استاد سید محمد علی فقیهی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «فقه جمعیت؛ آیات ادله استحباب افزایش نسل و تکثیر جمعیت» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: موضوع بحث ما  از سلسله مباحث فقه معاصر "فقه جمعیت" است. موضوع جمعیت از مباحث مبتلا به و مهم امروز جامعه ما، بلکه جامعه اسلامی است؛ که نیاز است از جهت فقهی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.   

وی افزود: مقام معظم رهبری در ۱۴ خرداد ۱۳۹۹فرمودند: «در زمینه مسائل خانواده به معنای واقعی کلمه باید تحول ایجاد کنیم؛ امروز خبرها و گزارش‌ های متقن به ما می ‌گوید که کشورمان به سرعت به سمت پیری پیش می‌ رود، این خیلی خبر دهشتناک و بدی است. از جمله  مواردی است که آثار آن در وقتی ظاهر خواهد شد که هیچ‌ گونه علاجی برای آن متصور نیست؛ اینها را باید با تحول انجام داد» حضرت آقا فقط در خصوص جمعیت از واژه "دهشتناک" استفاده کرده اند و این به معنی احساس خطر جدی است.

استاد فقیهی در ادامه بیان کرد: در خصوص جمعیت، دو دیدگاه و تفکر، طی سال های گذشته و تا به امروز، در جامعه ما حاکم بوده است:

یک) تفکری که طی سالیان گذشته تبلیغ فراوان کردند و گفتند فرزند کمتر، زندگی بهتر؛ و این تبلیغات گسترده در همه ابعاد فردی و اجتماعی زندگی ما وارد شد و متأسفانه تبدیل به فرهنگ شد؛ و باید بدانیم وقتی مساله ای تبدیل به فرهنگ شد؛ تغییر آن کار بسیار سختی است؛ و به سادگی قابل تغییر نیست.

دو) برخی دیگر بر  اساس آموزه های قرآنی و دینی بر این باور بوده و هستند که تکثیر نسل امری مستحب و مورد تأکید شارع مقدس است؛ و از نیازهای ضروری امروز جامعه اسلامی است.

فصل اول

این استاد حوزه علمیه قم افزود: فصل اول در خصوص  ادلّه استحباب و مرغوبیت افزایش نسل و تکثیر جمعیت نزد شارع مقدس است، برای اثبات این ادعا که افزایش نسل و فرزند آوری بیشتر، مورد تاکید، ترغیب و استحباب شارع مقدس است، به 3 دلیل استناد خواهیم نمود.

1) قرآن شریف

2) روایات حضرات معصومین علیهم السلام

3) دلیل عقلی

 دلیل اول: ادله قرآنی

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: آیات متعددی در قرآن دلالت بر استحباب افزایش جمعیت و فرزند آوری دارد که ما به 8 آیه اشاره می کنیم و تک تک آیات مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

نکته)

وی افزود: شاید کسی اشکال کند که  تک تک این آیات دلالتی بر ادعای ما که استحباب افزایش جمعیت و فرزند آوری نزد شارع مقدس است ندارد. که ما جواب خواهیم داد شاید تک تک آیات چنین ادعائی را ثابت نکند؛ اما مجموع این آیات دلالت بر مقصود ما، یعنی استحباب و مرغوبیت افزایش جمعیت و فرزند آوری نزد شارع مقدس دارد. از این رو کسی این اشکال را نکند که مثلا فلان آیه دلالتی بر مطلوب ما ندارد، چون بر فرض قبولِ اشکال، می گوئیم این آیات من حیث مجموع بر مدعای ما دلالت دارد و ادعای ما را یعنی استحباب فرزند آوری و افزایش نسل را ثابت می کند. وقتی این آیات در کنار هم قرار داده شوند، اطمینان می کنیم که دلالت بر استحباب و مرغوبیت افزایش نسل دارند. (دفع دخل مقدر کرده باشیم ).

آیه اول:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آیه اول که دلالتش از بقیه آیات روشن تر و محکم تر است؛ آیات 10 تا 12  سوره نوح هست.

