به مناسبت عید سعید مبعت، استاد بهرام دلیر از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «اصول مدیریتی پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم پایانه و سرانجام نبوت است و اوج کمال انبیا در رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم متجلی است. از این رو اصول اخلاقی، اصول مدیریتی، اصول خانواده، اصول سیاست و هلم جرّی را می شود از سیره ایشان برداشت نمود. موضوعات کلان فراوانی در سیره و کلام ایشان وجود دارد که من در این گفتگو با «اصول مدیریتی نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله  و سلم» می پردازم  و بر این مطلب باورمند هستم که امروز با تمام پیشرفت های علوم انسانی، باز هم اصول مدیریتی پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم برای جهان حرف ها دارد و در بحث عمل هم، مفاهیمی کاربردی تر از مفاهیمی که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم به کار بسته است، من سراغ ندارم.

وی افزود: چهارده اصل، از اصول مدیریتی پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم را فهرست وار نام می برم. اولین اصل، اصلاح رابطه خود و خدا است. یک مدیر، تا بین خود و خدایش حساب و کتابش مشخص نباشد، بندگان خدا را نمی تواند مدیریت کند. باید ببیند که کیست و چه توانایی دارد و از چه دانایی برخوردار است. معنای ربوبیت که در نظام تکوین و تشریع دارد، نشانه ای از مدیریت حضرت حقّ است. و مدیریت حضرت حق در نظام احسن نظیر ندارد؛ «لا مثل له»، «لا شریک له»، «لا ندّ له» ...

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم به عنوان انسان کامل و خلیفه پروردگار عالم، است؛ خلیفه باید به جای مستخلف عنه حرف بزند؛ مراد از مستخلف عنه، پروردگار عالم است و مراد از خلیفه، پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است. پس اولین اصل، «اصلاح رابطه بین خود و خدا» است.

وی افزود: دومین اصل، «اصل رحمت و محبت» است؛ مدیریت نبوی بر خشونت استوار نیست و خشونت را بر نمی تابد؛ مدیریت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم بر مهربانی است. «بسم الله ...» نشانه است؛ پرچم قاموس اسلام، «بسم الله الرحمن الرحیم» است. نشانه هر کشوری پرچم آن کشور است و نشانه مدیریتی حضرت حقّ بر رهمانیت و رحیمیت او است. و اصل دوم مدیریت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم، رحمت و محبت است؛ پیامبر «رحمة للعالمین» بوده است.

استاد دلیر خاطرنشان کرد: اصل سوم مدیریت نبوی، اصل شرح صدر است. اینکه دیگران را برتابیدن، احزاب رقیب را  برتابیدن، اینهمه حمله ور نشدن؛ ثمره ای دارد؛

1. گشادگی چهره

2. عطوفت و لطف

3. عیب پوشی

4. بردباری و شکیبایی و فرو بردن خشم

5. انصاف

6 و7. آرامش و وقار

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اصل چهارم مدیریت نبوی، «رعایت اهلیت» است. امروزه به آن «تخصص» می گویند. که اگر نباشد، مدیریت آن، «عقیم» است. اصل پنجم مدیریت نبوی، «اصل تبعیت و اطاعت» است. اولین اطاعت، اطاعت عبد از حضرت حقّ است. و در نظام  تبعیت و اطاعت، لحظه ای از حضرت حقّ غافل نمی شود.

وی افزود: ششمین اصل، «اصل تفویض اختیار و مسئولیت ها» است. انسان مسئول خلق شده است؛ به سنّ بلوغ که می رسدف مسئولیتش سنگین تر می شود. وقتی که مدیریتی را به عهده می گیرد، قطعا مسئولیتش سنگین  تر و سنگین تر می شود؛ وقتی مدیر 4 نفر می شود، باید به اندازه 40 نفر عقل داشته باشد؛ اگر مدیریت 40 نفر را به عهده می گیرد، باید به اندازه 400 نفر عقل داشته باشد؛ و جالب بر این است که اینها ریشه های روایی دارد. برخی از دوستان به عنوان تک نگاری این روایات را جمع کرده اند. این اصل ها امروز هم کارساز است.

استاد دلیر اضافه نمود: اصل تفویض اختیار و مسئولیت ها اصل مهمی است؛ همه چیز نباید در یک نفر جمع بشود؛ توزیع قدرت در سیره نبوی موج می زند. در تفصیل این اصل به نمونه های آن اشاره می کنیم؛ در اینجا فعلا به بیان فهرست مطالب می پردازیم.

