.به مناسبت سالگرد شهادت ثامن الأئمه، علیّ بن موسی الرضا المرتضی صلوات الله و سلامه علیه، استاد میرزا احمد اسدی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در زیارتنامه مختصری که برای زیارت امام رضا علیه السلام ذکر گردیده است می خوانیم: «حَدَّثَنِي حَكِيمُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ هِشَامٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ‏ أَصْحَابِنَا عَنْهُ قَالَ: إِذَا أَتَيْتَ الرِّضَا عَلِيَّ بْنَ مُوسَى علیهما السلام فَقُلِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا الْمُرْتَضَى الْإِمَامِ التَّقِيِّ النَّقِيِّ وَ حُجَّتِكَ عَلَى مَنْ فَوْقَ الْأَرْضِ وَ مَنْ‏ تَحْتَ‏ الثَّرَى‏ الصِّدِّيقِ الشَّهِيدِ صَلَاةً كَثِيرَةً نَامِيَةً زَاكِيَةً مُتَوَاصِلَةً مُتَوَاتِرَةً مُتَرَادِفَةً كَأَفْضَلِ مَا صَلَّيْتَ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَوْلِيَائِكَ»  (كامل الزيارات ؛ النص؛ ص 308)

وی افزود: این روایت را ابن قولویه در کتاب شریف خود، «کامل الزیارات» با عبارت «عن رجل من اصحابنا» نقل می کند؛ به حسب ظاهر، مستند به امام معصومی نشده، ولی نظر محدث قمی این است که به حسب قرائنی، این روایت از معصوم علیه السلام است؛ علامه امینی هم در همین باب به چند روایت اشاره کردند که ظاهرا به امام معصوم منتهی نمی شود، اما به واسطه قرائن و شواهدی، می توانیم آن را منسوب به امام بدانیم. حال این شواهد و قرائن چه است، مجالی می طلبد که اکنون مجال آن نیست و فرصت دیگری را می طلبد؛ اما کلام علامه امینی که بزرگ شده این لسان است، و همچنین کلام محدث قمی، برای ما سند است که این زیارتنامه را منسوب به امام علیه السلام  می دانند.

استاد میرزا احمد اسدی در ادامه بیان کرد: فقره ای از این زیارت «علی من فوق الارض و من تحت الثری» است. ائمه علیهم السلام و امام رضا علیه السلام حجت خدا است، نسبت به کسانی که روی زمین هستند و کسانی که در خاک هستند.

وی اضافه نمود: اطلاق «حجت» بر ائمه هدی قابل توجه است. حجت معنای روشن عامی دارد؛ «حجیت» درباره ائمه علیهم السلام مرادف «عصمت» است؛ یعنی اگر درباره ائمه علیهم السلام اطلاق حجت کردیم، با اطلاق حجت درباره دیگران فرق می کند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ائمه علیهم السلام چون معصوم هستند، حجیت آنها غیر از حجیت یک قول ثقیل است؛ حجیت قول علما، مضیق و مقید به تقییدات داخلی یا تقییدات خارجی؛ برای اینکه عدم عصمتشان، نمی توانیم به طور مطلق قول فلان فقیه یا فلان عالم را بپذیریم؛ و مقید به این است که درست گفته باشد و درست رفته باشد و درست نتیجه گیری کرده باشد؛ ولی درباره امام معصوم، حجیتش به نحو مطلق است؛ یعنی بدون هیچ قیدی ما او را حجت می دانیم.

وی افزود: بنابراین این حجیت درباره ائمه علیهم الصلاة و السلام، مرادف عصمت است؛ برای اینکه حجت به معنای «ما به یصحّ ان ینتج» است؛ یعنی قول و رفتار کسی که انسان می تواند آنها را سند قرار بدهد؛ در مقابل تکالیف شرعی در دنیا و آخرت. اگر کار و قولمان را  به معصوم مستند کنیم، بنا بر اینکه آن حجت است و حجیتش هم مطلق است، این مطلب برای ما امان است.

استاد میرزا احمد اسدی خاطرنشان کرد: نکته دیگر آنکه حجیت ائمه علیهم السلام از جمله حضرت رضا سلام الله علیه، حجیت عامی است نسبت به تمام زمان ها و مکان ها؛ در همه ازمنه و در همه امکنه، گفتارشان حجت است و اختصاص نسبت به زمان و مکانی، دون زمان و مکان دیگر ندارد. همان گونه که در شأن پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم عقیده داریم وجود مبارکشان حجتی است برای  همیشه زمان ها و مکان ها، ائمه علیهم السلام هم به همین منوال و وزان هستند.

