استاد اکبر دهقان از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به بررسی دو عنصر اساسی در زندگی معنوی مؤمنان پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با تأکید بر اینکه در دین مبین اسلام، اعمال و عبادات دارای درجات و آثار متفاوتی هستند، به معرفی دو «شاه‌کلید» پرداخت که می‌توانند مسیر تعالی و رشد انسان را هموار سازند.

تفاوت ویتامین‌های اعمال عبادی

استاد دهقان اظهار داشت: همان‌گونه که ویتامین‌های مختلف در بدن انسان آثار متفاوتی دارند، اعمال عبادی نیز دارای خواص و کارکردهای گوناگونی هستند. هر یک از عبادات مانند نماز، روزه، نماز شب، حج و سایر مناسک دینی، خاصیت منحصر به فرد خود را دارند و انسان را به جنبه‌ای از کمال نزدیک می‌کنند. اما در میان این اعمال، برخی به مثابه شاه‌کلید عمل می‌کنند؛ یعنی همانند کلیدی که دریچه‌های جدیدی را به روی انسان می‌گشاید، این اعمال نیز می‌توانند جهشی عظیم در مسیر رشد معنوی ایجاد کنند.

نماز اول وقت؛ پاسپورت ورود به بهشت

وی در ادامه به تبیین نخستین شاه‌کلید پرداخت و تصریح کرد: بدون تردید، نماز به ویژه نماز اول وقت، یکی از مهم‌ترین این شاه‌کلیدهاست. در روایات متعدد داریم که در قیامت، نخستین چیزی که مورد سؤال و بررسی قرار می‌گیرد، نماز است. «إِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ مَا سِوَاهَا وَ إِنْ رُدَّتْ رُدَّ مَا سِوَاهَا»؛ اگر نماز پذیرفته شود، بقیه اعمال نیز پذیرفته می‌شود و اگر رد شود، سایر اعمال نیز رد خواهد شد.

کارشناس دینی با تشبیه نماز به پاسپورت برای ورود به بهشت افزود: تصور کنید می‌خواهید وارد کشوری شوید. نخستین چیزی که از شما مطالبه می‌کنند، پاسپورت است. اگر پاسپورت نداشته باشید، هرقدر هم مدارک علمی و تخصصی ارائه دهید، هرقدر هم از مقامات و منزلت خود بگویید، راهتان نخواهند داد. در قیامت نیز نماز نقش همین پاسپورت را ایفا می‌کند. کسی که اهل نماز نباشد، اجازه ورود به حریم قرب الهی و بهشت را نخواهد یافت، هرچند کارهای نیک فراوانی انجام داده باشد.

فرق مؤمن و کافر در آیینه نماز

استاد دهقان با اشاره به تمایز مؤمن و کافر یادآور گردید: فرق عملی میان مؤمن و کافر، در نماز است. از نظر اعتقادی، مؤمن دارای باورهای حق و کافر دارای اعتقادات باطل است، اما در عرصه عمل، اگر مؤمنی نماز نخواند، در عمل تفاوتی با کافر ندارد. به همین دلیل است که در برخی روایات می‌خوانیم: «مَنْ تَرَکَ الصَّلَاةَ مُتَعَمِّدًا فَقَدْ کَفَرَ»؛ کسی که عمداً نماز را ترک کند، کافر شده است. این کفر، کفر اعتقادی نیست که موجب نجاست ظاهری شود، بلکه کفر عملی است. یعنی چنین فردی در صحنه عمل، همانند کافر است که هیچ عبادت و نمازی ندارد.