وی خاطرنشان کرد: اصل هفتم، «اصل انضباط و جدیت» است. اینهمه روایات و توصیه های ائمه اطهار علیهم السلام درباره انضباط بیان شده است؛ انضباط جزو دین شمرده شده است. «اوصیکم  بتقوی الله و نظم امرکم»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اصل هشتم، «اصل تصمیم گیری» است. جایگاه تصمیم گیری در مدیریت، چنین اقتضا می کند که با اطلاعات کامل و وافی تصمیم بگیرند و سرسری تصمیم گرفته نشود. مشورت با خردمندان فراموش نشود؛ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم عقل کل بوده است؛ ولی  در جنگ احزاب، مشورت گرفت. از این رو شورا و مشورت، امر پروردگار عالم است. «و شاورهم فی الامر» خطاب اصلی این آیه، خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است. وقتی که ایشان عقل کل هستند، خطاب این آیه هستند و مشورت را عنوان تکلیف خود می دانند، ما که همه، خطاکار هستیم و عصمتی هم نداریم، قطعا باید مشورت کنیم.

استاد بهرام دلیر خاطرنشان کرد: اصل نهم، «اصل پایبندی به عهد و پیمان» است. یا عهدی را نبندیم، و یا اگر بستیم، بر عهد خود وفادار بمانیم. چنانچه آیه قرآن می فرماید: «اوفوا بالعقود» عهد و پیمان های بین المللی، در سیاست داخلی،  سیاست خارجی، تمام عهدها را متعهد باشیم.

وی افزود: اصل دهم، «اصل عدم احتجاب» است؛ یعنی نباید در پشت پرده باشد و فرمانده آن را نبیند. آشکار، ارتباط شفاف با موارد تحت مدیریت خود داشته باشد؛ مشی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم اینچنین بوده است؛ احتجاب از  ملت، محرومیت است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اصل یازدهم، «جلوگیری از سوء استفاده از نزدیکان» است. خیلی از اختلاس هایی که در جامعه ما اتفاق می افتد، به خاطر آن است که به اصول نبوی توجه نمی کنیم. برای جلوگیری از  اختلاس ها باید به اطرافیان و نزدیکان توجه کنیم؛ و الا یک کارگر ساده جاروکش شهرداری که اختلاس های بزرگ نمی تواند انجام بدهد. اختلاس، یا در خودمان است یا در اطرافیان ما است. خودش در اصل اول، بین خود و خدایش را اصلاح می کند، در اصل یازدهم مواظب اطرافیان و وابستگان است. مشی رسول خدا صلی الله علیه و آله و  سلم اینچنین بوده است.

وی اضافه نمود:  اصل دوازدهم «شفاف سازی» است. ما چیز مبهم و مخفی با ملت نباید داشته باشیم. امور را برای مردم تفهیم و توجیه کنیم؛ اگر توجیه نشود، همه این سؤال ها متراکم می شوود و سر از انفجار در می آورد.

استاد دلیر خاطرنشان کرد:  اصل سیزدهم، «اصل نصیحت و انتقاد متقابل» است؛ همان گونه که رهبر، مدیر و امام از ملت انتقاد می کند و نصیحت  می نماید، برعکس هم امکان دارد. شهروندی انتقادی به ذهنش رسیده است؛ آیا از امام معصوم می تواند سؤال بکند یا خیر؟ سؤال، حقّ انسان است؛ سؤال کردن، حقّ هر شهروند است و در سیره پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اینچنین بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اصل چهاردهم، «اصل برپا داشتن حقّ و عدالت» است. این چهارده اصل بیان شد که تفصیل هر کدام و آیات و روایات باید در ذیل هر کدام بیان گردد که موضوع صحبت های آینده است. تا تکه های پازل تکمیل بشود. عدالت از یونان باستان، دغدغه انسان های بزرگ است. افلاطون کتابی به نام «جمهور» می نویسد. بزرگترین دغدغه مند عدالت، نبیّ مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است؛ و سپس علی بن ابی طالب علیه السلام و بعد از او ائمه اطهار علیهم السلام است. آنچه در روایات ما از عدالت بیان شده است، در بیان فیلسوفان باستان هم بیان نشده است.

وی افزود: اگر در بحث عدالت مشتاق هستیم که آن را جاری و ساری کنیم، باید نهج البلاغه رجوع کنیم؛ کتابی که سرشار از تبیین ها و راهکارها و حتی روش های مبارزه با ظلم و ستم است. از این رو اصل برپا داشتن حقّ و عدل، از اهمیت بالایی برخوردار است. حقّ از جایگاه رفیعی در قاموس اسلام برخوردار است. آداب قضاوت و تشویق و تنبیه هایی که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم داشته است، در حوزه مدیریت، درس آموز است؛ کسانی که عملکرد خوبی داشتند، تشویق شدند و کسانی که ضعف و نارسایی داشتند، تنبیه شدند.

استاد دلیر خاطرنشان کرد: درباره سیره نبوی صلی الله علیه و آله و سلم در رشته های مختلف می توان به بحث نشست؛ اما امروز در رشته مدیریت، به بیان این اصول چهارده گانه پرداختیم و در قسمت های بعد از گفتگو به تبیین بیشتر و آوردنِ رفرنس نیاز است.

/270/260/20/