«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا* يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا * وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَارًا»

*کیفیت استدلال به آیه:

وی افزود: در سوره نوح در خصوص لجاجت قوم نوح در پذیرش دعوت حضرت نوح علیه السلام ، نکاتی بیان شده است و این لجاجت و عدم پذیرش دعوت حضرت نوح سبب شد که قوم نوح ؛ گرفتار خشکسالی ؛ نابودی اموال و فرزندان و عقیم شدن زنانشان شوند . خداوند اینها را به خاطر باقی ماندن بر کفرشان و عدم پذیرش دعوت حضرت نوح و عدم ایمان آوردن به خدا ، عقوبت کرد و عقوبتشان به این سه چیز بود.که مرگ فرزندان و عقیم شدن زنانشان مورد بحث ماست . حضرت نوح در مقابل کارهای اینها فرمود : بیایید راهی به شما یاد بدهیم تا این بلاها از بین بروند. راه چیست؟ فرمود : « فَقُلتُ استَغفِرُوا رَبَّکُم اِنَّهُ کَانَ غَفَّاراً » بیایید از پروردگارتان استغفار کنید! از گناهانتان توبه کنید و دست از کفر بردارید .اگر استغفار کردید و دست از کفر ومعصیت برداشتید بدانید که « اِنَّهُ کَانَ غَفَّاراً »

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: (ذیل این آیه روایاتی داریم که ، کسی که بچه میخواهد، چگونه استغفار کند تا این استغفار سبب بچه دار شدن او بشود که بعدا به آنها اشاره خواهد شد) نتیجه استغفار شما این است «یُرسِلِ السَما ءَ علیکم مِدرَاراً» خدا آسمان را ریزان پشت سر هم  بر شما می فرستد. یعنی این استغفار باعث می شود که خشکسالی از بین برود . در ادامه می فرماید : « وَ یُمدِدکُم بِاموالٍ وَ بَنینَ وَ یَجعَل لَکُم جَناتٍ وَیَجعَل لَکُم اَنهاراً » خدا شما را کمک می کند به اموالٍ وبنین خدا با مال و فرزند به شما کمک می کند . امداد الهی در یک مساله نشان دهنده این است که آن مساله یک امر با ارزش و مقبول خدا است که می فرماید اگر استغفار کنید ما به واسطه اموال و فرزندان شما را امداد و کمک می کنیم . پس فرزند دار شدن نزد خداوند مقبول و با ارزش است.

وی اضافه نمود: اینجا چند تا قرینه هست که فرزند آوری و افزایش نسل و فرزند آوری مقبول خداست:

1- وقتی اینها کفر ورزیدن و معصیت کردند و به حرف حضرت نوح گوش نمی دادند ، عقوبت داشتند. عقوبتشان به از بین رفتن فرزندان و عقیم شدن زنان بود ؛ خداوند برای عقوبت کردن امور پسندیده را از انسان سلب می کند نه امور بی ارزش و ناپسند را ؛ داشتن فرزند و فرزند آوری امری پسندیده و مقبول خداست حالا که نافرمانی کردند خدا آنان را از این امر پسندیده محروم کرد . کم شدن نسل عقوبت است که بخاطر نافرمانی از دستورات خدا ؛ و پیامبران الهی در جامعه به وجود می آید .

2- قرینه دوم اینکه می فرماید اگر استغفار کنید خداوند به شما مال و فرزند می دهد خب فرزند آوری امری مقبول و پسندیده است که خدا آن را به عنوان پاداش در مقابل استغفار و تر ک گناه به انسان می دهد. لذا می فرماید اگر استغفار کنید خداوند به شما مال و فرزند خواهد داد.

3- قرینه سوم اینکه می فرماید « وَ یُمدِدکُم بِاموالٍ وَ بَنینَ وَ یَجعَل لَکُم جَناتٍ وَیَجعَل لَکُم اَنهاراً »  اگر استغفار کنید خداوند برای شما جنات و انهار قرار می دهد تا از آنان استفاده کنید . خب باغ و درخت و آب و رود نعمت هستند و مقبول خدا و مردم، هم چنین از این قرینه می فهمیم که فرزند دار شدن هم مقبول خدا و مردم است که خدا در برابر استغفار و ترک گناه به انسان عنایت می فرماید.

4- مهم ترین قرینه اینکه فرزند دار شدن بعنوان امداد الهی ذکر شده است .خب مقبول خداست که از آن بعنوان امداد الهی نام می برد خدای حکیم از چیزی که مورد توجه و مقبول نیست که بعنوان امداد الهی نام نمی برد.

نکته)

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: ما یک مَدَّ داریم و یک اَمَدَّ . خداوند در مورد نعم الهی تعبیر به اَمَدَّ می کند. اما در مورد اموری که زشت و ناپسند است تعبیر به مَدَّ می کند. در آیه 79 سوره مریم  می فرماید: «و نَمُدُّ لَهُ مِنَ العَذابِ مَدّ اً» چون بحث از عذاب است از مدا (ثلاثی مجرد ) استفاده کرده و در اینجا چون بحث از نعمت الهی است تعبیر به امداد و امَدَّ (باب افعال ) شده است معلوم میشود که ازیاد فرزند و نسل مورد توجه و مقبول خداوند و نعمت الهی است.  *پس نتیجه می گیریم که بر اساس این آیات نورانی سوره نوح ، افزایش نسل و فرزند دارای استحباب و مقبول و مورد رغبت شرع مقدس است.

