استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «عوامل متزلزل کننده بنیان خانواده» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: بر اساس اسلام، بنیان خانواده بنیان مقدس و مبارکی است؛ در روایت آمده است: «ما بنی بناء فی الاسلام احبّ الی الله من التزویج»؛ بنایی محبوبتر از بنای ازوداج در اسلام نداریم؛ آن هم به خاطر برکت هایی است که نسبت به فرد و نسبت به خانواده و نسبت به جامعه دارد.

وی افزود: موضوع من در این جلسه عوامل متزلزل کننده این بنیان است. آسیب شناسی بنیان خانواده است؛ عواملی که استحکام خانواده را تهدید می کند. این عوامل تقریبا 4 بخش است
 

بخش نخست: ساختمان از اول ضعیف ساخته بشود.

استاد محمد باقر ساعی ور در این زمینه خاطرنشان کرد: اگر خانواده را به ساختمان تشبیه کنیم، می بینیم که بعضا ساختمان را با مصالح فرسوده و با موادّ درجه چندم می سازند و به این ترتیب ساختمانی سست و ضعیف ساخته می شود. طبیعی است که این ساختمان سست و ضعیف با اندک مسأله ای به مشکل بر می خورد. از این رو بخش نخست مربوط می شود به عوامل تشکیل دهنده خانواده با مصالح سست ایجاد شده باشد. این، همان مسأله ای است که در قرآن بیان  گردیده است: «الطیّبات للطیّبین و الخبیثات للخبیثین ..» «الزانی لا ینکح الا زانیة او مشرکة و الزانیة لا تنکح الا الزانی او المشرک»

وی اضافه نمود:  اگر بنیان خانواده ضعیف باشد و با مصالح سست، خانواده تشکیل بشود،  با اندک مسأله ای آسیب می بیند؛ مثلا :

الف: با دوستی های خیابانی، خانواده تشکیل بشود.

ب: با عد م واقع گرایی در معرفی خود و شناخت همسر خانواده تشکیل بشود.

ج: با صرف زیبایی جسمانی، خانواده تشکیل بشود.

د: با اجبار خانواده ها این نکاح تشکیل بشود.

ه: با شناخت ناکافی از همدیگر خانواده تشکیل بشود. با عدم شناخت از سلایق همدیگر و فرهنگ همدیگر خانواده تشکیل بشود.

ز: با  منطق مادی گرایی حاکم، انتخاب همسر بشود.

ح: مهریه بالا

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در اسلام تشکیل شده است که با هم کفو هم ازدواج کنید، به خاطر این است که بنیان ساختمان را از همان ابتدا محکم ایجاد نمایید. متغیرهای  نادرستی که سبب شد ازدواج تحقق پیدا کند، همیشه ثابت نمی ماند، همیشه زیبایی، سمت ثابت نمی ماند، همیشه دوستی های خیابانی که به شکل مصنوعی است، ثابت نمی ماند، مسائل جدی در خانواده پیش خواهد آمد و این متغیرها کنار زده خواهند شد.

وی افزود: شاید مهریه بالا هم در همین بخش بگنجد، خانواده ای که با مهریه سنگین تشکیل بشود، معمولا نگاهی مادی گرایی به آن خانواده حاکم می شود؛ یک نگاه اهرم فشار به آن حاکم می شود که اگر ناسازگار بشوند، با مهریه حمله می برند. این امر حالت توازن از بین می رود و حالت برتری جویانه ایجاد می شود. اینها عواملی است که از اول این نطفه خوب منعقد نشده است.

بخش دوم:

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: گاه یک ساختمان درست ساخته می شود؛ اما همیشه درست باقی نمی ماند؛ ممکن است که این ساختمان  را از درون یا از بیرون تخریب کنیم. این هم عاملی برای فروپاشی و تضعیف استحکام خانواده است. آن عواملی که باعث تخریب ساختمان خانواده می شود، بعضی از آنها به اخلاق، بعضی به  معرفت و نگاه و برخی به حقوق و فقه و شریعت برمی گردد.