نماز؛ نسخه شفابخش الهی

این استاد حوزه در ادامه به خاصیت پالایندگی نماز اشاره کرد و ابراز داشت: خداوند متعال در نماز، دست محبت بر سینه بنده خود می‌نهد و او را یواش‌یواش از آلودگی‌ها پاک می‌کند. اگر خدا ما را به حال خود رها کند و بگوید بنشین عیب‌ها و نقطه‌ضعف‌هایت را پیدا کن و خودت خود را اصلاح نما، شاید قرن‌ها طول بکشد تا ما نه تنها عیوب خود را بشناسیم، بلکه راه درمان آنها را نیز بیابیم. اما خداوند مهربان چنین نکرده است. او نماز را به ما عطا کرده تا همین نماز، چه بدانیم و چه ندانیم، چه متوجه باشیم و چه نباشیم، آلودگی‌های ما را بزداید. «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْکَرِ». نماز انسان را از زشتی‌ها و گناهان بازمی‌دارد.

وی با بیان اینکه این پالایش، دیر و زود دارد اما قطعی است، به روایتی از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله اشاره کرد و افزود: اصحاب به پیامبر عرض کردند: یا رسول‌الله، جوانی است که چشم‌چرانی می‌کند و نگاهش به نامحرم آلوده است. حضرت پرسیدند: آیا نماز می‌خواند؟ گفتند: آری. حضرت فرمودند: همان نماز او را اصلاح می‌کند. در روایت دیگری، عرض کردند: جوانی است که دزدی می‌کند. باز حضرت پرسیدند: نماز می‌خواند؟ گفتند: آری. باز همان پاسخ را شنیدند: نماز او را اصلاح خواهد کرد. این همان معنای آیه شریفه است که نماز از فحشا و منکر بازمی‌دارد.

وصیت عارفان به نماز اول وقت

استاد دهقان در بخش دیگری از سخنان خود به خاطره‌ای شنیدنی از عارفان بزرگ اشاره کرد و گفت: من خود با این دو گوش خود از مرحوم آیت‌الله بهجت رضوان‌الله‌علیه شنیدم که ایشان از استادشان، آیت‌الله قاضی نقل می‌کردند: «اگر کسی اهل نماز اول وقت باشد و به مقاماتی نرسد، مرا لعن کند». از آقای بهجت سؤال شد: یعنی همراه با حضور قلب و شرایط خاص؟ ایشان فرمودند: نه، همین که اهل نماز اول وقت باشد. مقصود از اهل بودن، استمرار و التزام عملی است. البته ممکن است گاهی به دلیل عذر موجهی مانند سفر با هواپیما یا گرفتاری ضروری، نماز اول وقت ترک شود، اما این ترک‌های گاه‌به‌گاه به «اهل بودن» آسیب نمی‌زند. مهم این است که انسان دغدغه اول وقت را داشته باشد و دلش برای آن بتپد.

درس بزرگان در اهتمام به نماز اول وقت

وی با یادآوری سیره عملی امام خمینی رحمت‌الله‌علیه تأکید کرد: از امام راحل نقل است که دخترشان می‌گفت: پدرم در مهم‌ترین جلسات کشوری و لشکری نیز اگر صدای اذان بلند می‌شد، آستین‌ها را بالا می‌زد و برمی‌خاست. می‌فرمود: خداوند با اذان می‌گوید «حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ»؛ بشتابید به سوی نماز. من دعوت خدا را پاسخ می‌گویم. شما می‌گویید بنشین، خدا می‌گوید بیا. من دعوت خدا را لبیک می‌گویم. این نگاه، نگاه کسی است که ارزش نماز اول وقت را درک کرده است.

استاد دهقان با تأکید بر این نکته که نماز اول وقت حتی بدون حضور قلب نیز آثار خود را دارد، خاطرنشان کرد: حضور قلب مطلوب است و باید برای رسیدن به آن تلاش کرد، اما شاه‌کلید بودن نماز اول وقت، مشروط به حضور قلب نیست. خود نماز اول وقت، فی نفسه دارای چنان برکتی است که انسان را به مراتبی از قرب الهی می‌رساند.