آیه دوم

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: آیه دوم، آیه 6 سوره اِسراء است؛ لازم به یادآوری است اسم سوره اِسراء است به معنای مصدری اما اول سوره؛ فعل آمده است اَسراء. « ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا»

*کیفیت استدلال به آیه:

وی در ادامه بیان کرد: در قصه بنی اسرائیل خدا می فرماید : شما گرفتار عذاب شدید ؛ چون مخالفت با حضرت موسی کردید خدا بلائی سرتان آورد که خانه به خانه شما را بیرون می کشیدند و نابودتان می کردند! بعد از اینکه عذاب تمام شد و مردم استغفار کردند خدا فرمود ما می خواهیم شما را نعمت بدهیم . نعمتی که خدا به اینها می دهد این است : « وَ اَمدَدناکُم بِاَموالٍ وَ بَنینَ وَ جَعَلناکُم اَکثَرَ نَفیراً»

وی افزود: در این آیه شریفه هم، تعبیر امددنا (باب افعال) آمده است؛ یعنی در مقام ارائه نعمت الهی، به انسان های استغفار کننده است . ما شما را امداد کردیم کمک کردیم نعمت دادیم به اموال ( اگر اموال شما را ازبین بردند به شما اموال دادیم) و به اولاد ( اگر شما را کشتند ما به شما فرزند دادیم تا جبران شود) . امداد الهی بعد از آن عذابها به دادن مال و فرزندان است . خب مال و فرزند خوب و مقبول و مورد رغبت خداست که بعنوان امداد به انسان داده می شود . بعد می فرماید: « وَ جَعَلناکُم اَکثَرَ نَفیراً» ما کاری کردیم که نفرات شما زیاد بشود یعنی وقتی می خواهیم شما را از عذاب نجات بدهیم ؛ نفرات شما را زیاد می کنیم خب این دلالت دارد که ازیاد جمعیت امری مستحب ، مورد قبول خدا و مرغوب پروردگار است .

نکته)

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: در هر دو آیه می فرماید: اموال و بنین ، بنین جمع ابن است .( جمع مذکر سالم؛ ابن ؛ ابنون؛ ابنین؛ همزه آن افتاده ؛ شده بنین ) این بنین که جمع ابن است فقط به معنای پسر نیست . در ادبیات عرب جائی که بخواهند مجموعه افراد صاحب عقل؛ (مونث و مذکر ) را به کار ببرند،از جمع مذکر استفاده می کنند (بنین مجموعه مونث و مذکر را می گویند). در مقابل اگر غیر عاقل را بخواهند جمع ببندند ؛ از جمع مونث استفاده می کنند.مثلا مطبوع را اگر بخواهند جمع ببندند می گویند مطبوعات. اگر در جائی جمع مذکر به کار رفته باشد و قرینه ای نباشد مراد همه افراد اعم از مذکر و مونث هستند مانند بنین در این آیات . اما اگر جائی فقط افراد مذکر مورد نظر باشند نیاز به قرینه است .بدون قرینه می گوئیم همه افراد مذکر و مونث مورد نظر هستند. از این رو در این آیات منظور از بنین اعم از فرزند دختر و پسر است. پس نتیجه می گیریم با این آیه شریفه  هم ثابت می کنیم کثرت فرزند مورد ترغیب قرآن است و فرزند آوری فرزند بیشتر داشتن  مستحب است .

آیه سوم:

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: آیه سوم، آیات 132 و 133 سوره شعراء است. « وَ اَتَقوا الذی اَمَدَّکُم بِما تَعلَمُونَ* اَمَدَّکُم بِاَنعامٍ وَ بَنینَ»

*کیفیت استدلال به آیه:

وی افزود: در قضیه حضرت هود علیه السلام خداوند می فرماید اگر مخالفت با حضرت هود نکنید خدا کمکتان می کند به همان چیزی که خودتان می دانید، (وَ اَتَقوا الذی اَمَدَّکُم بِما تَعلَمُونَ) آیه اول مجمل است بعد در آیه بعدی این اجمال را برمیدارد و می فرماید:  (اَمَدَّکُم بِاَنعامٍ وَ بَنینَ) خداوند شما را کمک می کند با انعام و بنین به شما چهار پایان و فرزند می دهد و با اینها شما کمک می کند. باز در این آیه معلوم میشود فرزند و ازدیاد فرزند مقبول خدا و مردم است وخدا بعنوان نعمت به انسان فرزند می دهد. و ادعای خود را که تکثیر نسا و فرزند آوری مستحب و مورد ترغیب شرع مقدس است ثابت می کنیم .