استاد اکبر صبرآمیز از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان تفسیر خطبه هایی از نهج البلاغه پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: الحمد لله در محضر خطبه های نهج البلاغه و أخ القرآن هستیم؛ خطبه اول نهج البلاغه را «فاتحة الکتاب» نهج البلاغه می دانند؛ مانند سوره حمد که فاتحة الکتاب قرآن است. در این خطبه از خداوند تبارک و تعالی ستایش شده است، آفرینش جهان هستی را اشاره شده است، سخن از فرشتگان الهی به میان آمد است. از خلقت آدم، بعثت انبیاء و احکام به آن پرداخته شده است.

وی افزود: کلام از کلام امیرالمؤمنین است، همان که پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم در روزهای آخر حیات مبارکشان، هزار باب علم به روی او گشوده که از هر بابی هزار باب علم دیگر گشوده شده است؛ از این رو سفارش کرده اند وقتی عالمی از دنیا می رود، لحظه های آخر را بشتابید. این هم قاعده ای است.  حضرت مولا شتافت و علومی را دریافت کرد؛ حضرت زهرا سلام الله علیها هم شتافت؛ گریه کنان رفت و خنده کنان با خبر شنیدن اینکه به زودی به پدر ملحق می شود، برگشت.

استاد صبرآمیز در ادامه بیان کرد: خطبه اول از اهمیت بالایی برخوردار است؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در معراج دید که کاروانی از شتران است که ابتدا و انتهای آن معلوم نیست. از جبرئیل پرسید: این چیست؟ جبرئیل به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم عرض کرد: این کاروان حاوی علوم علی علیه السلام است.

وی اضافه نمود: روزی بشریت نشده است که شتران سینه بر زمین بگذارند و مردم از ایشان بهره ببرند؛ آمدند  و درِ خانه علم را بستند و چند سال حضرت مولا خانه نشین شد. همین نهج البلاغه ای که هم مانده، عنایت خداوند بوده است؛ و الا ما باید ده ها نهج البلاغه می داشتیم و از کلام حضرت مولا بهره می بردیم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: برخی از خطبه ها است که به قول ابن ابی الحدید، باید به آن سجده کرد. همان گونه که در قرآن، آیات سجده دار وجود دارد.

وی افزود: یکی از آقایان زحمت بسیار کشید و 1500 صفحه را تحت نهج البلاغه جمع کرده است. سید رضی رضوان الله تعالی علیه در ابتدای خطبه می نویسد:

«و من خطبة له ع يذكر فيها ابتداء خلق السماء و الأرض و خلق آدم و فيها ذكر الحج و تحتوي على حمد الله و خلق العالم و خلق الملائكة و اختيار الأنبياء و مبعث النبي و القرآن و الأحكام الشرعية»

در این خطبه از حج و خانه توحید و زادگاه امیرالمؤمنین علیه السلام هم ذکر شده است.

این خانه را باید خدا در عرش معماری کند

آدم بنایش بر نهد جبریل هم یاری کند

آید خلیل الله در او یک چند حجاری کند

او را اولو العزمی دگر منقوش و گچکاری کند

اینسان خدا از خانه اش چندی پرستاری کند

تا ساعتی ازدوستی یک میهمانداری کند

وز میهمانداری دگر امر قوی جاری کند

پس نقش های ما سلف بُد بهر این زیبا خلف

زان صبح روشن تا کنون از کعبه نور آید برون

نی نی که این تابندگی تا نفخ صور آید برون

تا روز حشر از شوق او حور از قصور آید برون

وان بوی مشکین تا ابد از زلف حور آید برون

شاید ز عشقش مرده هم مست از قبور آید برون

با نعره های یا علی از خاک گور آید برون

خصم عنود خیره سر آن روز کور آید برون

از خشم همچون اشتران اندر دهان آورده کف

استاد اکبر صبرآمیز در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: مولا امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَا يَبْلُغُ مِدْحَتَهُ الْقَائِلُونَ وَ لَا يُحْصِي نَعْمَاءَهُ الْعَادُّونَ وَ لَا يُؤَدِّي حَقَّهُ الْمُجْتَهِدُون‏»

وی افزود: حضرت می فرماید: حمد آن خدایی را که به مدح و ثنایش گویندگان نمی رسند؛ اینها حمد و ثنایی که لایق پروردگار عالم باشد، نیست؛ رسول مکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: «ما عبدناک حق عبادتک و ما عرفناک حقّ معرفتک». کلام با حمد شروع می شود؛ نماز که معراج مؤمن است، با حمد شروع می شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حدیث داریم «کلّ امر ذی بال لم یبدأ ببسم الله فهو ابتر»؛ در کنارش حدیثی دیگر است که می فرماید: «کل امر ذی بال لم یبدأ ب«الحمدلله» فهو ابتر» هر امر مهمی که با بسم الله شروع نشود، ناتمام می ماند و هر کار مهم دیگری که با الحمد لله شروع نشود، ابتر است. و نماز با الحمد لله شروع می شود.