توسل به حضرت زهرا (س)؛ شاه‌کلید بی‌بدیل دوم

این کارشناس دینی در ادامه به دومین شاه‌کلید طلایی اشاره کرد و با سوگند به خداوند علی عظیم اظهار داشت: دومین شاه‌کلید که هیچ جایگزینی ندارد و نمی‌توان چیزی را هم‌تراز آن قرار داد، توسل به حضرت زهرای اطهر سلام‌الله‌علیها در میان اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام است. البته توسل به سیدالشهدا علیه‌السلام نیز جایگاه ویژه خود را دارد و هیچ چیز جای آن را نمی‌گیرد، اما توسل به حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، ویژگی‌های منحصر به فردی دارد.

وی با بیان اینکه حضرت زهرا (س) سریع‌ترین و کارسازترین وسیله برای رسیدن به حاجات است، تصریح کرد: این مادر بزرگوار، ام‌الأئمه است و چنان مقامی دارد که حتی خود معصومین علیهم‌السلام نیز به ایشان توسل می‌جستند. این مطلب بسیار شگفت‌انگیز است. معصوم که خود معدن فیض و محل رجوع حاجتمندان است، چگونه ممکن است به دیگری توسل کند؟ اما روایات متعدد نشان می‌دهد که ائمه اطهار علیهم‌السلام به مادر بزرگوارشان متوسل می‌شدند.

توسل امام باقر (ع) به مادرشان برای شفا

استاد دهقان در این زمینه به روایتی از بحارالانوار مرحوم مجلسی اشاره کرد و گفت: حتماً شنیده‌اید که امام باقر علیه‌السلام تب شدیدی داشتند. در کنار ایشان ظرف آبی بود. دست مبارک خود را به آن آب می‌زدند و بر پیشانی می‌گذاشتند و می‌فرمودند: «یَا أُمَّاهْ یَا فَاطِمَةُ»؛ ای مادر من، ای فاطمه. مرحوم مجلسی در توضیح این رفتار دو احتمال مطرح می‌کند: یکی اینکه هرگاه اهل بیت علیهم‌السلام مصیبت و دردی می‌دیدند، چه درد جسمی و چه روحی، نخست یاد مصیبت‌های مادرشان می‌افتادند. دوم اینکه این توسل برای شفا گرفتن از مادر بوده است. مرحوم مجلسی احتمال دوم را قوی‌تر می‌داند: «لِلِاسْتِشْفَاءِ»؛ برای شفا جستن. امام باقر علیه‌السلام که ما اگر خاک زیر پای مبارکش را پیدا کنیم و برای شفا بر چشم بکشیم، شفا می‌یابیم، خود برای شفای از تب، به مادر بزرگوارشان متوسل می‌شوند. این نشان‌دهنده عظمت مقام حضرت زهرا سلام‌الله‌علیهاست.

توسل؛ نیاز همیشگی انسان

استاد دهقان با بیان اینکه توسل به حضرت زهرا (س) محدود به زمان یا مکان خاصی نیست، افزود: این توسل، یک نیاز دائمی برای مؤمنان است. همان‌گونه که در طول زندگی به نماز اول وقت نیاز داریم، همواره به این شاه‌کلید معنوی نیز محتاجیم. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نه تنها در امور مادی و حل مشکلات دنیوی، بلکه در مسیر تعالی معنوی و دستیابی به مقامات اخروی نیز بهترین وسیله هستند.

نتیجه‌گیری: تمسک به دو ریسمان نجات‌بخش

این استاد حوزه در پایان گفتگو با خبرنگار نشست اساتید، مؤمنان را به تمسک هرچه بیشتر به این دو شاه‌کلید طلایی دعوت کرد و اظهار داشت: اگر انسان بخواهد در این دنیای پرآشوب و پرتلاطم، راه سعادت را بیابد و از لغزش‌گاه‌ها به سلامت عبور کند، باید به این دو ریسمان محکم چنگ زند: نماز اول وقت که پاسپورت ورود به بهشت و پالاینده روح از آلودگی‌هاست، و توسل به حضرت زهرای اطهر سلام‌الله‌علیها که سریع‌ترین و کارسازترین وسیله برای رسیدن به حاجات مادی و معنوی است. این دو در کنار هم، می‌توانند انسان را به اوج قرب الهی برسانند و او را در زمره رستگاران قرار دهند.