به مناسبت سالگرد شهادت علی بن موسی الرضا علیه آلاف التحیة و الثناء، استاد مجتبی خندان از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: ضمن تسلیت به مناسبت شهادت ثامن الأئمه علیه السلام، جا دارد که به «مقام و بزرگی حضرت و نقش ایشان نسبت به حوزه های شیعه» گفتگو شود.

وی افزود: ده ها سال قبل از ولادت حضرت رضا علیه السلام، در کلام رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم از ایشان یاد شد و رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، این نور دیده خودشان را پاره تن خود نامیدند؛ در بین تمام معصومین دو معصوم از سوی رسول اکرم صلی الله علیه و آله «بضعه» نامیده شدند، اول حضرت زهرا علیها السلام و بعد امام هشتم علیه السلام، که فرمودند: بضعه من در سرزمین خراسان دفن می شود.

«وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم:‏ سَتُدْفَنُ‏ بَضْعَةٌ مِنِّي بِأَرْضِ خُرَاسَانَ لَا يَزُورُهَا مُؤْمِنٌ إِلَّا أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ- الْجَنَّةَ وَ حَرَّمَ جَسَدَهُ عَلَى النَّار» (رواه في العيون ص 362 مسندا عن محمّد بن عمارة عن الصادق عن آبائه عليهم السلام عن النبيّ صلّى اللّه عليه و آله؛ ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه - قم، چاپ: دوم، 1413 ق؛ ج‏ 2؛ ص 585)

استاد دانشگاه علوم پزشکی کاشان افزود: دومین صفتی که از زبان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم برای امام رضا علیه السلام به کار رفته است، «عالم آل محمد صلوات الله علیهم» بوده است. 

استاد خندان خاطرنشان کرد: هر چه حوزه های علمیه دارند، هر چه علمای تراز اول و علمای بعدی و شاگردان آنها دارند، از خوان کرم قال الرضا علیه السلام و قال الباقر علیه السلام و قال المعصوم علیه السلام است و ما مدیونیم. و این هشدار و تهدید از بزرگان است که اگر حوزه های ما به روایات اهل بیت کم توجه کنند و آن را بزرگ نشمارند و  در بن بست ها به این مهم رسیدگی نکنند، از وزان و عظمت حوزه ها کاسته می شود.

دبیر پژوهشی راه روشن افزود: امام رضا علیه السلام در روایتی به 10 خصلت از نشانۀ کمال عقل اشاره کرده است. حضرت فرمود: «عقل شخص مسلمان تمام نیست، مگر این که 10 خصلت را دارا باشد:

1. از او امید خیر باشد.

 2. از بدى او در امان باشند.

3. خیر اندک دیگرى را بسیار شمارد.

4. خیر بسیار خود را اندک شمارد.

5. هر چه حاجت از او خواهند دلتنگ نشود.

6. در عمر خود از دانش ‌طلبى خسته نشود.

7. فقر در راه خدایش از توانگرى (توأم با فساد) محبوبتر باشد.

 8. خوارى در راه خدایش از عزّت با دشمنش محبو‌بتر باشد.

 9. گمنامى را از پرنامى خواهانتر باشد.

 10. سپس فرمود: دهمى چیست؟ به او گفته شد: چیست؟ فرمود: احدى را ننگرد، جز این که بگوید او از من بهتر و پرهیزکارتر است».

«وَ قَالَ علیه السلام: لَا يَتِمُ‏ عَقْلُ‏ امْرِئٍ‏ مُسْلِمٍ‏ حَتَّى‏ تَكُونَ‏ فِيهِ‏ عَشْرُ خِصَالٍ‏ الْخَيْرُ مِنْهُ مَأْمُولٌ وَ الشَّرُّ مِنْهُ مَأْمُونٌ يَسْتَكْثِرُ قَلِيلَ الْخَيْرِ مِنْ غَيْرِهِ وَ يَسْتَقِلُّ كَثِيرَ الْخَيْرِ مِنْ نَفْسِهِ لَا يَسْأَمُ مِنْ طَلَبِ الْحَوَائِجِ إِلَيْهِ وَ لَا يَمَلُّ مِنْ طَلَبِ الْعِلْمِ طُولَ دَهْرِهِ الْفَقْرُ فِي اللَّهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الْغِنَى وَ الذُّلُّ فِي اللَّهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الْعِزِّ فِي عَدُوِّهِ وَ الْخُمُولُ أَشْهَى إِلَيْهِ مِنَ الشُّهْرَةِ ثُمَّ قَالَ ع الْعَاشِرَةُ وَ مَا الْعَاشِرَةُ قِيلَ لَهُ مَا هِيَ قَالَ ع لَا يَرَى أَحَداً إِلَّا قَالَ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي وَ أَتْقَى إِنَّمَا النَّاسُ رَجُلَانِ رَجُلٌ خَيْرٌ مِنْهُ وَ أَتْقَى وَ رَجُلٌ شَرٌّ مِنْهُ وَ أَدْنَى فَإِذَا لَقِيَ الَّذِي شَرٌّ مِنْهُ وَ أَدْنَى قَالَ لَعَلَّ خَيْرَ هَذَا بَاطِنٌ وَ هُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ خَيْرِي ظَاهِرٌ وَ هُوَ شَرٌّ لِي وَ إِذَا رَأَى الَّذِي هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ وَ أَتْقَى تَوَاضَعَ لَهُ لِيَلْحَقَ بِهِ فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ عَلَا مَجْدُهُ وَ طَابَ خَيْرُهُ وَ حَسُنَ ذِكْرُهُ وَ سَادَ أَهْلَ زَمَانِهِ» (ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول - قم، چاپ: دوم، 1404 / 1363ق؛ النص؛ ص: 443)