وی اضافه نمود: 5 سوره قرآن با حمد شروع می شود؛ سوره حمد، سوره فاطر، سوره کهف، سوره انعام و سوره سبأ. محامید سبعه داریم که در قیامت در هفت جا حمد می گویند؛ آقایانی که از منزل ها به سلامت عبور می کنند و به سرمنزل می رسند، می گویند: «و آخر دعوانا عن الحمد لله رب العالمین»؛ در روایت داریم که وقتی بهشت را می بینند، قلوبشان به جوشش می آید و فریاد می زنند: «الحمد لله ربّ العالمین» و این، ذکر بهشتی ها است. آیه قرآن می فرماید:

«دَعْواهُمْ فيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين‏» (يونس: 10)

استاد صبرآمیز در ادامه بیان کرد: در معنای حمد گفته اند: «ثنا و ستایش کنید کسی را بر جمیل اختیاری.» چه نعمت باشد و چه کار غیر نعمت باشد؛ مثلا زیبایی یک گل، یا صدای بلبل حمد است. یا اگر به شما هدیه ای رسیده است. ولی حمد فقط بر زبان است؛ بخلاف شکر که فقط در برابر نعمت است؛ ولی گاه به زبان، گاه با قلب و گاه با عمل است. آنچنان که گفته اند: «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق».

وی افزود: شکر قلبی آن است که آن نعمت را از قلبا از خدا بدانیم؛ شکر عملی آن است که از نعمت ها به دیگران هم کمک کنیم. آیت الله بهجت رضوان الله تعالی علیه وقتی خطبه عقد را می خواند، می فرمود: از خدا تشکر کنید و شکرش این است که دعا کنید آنها که مجرد هستند هم بتوانند ازدواج کنند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شکر در مقابل نعمت است؛ و اعم از زبان و قلب و عمل؛ بخلاف حمد که فقط با زبان است؛ ولی گاه در مقابل نعمت و گاه در مقابل غیر نعمت و زیبایی های هستی است؛ و چون هر کمالی را که ببینید مستحق حمد است و همه کمالات و زیبایی ها و جمال از آثار و آیات خدا است و از طرف خدا نازل شده است، پس همه حمدها به خداوند ربّ العالمین برمی گردد. «الحمد لله ربّ العالمین»

وی اضافه نمود: البته استادمان می فرمود: «حمد شهود کمال محمود است» کسی را که حمدش می کنید، کمالاتش را می بینید. به زبان آوردن، ابراز است؛ و الا اصل این است که شما کمالات هستی را باید ببینید. تماشایی است؛ آیت الله بهجت فرمود: ما برای تماشا است  که به دنیا آمده ایم»  خدا را و کمالات خدا را در عالم ببینیم؛ از این رو به زبان می گوییم الحمد لله.

استاد اکبر صبرآمیز خاطرنشان کرد: ال در الحمد به معنای «همه» است؛ همه حمدها از آن خدا است؛ هر چه در عالم ببینید، بازگشت جمال و کمال هر موجودی به خدا برمی گردد؛ از این رو هر موجودی که می بینید، گاه دیدِ موعظه ای دارند؛ آتش می بینید خاموش می شود، بگویید «انا لله و انا الیه راجعون»؛ اگر آب گرمی روی شما ریخت، بگویید: «اعوذ بالله من حرّ النار»؛ از پلی رد می شوید، بگویید: «خدایا من را از پل صراط عبور بده»؛ اگر سراشیبی رفتید، بگویید: «خدایا ما را در سراشیبی قبر دست ما را بگیر»؛ درخت سروی می بینید که استقامت دارد، دعا کنید: «خدایا ما را هم راه مستقیم، پایدار قرار بده»

وی افزود: نکته در این شد که هر موجودی که می بینیم، جنبه موعظه ای دارد؛ نکته دیگر آنکه هر موجودی آیه ای از آیات خداوند متعال است؛ می توانیم عینک را عوض کنیم و به این دید نگاه کنیم که کمالی از کمالات را دارد. هر موجودی آثار وجودی و کمالاتی دارد. ممکن است حیات و قدرت داشته باشد. آثار وجودی داشته باشد؛ باید بدانیم که اصلش از جانب خدا است و به نحو محدود است که در اختیار او است. کمالات از او گرفته است؛ پس بگو «الحمد لله ربّ العالمین»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این موجود، در هر حال یک ربطی به شما دارد؛ چرا که آیه قرآن می فرماید: «خلق لکم ما فی الارض جمیعا» خدا برای شما آفریده است؛ به دید شکر نگاه کنید.

وی اضافه نمود: می توانید به این دید نگاه کنید که محدودیت ها و نقص ها و احتیاج هایی دارد؛ نبود و بود و نابود را در نظر بگیرید؛ خداوند این نقص ها را ندارد؛ این موجود، کمالاتش محدود است؛ از آن «سبحان الله » برمی خیزد؛ از این رو داریم: «نقص الجدار تسبیحه» اگر دیوار ترک برداشت، تسبیح او است. شاید مقصود آن صدایی است که از ترک برداشتن دیوار ایجاد می شود، همان مقصود از تسبیح گفتن دیوار باشد، اما کلام دقیق تر آن است که به عیان نشان می دهد که من احتیاج دارم، من فقیرم، من نقص دارم و به بنّا نیازمندم. دادِ فقیر بودن زده می شود.