وی افزود: در مورد «اخلاق»، مواردی مانند بداخلاقی نسبت به همدیگر، تعصب، سوء ظن، تحقیر نسبت به همدیگر، بخل شوهر، و ... تضعیف کننده های اخلاقی است.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: گاه بحث از حقوق است؛ رعایت نکردن حقوق یکدیگر، رعایت نکردن قاعده انصاف و عدالت، و از این دست، سبب می شود که خانواده متزلزل بشود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: گاه، موارد «معرفتی» و بد فهمی از نحوه اداره خانواده یکی از این موارد است؛ مثلا در بحث زن و شوهر، خداوند متعال می فرماید: «الرجال قوّآمون علی النساء» مرد سرپرست و مدیر خانواده است؛ اما باید دانسنت که مدیریت به معنای نگاه برتری جویانه نیست؛ مدیریت یعنی خانواده را تدبیر کند. چنانچه یک مدرسه را مدیر باید تدبیر کند، به این معنا نیست که مدیر از معاون دارای ارزش انسانی بیشتری برخوردار باشد. معنایش این نیست که معلمان از ارزش انسانی بیشتر برخوردار باشند؛ مدیر، مدیر مجموعه است. مدیر مجموعه خانواده هم همین است؛ مدیریت به معنانی سلب حقوق زن و به معنای تحکم نیست؛ مدیریت به معنانی سوء استفاده از حقوق خود نیست. به این معنا است که با راهکارهایی این مجموعه را به شکل عاقلانه اداره کنیم.

وی خاطرنشان کرد: بعضی موارد دیگر هم هست که تضعیف کننده بنیان خانواده است؛ مواردی که محصول دنیای معاصر است. آن هم فضای باز مجازی و رسانه های مجازی است؛ سبب شده است که خیانت ها و روابط نامشروع و روابط ممتد با نامحرم ایجاد بشود که خود موجب دل مشغولی زن یا شوهر به خارج از خانواده و سبب بریدن قلبی و عاطفی از خانواده به بیرون و مصرف اوقات عمر در بیرون شده است که رفته رفته بنیان خانواده را از بین می برد. دل مشغولی های جدید ایجاد می شود.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: تضعیف ممکن است یک عوامل اقتصادی هم داشته باشد. البته دولت و حاکمیت هم در اینجا باید برنامه بریزد و نگاه جدی به این موضوع داشته باشد. بیکاری و فقر و این شرایط نامطلوب اقتصادی نیز درجه تحمل را در خانواده بهم می زند و مشکلاتی برای خانواده ایجاد می شود. اینها عوامل تضعیف کننده است.

بخش سوم: عدم دفاع از استحکام خانواده

استاد محمدباقر ساعی ور در این بخش خاطرنشان کرد: ممکن است که شما درست انتخاب کرده باشید، تضعیف هم نمی کنید؛ اما تضعیف دیگران را مانع نیستید. صحبت از عدم دفاع از استحکام خانواده است. دخالت های بیجا را کنترل نمی کنید. از آسیب های چشم و هم چشمی ها و نفوذ به داخل خانواده غفلت می کنید. این امر، استحکام خانواده را آسیب می زند. دیگران ممکن است از روی عمد و یا از روی جهالت و حتی از روی محبت جاهلانه، این کار را انجام بدهند و خانواه متزلزل بشود.

وی افزود: دفاع عاقلانه از استحکام خانواده باید مدّ نظر باشد. منظور از دفاع عاقلانه این است که تدبیر ظریف و عاقلانه داشته باشیم و کنترل بر عوامل مخرّبانه از بیرون داشته باشیم. به گونه ای که هم احترام دیگران، پدر و مادر و خواهر و برادر رعایت بشود، و هم نفوذ تخریبی به داخل خانواده منع بشود.

بخش چهارم: عواملی که انسان تقویت نمی کند. (ترک فعل ها)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: برخی ترک فعل ها موجب تزلزل در خانواده می شود. یعنی خانواده را تعالی نمی دهید و بنیان خانواده را تقویت نمی کنید. برخی از محققین این گونه تبیین می کنند که محبت باید نگاه داشته بشود و پرورش بیابد. محبت مانند «گل» است؛ گل را باید پرورش داد و مواظبت کرد؛ گل را باید رسیدگی نمود تا پرورش بیابد و رشد کند و تقویت یابد. یک خانواده بر اساس محبت به یکدیگر تشکیل شده است؛ اما این محبت را باید تعالی و پرورش داد؛ «ترک فعل»  اینجا اتفاق می افتد که این محبت را تعالی و پرورش نمی دهند؛ برعکس، با آن عوامل تضعیف کننده محبت را در جای دیگر پرورش می دهند و دل مشغولی ایجاد می کنند.

