندرستی او دلخواسته‌تر باشد، قابلیت او برای به فعلیت رسیدن کمالات انسانی قوی‌تر و شریف‌تر خواهد بود. به عبارت دیگر، سلامت و تعادل جسمانی، زمینه‌ساز رشد و تعالی روحانی است.

این استاد حوزه در بخش دیگری از سخنان خود به بحث کمال و مراتب آن پرداخت و تصریح کرد: در دعای شریف سحر می‌خوانیم: "اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْئَلُكَ مِنْ كَمَالِكَ بِأَكْمَلِهِ وَكُلُّ كَمَالِكَ كَامِلٌ، اَللَّهُمَّ إِنِّي اَسْئَلُكَ بِكَمَالِكَ كُلِّهِ"؛ خدایا! از تو درخواست می‌کنم عالی‌ترین مراتب کمالت را، در حالی که تمام مراتب کمالت عالی است، خدایا! از تو درخواست می‌کنم به حق تمام مراتب کمالت. این فراز زیبا نشان‌دهنده توجه اولیای الهی به مفهوم عمیق کمال است. کمال هر موجودی به فعلیت رسیدن استعدادهای اوست؛ آنچه تمامیت یک شیء به آن وابسته است، کمال آن شیء نامیده می‌شود.

کارشناس دینی در تبیین اقسام کمال از منظر عرفانی افزود: در اصطلاح عرفانی، کمال بر دو قسم است: نخست، کمال ذاتی که عبارت است از ظهور حق تعالی بر نفس خود، به نفس خود، برای نفس خود، بدون اعتبار غیر و غیریت. دوم، کمال اسمائی که عبارت است از ظهور حق بر نفس خود و شهود ذات خود در تعینات خارجی. این شهود، شهودی عیانی و عینی وجودی است. اسماء و صفات الهی همگی کامل هستند، بلکه خود عین کمال‌اند و انسان با ذکر و یاد خدا می‌تواند به مراتبی از این کمالات دست یابد.

استاد سید علی طباطبایی در بخش پایانی گفتگو با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ماه مبارک رمضان به عنوان بهار قرآن و ذکر الهی تأکید کرد: ماه رمضان، ماه نزول قرآن، ماه ذکر و ماه رسیدن به کمالات معنوی است. روزه‌داران با امساک از لذائذ مادی، زمینه را برای غلبه ذکر الهی بر دل‌های خود فراهم می‌کنند. این ماه فرصتی استثنایی برای معاوضه دنیای زودگذر با ذکر جاودان الهی و قدم نهادن در بوستان‌های بهشتی است. چه نیکوست که در این ماه مبارک، با تأسی به اولیای خدا، ذکر را محور زندگی خود قرار دهیم تا مشمول کمالات بی‌نهایت الهی گردیم.

وی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان ساخت: انسان در مسیر کمال، هرچه بیشتر به ذکر الهی روی آورد، از زهره زندگی دنیوی فاصله گرفته و به رزق پروردگار که خیر و باقی است، نزدیک‌تر می‌شود. این همان راهی است که اولیای الهی پیمودند و ما نیز در این ماه مبارک می‌توانیم گام‌های نخستین را در این مسیر برداریم.