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: امام رضا علیه السلام می فرماید: از خصلت های عاقل آن است که در عمر خویش از دانش طلبی خسته نشود؛ و این کلام، پیامی به ما طلبه ها است؛ ما طلبه ها هم باید اینگونه باشیم و از درس خواندنن خسته نشویم؛ اصولا عالم یعنی کسی که دارای علم است؛ مبادا عمر خویش را به بطالت بگذرانیم.عالم دین به این دلیل محبوب است، چون علم دارد.

معاون آموزش مرکز مهدویت کاشان افزود: نباید طلبه ما از دین و دیانت کم داشته باشد. باید مسائل روز و احکام و اخلاقیات و اعتقادات و مسائل جانبی دین را به خوبی بشناسد؛ سخنران باشد؛ فاضل باشد؛ از روان شناسی اطلاع داشته باشد؛ برخوردش، برخورد خوبی باشد که بتواند آنچه را که یاد گرفته، به مردم برساند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام رضا علیه السلام اینگونه بود؛ هر کس با هر علمی به نزدشان می آمد، امام رضا علیه السلام پاسخ می داد، با جاثلیق بزرگ نصاری، با رأس الجالوت، بزرگ یهودیان، با هربز اکبر، بزرگ زرتشتیان، به هر کدام به گونه ای سخن گفت که بهتر از خود آنها بر کتاب مقدسشان تسلط داشت. حال که شبهات زیاد است؛ باید فراتر از این شبهات احاطه داشته باشیم.

وی اضافه نمود: عمده ما طلبه ها بسیار پایین تر از عموم مردم برخوردار هستیم؛ چیزی نداریم؛ اگر هم چیزی داریم، به برکت امام زمان ارواحنا فداه می گذرد. طلبه ها باید فقری را که طلبه ها دارند، تحمل کنند که از غنا بالاتر است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خداوند از چند گروه تشکر می کند؛ یکی از آن گروه، مؤمن فقیری است که شکایت نکند؛ طللبه ای که به خاطر فقرش شکایت نکند و به  خاطر فقر از مسیر مستقیمش منحرف نشود، مورد تشکر خدا قرار می گیرد و می دانید که کمترین تشکر خدا هم بهشت است.

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: امام رضا فرمود: از نشانه های عاقل این است که ذلت در راه خدا از عزت، برایش محبوب تر باشد؛ اگر خدا بخواهد که طلبه ای همانند ایوب نبی علیه السلام در بین مردم عزیز نباشد و مردم حتی از شهرشان هم او را بیرون بیاندازند،  باز از راه خدا دور نشود؛ اگر طلبه ای به واسطه تقدیر الهی، جایگاه بین مردم ندارد، خیلی برای عزیز شدن هم دست و پا نمی زند، بداند از عزتی که مردم برای او می خواهند داشته باشد، بهتر است، چون عزت در نزد خداوند و پیامبر است؛ و انّ العزة لله و لرسوله؛ اگر نخواهند، پس حکمت است.

وی افزود: دیگر نشانه عاقل، آن است که شناخته نشدن توسط مردم، ازشناخته شدن برای او دلخواه تر باشد؛ اگر طلبه ای فاضل و مؤمنی مشهور نشد، این مشهور نشدن برای او دلپذیرتر باشد از اینکه مردم او را بشناسند و مشهور باشد.

استاد خندان خاطرنشان کرد: روایتی از معصوم است که فرمودند: گمنامی خیلی زیباتر و دلپذیرتر از شهرت است. علمای ربانی ما از شهرت فراری بودند؛ او که باید ببیند، ببیند، کافی است؛ اگر هزاران کس ببینند ، ولی خدا نبیند، فایده ای ندارد.

وی اضافه نمود: آخرین مورد خصلتی که امام رضا علیه السلام به آن اهمیت می داد و آن را بسیار سفارش می کرد، آن بود احدی را نبیند، مگر آنکه بگوید او از من بهتر است؛ حضرت دلیلش را هم گفتند؛ چون هر کسی بهتر یا بدتر از اوست؛ اگر کسی را که در ظاهر از او بدتر است، خوبتر از خود بداند، می گوید شاید خوبی او در درون است؛ اما خیر من ظاهری است؛ و این خیر ظاهری  شرّ من است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر کسی هم واقعا بهتر است، برای او تواضع کند، که شاید به او ملحق بشود برای اینکه انسان به این خصایص نائل بشود، امام رضا علیه السلام می فرماید: چنین کسی آقای زمانش خواهد بود.

وی افزود: امام رضا علیه السلام اینچنین عاقل را معرفی می کند. عاقل آن نیست که اقتصادش خوب باشد؛ عاقل آن است که  این خصایص دهگانه را در خودش بارور بکند.

/270/260/21/