استاد اکبر صبرآمیز خاطرنشان کرد: مانند کسی است که می گوید من صدا ندارم؛ هر چه هم بیشتر داد بزند، بیشتر بر صدا نداشتنش دلالت می کند؛ چند شاهد هم بیاورد، می گویند: اینجا صدایی نیست. همین شهادت هم آن را محکوم تر می کند. هر کس بگوید: «نقص ندارم» بر محکومیتش اثبات می شود؛ چون باید فکر کند، کلام انشاء کند، لفظ داشته باشد؛ ... همه اینها عین نیاز است.

وی افزود: شکر خدا باید انجام دهیم؛ حمد خدا را بگوییم؛ نعمت ها زیادتر می شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت مولا علیه السلام می فرماید: اگر قرار باشد مدح خدا با انجام دهند، هیچ گوینده ای نمی تواند چنین کند. «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَا يَبْلُغُ مِدْحَتَهُ الْقَائِلُونَ» قرآن هم می گوید: «سبحان الله عما یصفون الا عباد الله المخلصین» (صافات: 109 و 110)

وی اضافه نمود: در ادامه می خوانیم: «وَ لَا يُحْصِي نَعْمَاءَهُ الْعَادُّون» قرآن کریم هم می فرماید:

«وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّار» (ابراهیم: 34)

 در جای دیگر از قرآن کریم می فرماید: «وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحيم‏» (نحل : 18)

استاد اکبر صبرآمیز خاطرنشان کرد: جالب است خداوند متعال هر جا که بخواهد انسان را بکوبد، به «صیغه مبالغه» بیان می کند؛ «ظلوم، کفور، هلوع، منوع، جزوع، کفّار و ...» است. حتی در جایی می فرماید: «انّا هدیناه السبیل إمّا شاکرا و إمّا کفورا»؛ شاکر فرمود و نفرمود: «شکور»؛  چرا که «و قلیل من عبادی الشَکور»

وی افزود: نعمت های خدا فراوان است؛ از بوعلی سینا نقل کرده است: یک گیاه که از جایی می روید، 12 قسمت دارد؛ «ریشه، ساقه، شاخه، گل، برگ، کاسبرگ، هسته، میوه، پوست میوه، گوشت میوه، دانه میوه ...» در هر قسمت، دوای دردی است. اگر خدا دردی آفریده، حد اقل 50 دوا در همان منطقه قرار داده است؛ حال می توان ترکیب ثنایی و ثلاثی و رباعی و خماسی کرد؛ ریشه با گل این گیاه دوای یک دردی است. ریشه با دانه و میوه آن گیاه، ریشه این گیاه با ریشه آن گیاه، ریشه این گیاه با برگ آن گیاه، بی نهایت دارو و نعمت الهی را در اطراف ما قرار داده است. ما حدود 30 جلسه از نعمت های خدای عالم را در زمانی صحبت کردیم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خداوند نعمت های بی شماری را به ما عطا کرده است؛ مخصوصا نعمت ولایت، نعمت های باطنی، نعمت حیات، نعمت بهشت، اصلا خودش را به ما داده است که بزرگترین نعمت است. نعمت خدا گوش فلک را کر می کند. از این رو امام حسین علیه السلام هم هر چه داشت را در راه خدا داد. هر چه دارید، بدهید تا خدا خودش را عطا کند؛ «یا ایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربّکِ راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی و ادخلی جنّتی»

استاد صبرآمیز خاطرنشان کرد: حضرت می فرماید: «وَ لَا يُؤَدِّي حَقَّهُ الْمُجْتَهِدُون‏» از الآن تا روز قیامت هم جهد و تلاش و کوشش داشته باشی و عبادت و سجده کنی، نمی توانی حقّ الهی را ادا نمایی.

وی افزود: کسی خدمت آیت الله بهجت رضوان الله تعالی علیه آمد و عرض کرد: آقا من مشکلات، زیاد دارم.

فرمود: چشم داری؟

عرض کرد: بله چشم دارم.

فرمود: اگر چشم نداشتی، حاضر بودی که 1 میلیارد بدهی تا کسی برای تو چشم بدهد تا بتوانی تا آخر عمر ببینی؟

عرض کرد: بله حاضر بودم.

فرمود: پس الآن 1 میلیارد دارایی داری. اگر گوش هم نداشتی و کر بودی و صدا را نمی شنیدی، حاضر بودی در ازای شنیدن، 2 میلیارد دیگر بدهی؟

عرض کرد: بله حاضر بودم.

فرمود: پس تا الآن 3 میلیارد داری. اگر زبان نداشتی، حاضر بودی .... پس معلوم می شود که شما خیلی سرمایه دار هستی و ثروتمند هستی. بخش پرِ لیوان را نگاه کنید.

وی افزود: امیرالمؤمنین علیه السلام 500 درخت کاشت؛ در کنار هر کدام 2 رکعت نماز؛ آخر می گوید: «آه من قلة الزاد و طول الطریق و بعد السفر و عظیم المورد»

/270/260/20/