حجت‌الاسلام حسین عبداللهی، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع « شهید صدر و ضرورت تحول در تفسیر قرآن و اجتهاد فقهی» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو با اشاره به دیدگاه‌های مرحوم شهید صدر، بر ضرورت حرکت از تفسیر تجزیه‌ای به سمت تفسیر موضوعی و نظام‌مند قرآن تأکید کرد و گفت: برای پاسخگویی به مسائل پیچیده امروز، نیازمند تحقیقات عمودی و استخراج نظام‌های فکری از دین هستیم.

استاد حسین عبداللهی با اشاره به درس‌های کتاب «سنت‌های تاریخ در قرآن» اثر مرحوم شهید سید محمدباقر صدر اظهار داشت: شهید صدر با تمایز قائل شدن بین دو روش تفسیر «تجزیه‌ای» و «موضوعی»، بر ضرورت گذار به تفسیر موضوعی تأکید داشت. تفسیر تجزیه‌ای به ترتیب آیات می‌پردازد و معارف را انباشته می‌کند، اما تفسیر موضوعی یا «توحیدی» به دنبال کشف نظامات و الگوهای کلان قرآنی در مواجهه با مسائل عینی و پیچیده زندگی امروز بشر است.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: شهید صدر این نگاه را به حوزه فقه نیز تسری داد و معتقد بود فقهای گذشته، اگرچه به صورت موضوعی و متناسب با واقعیات زمان خود عمل می‌کردند، اما امروز نیازمند توسعه هم در «تحقیقات افقی» و هم در «تحقیقات عمودی» هستیم. تحقیقات افقی به معنای پرداختن به مسائل نوپدید و مستحدثات زندگی امروز است، به طوری که فقیه واقعیات پیچیده جامعه خود را به داوری شریعت عرضه کند.

وی خاطرنشان کرد: اما نقطه تمایز و نوآوری شهید صدر، تأکید بر «تحقیقات عمودی» است. این به معنای ژرفابخشی به مسائل و استخراج «نظریه‌های اساسی» و «نظام‌های فکری» از دل منابع دین است. فقیه و مفسر نباید تنها به احکام پراکنده و روبنایی بسنده کند، بلکه باید مبانی عمیق، اهداف کلان و روح حاکم بر شریعت را درک کند و احکام را در چارچوب آن نظام کلی استنباط نماید. به عنوان مثال، در موضوع ازدواج، باید نظریه اسلام درباره خانواده، مودت، رحمت و آرامش را کشف کرد و سپس احکام جزئی را با آن سازگار سنجید.

استاد عبدالهی در ادامه به پاسخ شهید صدر به یک اشکال مهم پرداخت و گفت: ممکن است کسی بپرسد که پیامبر(ص) خود همه معارف را به شکل کلی ارائه دادند؛ پس چرا امروز نیاز به این نظام‌سازی داریم؟ شهید صدر با یک زبان زیبایی پاسخ می‌دهد: فردی که در بستر یک زبان رشد می‌کند، به صورت وجدانی و بدون نیاز به قواعد پیچیده، آن را می‌فهمد و به کار می‌برد (مانند عصر نزول). اما کسی که از آن بستر دور افتاده (مانند انسان امروزی)، برای فهم دقیق و جلوگیری از خطا، نیازمند دستور زبان، قواعد و چارچوب‌های نظام‌مند است. مواجهه امروز ما با اسلام و هجمه اندیشه‌های رقیب، همین ضرورت را ایجاب می‌کند.

این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به برخی دیدگاه‌های خاص شهید صدر برای کارآمدسازی فقه، تصریح کرد: ایشان با نقد «نگاه فردگرایانه» به شریعت، بر لزوم توجه به جایگاه حکومتی پیامبر و ائمه و استخراج «روح نصوص» تأکید داشت. همچنین تقسیم احکام به «دگرگون‌پذیر» و «دگرگون‌ناپذیر»، توجه به «منطقه الفراغ» برای حکومتی، و تفکیک «نصوص تبلیغی» از «نصوص ولایتی» از دیگر نوآوری‌های ایشان برای پویایی و مانایی فقه در اداره جامعه است.