وی اضافه نمود: خانواده پشتوانه هایی دارد؛ یکی از آن پشتوانه های خانواده، «محبت زن و شوهر نسبت به یکدیگر » است؛ یکی دیگر «نیاز عاطفی» و «نیاز غریزی زن و شوهر به یکدیگر» است. اگر این محبت و نیاز عاطفی زن و شوهر در بیرون از خانه مصرف بشود و اشباع بشود، خود به خود این خانواده با آن محبت ابتدایی و کم رنگ ادامه زندگی می دهد. آن محبت پرورش یافته در بیرون رشد می کند. آن نیازی که باید در خانواده تأمین می شد، در بیرون مصرف شده است.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: اینکه در قرآن نسبت به عفاف و روابط نامحرم در جامعه، حتی در آهنگ و صوت حساسیت است، به همین خاطر است که این نیازهای عاطفی و معنوی و حتی غریزی و جنسی در جامعه تأمین نشود؛ بلکه در داخل خانواده تأمین بشود. آیه شریفه می فرماید:

«فی قلبه مرض»

«لا تبرّجن تبرّج الجاهلیّة الاولی»

وی افزود: وقتی از موی زن صحبت می شود، بحث تارِ مو نیست. آنهایی که به این نگاه به این مباحث شرعی نگاه می کنند، باید سؤالشان را عوض کنند: خانواده چگونه بهم می خورد؟ یکی از عوامل آن، عوض شدنِ نقطه توجه شوهر یا زن به بیرون از خانواده است. یکی از عواملش پر شدنِ قلب زن یا مرد با نگاه به زینت های دیگران و نگاه به زیبایی های دیگران و دل مشغول شدن به آنها است. این تارِ مو نیست؛ بحث عفاف و حجاب، تنها بحث فقط آخرتی و بحث حکم شرعی فقهی نیست؛ بحث استحکام خانواده هم در میان است. اگر یک خانم در جامعه با زینت هایی که انجام می دهد، بیرون بیاید، با طرز لباسی که می پوشد، جاذبه دار بیرون بیاید، همه که در حدّ ایمان بالا نیستند؛ حتی در حد ایمان بالا هم لغزش ها داریم، به این واسطه جذب شدند و ارتباط برقرار کردند؛ یا قلب را از مسیر خانه به بیرون دل مشغولی دادند و این امر سبب می شود که آرام آرام استحکام خانواده از بین برود و دیگر دل این فرد، جای دیگر است و دل مشغولی دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اینها نکات ظریفی است که در ترک فعل ایجاد می شود. اگر ما اینها را به عنوان زن و شوهر حل نکنیم، اگر محبت ابتدایی که در بنیان خانواده بوده است را پرورش ندهیم و تقویت نکنیم، ضعف در استحکام خانواده را به دنبال دارد.

وی اضافه نمود: یکی دیگر از جنبه هایی که به بحث ترک فعل ها می توان لحاظ کرد، تعالی ندادن به خانواده است. تعالی بخشی یعنی خانواده را منبع عشق واقعی قرار دادن، خانواده را منبع رحمت واقعی قرار دادن، خانواده را منبع لذت واقعی در زندگی قرار دادن. این امر به خانواده تعالی می بخشد.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد:  یک زمان در بنیان خانواده ممکن است که انسان فقط با اشباع نیازهایش به تشکیل خانواده روی آورده باشد، اما در تعالی بخشی می بیند چه زیبایی های معنوی هم در داخل خانواده است؛ آرامش روحی انسان ها و آرامش روحی مرد و زن به میان می آید.

وی تصریح کرد: تعالی بخشی با رفتار، با فهم زیبایی های تشکیل خانواده، حتی با فرزند آوری صورت می گیرد؛ قرآن کریم می فرماید: شما اگر در راه تشکیل خانواده به مشکلاتی برخورده اید و در آن مشکلات، ناراحت شده اید، صبر کنید. در ادامه به نقطه ای جالب می رسد که می فرماید: «و عاشروهنّ بالمعروف» با نیکویی رفتار کنید. اگر یک چیزهای ناشایستی در خانواده بود و تلخی هایی دیده اید، تحمل این خانواده، صبر و حوصله خانواده سبب خیر کثیر می شود. یکی از این خیر کثیر این است که لذت های دیگر هم به دنبال دارد؛ فرزندی برای خانواده می آید که نور چشم این خانواده می شود؛ این امر تعالی بخشی است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در آیه دیگر در سوره مبارکه تغابن می فرماید: اگر می خواهید به خانواده تان تعالی ببخشید، عفو و مغفرت را برای زندگی تان به عنوان برنامه در نظر بگیرید. عفو یعنی مقابله به مثل نکنید و به روی طرف هم نیاورید. مغفرت داشته باشید و با رحمت هم بپوشانید. این مراحل سبب می شود که خانواده زیبایی معنوی و لذتی داشته باشد که در هیچ محیطی نمی توان این را انسان بیابد.

/270/260/20/