وی افزود: حجیت قول و فعل و تقریر آنها، برای تمام زمان ها و تمام مکان ها، کاشف از یک احاطه فوق العاده ای که از حقایق علمی و نیازهای بشر و یک تسلطی بر حوایج بشر، تسلطی بر شریعت جدّشان رسول الله صلی الله علیه  وآله و سلم دارند؛ که حرفی که می زنند باید برای همه زمان ها و مکان ها حجت باشد.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: چنین کسانی در عمود زمان همه انسان ها حضور دارند؛ در هر دوره و زمانی را در نظر بگیریم، آنها جلوتر هستند؛ آنها در اثر آن اشراف، احاطه و معرفت شنسی که هم از بشر و از دین اسلام دارند، مدل و قالب آنها به گونه ای است که در همه زمان ها و مکان ها قابل حجیت است؛ از این رو باید از همه بنی آدم جلوتر باشند؛ چرا که از نظر روحانی و ملکوتی در یک افق های بسیار بالاتری از ما قرار دارند.

وی اضافه نمود: امام شناسی اگر به نحو اجمال ممکن باشد، به نحو تفصیل محال است؛ چون اگر کسی بشر و نیازهای بشر و اقتضائات زمانه الی یوم القیامه را بیان کند، باید یک شخصیت فوق العاده ای داشته باشد که ما تعبیر می کنیم به «تفصیل معرفت امام» که جز برای کسانی که از جنس خودشان وهم  افق با آنها هستند، درک این امر، محال است.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: بسیاری از هم لباسی های ما، گاهی از اوقات، شبهاتی  را مطرح می کنند  که ناشی از عدم شناخت و  عدم معرفت نسبت این شخصیت های والا به نام معصوم علیهم السلام است. این از قصور در ادراکات مقامات معنوی است.

وی افزود: به عنوان مثال مطرح می کنند کسی که در یک زمان و مکان خاص است، چگونه می تواند برای تا قرن های آینده الی یوم القیامه دستوری داشته باشد؛ چرا که آنها در همین شرایط مادی و محدود حساب می کردند و از آن فضای معرفت شناسی که شیعه معتقد است، فاصله داشتند.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: از این رو اگر مباحث معرفت شناسی  امام را باز کنیم، بسیاری از شبهه ها  حل می شود؛ آن حجیتی که بالعقل و النقل برای ما ثابت شده، در این حجیت، همه این نقل ها و افق های بلند و ابعاد ملکوتی نهفته شده است. از این رو حجیت چنین بار معنایی بزرگی دارد؛ و خدا نصیب کند تا هر چه نزدیک تر و نزدیک تر به این قله معرفت نسبت به امام علیه السلام بشویم.

استاد میرزا احمد اسدی از اساتید حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید که به مناسبت سالگرد شهادت امام رضا علیه السلام علیه السلام برگزار می شود، به ادامه بحث در شرح زیارت مختصر حضرت ثامن الائمه علیه السلام پرداخت.

وی اضافه نمود: در این زیارت می گوییم علی بن موسی الرضا علیه السلام نسبت به تمام آنها که روی زمین و زیر زمین هستند، حجت هستند. برای درک این معنا، لازم است تا نسبت دنیا به آخرت توجه بشود. معتقدیم دنیا به نوعی دالانی، و به تعبیر دیگر، دنیا مقدمه و مزرعه ای برای آخرت است؛ دنیا  و آخرت در طول یکدیگر هستند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: دنیا و آخرت همانند دو جزیره منفصل از یکدیگر نیست. خودِ همین معنا، چیز آسانی نیست که هر کسی بتواند آن را تصور کند؛ البته کسی که تصور بکند، به راحتی می تواند تصدیق نماید؛ خیلی از چیزها هستند که تصورشان سخت تر از تصدیقشان است؛ از این رو آخرت و دنیا، دو نشئه ای در طول یکدیگر هستند؛ به تعبیری، دنیا ظاهر آخرت است و آخرت باطن دنیا است.

وی افزود: دنیا لایه ای نسبت به آخرت است؛ آخرت اصل و دنیا فرع است. کأنّ در این زیارت اینگونه است که امام همانند دنیا، در آخرت هم دستگیر است؛ اینکه فرموده است «تحت الثری» کنایه است از آن منزل های معنوی که انسان ها بعد از مرگ با آن روبرو است. از این رو همان گونه که در دنیا راهنما است، در آنجا هم راهنما است؛ و این نکته خیلی مهم است.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: به تعبیری این عبارت، شاید به «شفاعت» نظر داشته باشد. همان گونه  که در دنیا شفیع است، در آخرت هم  شفیع است. کسانی موفق به شفاعت یافتن از امام می شوند که در همین دنیا هم امام را شفیع خود قرار دادند. اگر کسی به تمام معنا بیگانه باشد، در دنیا امام را شفیع خود قرار نداده است؛ اگر کسی در این دنیا امام را «شفع» خود قرار می دهند و تابع امام بودند، این معنا در آخرت، ظهور و بروز پیدا می کند و حقّ شفاعت می یابد.

وی اضافه نمود: از «من تحت الثری» می یابیم امامی که در اینجا امام است، آنجا هم امام و راهنما است. ما به دستگیری امام در آنجا بیشتر از دستگیری امام در اینجا نیازمندیم.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: شفاعت، سنخیت و مجانستی می طلبد؛ اگر هم جنس و هم سنخ امام باشد و یک نوع قرابت معنوی به وجود آید، باعث شفاعت اخروی می شود؛ به این ترتیب در می یابیم که «تحت الثری» کنایه از عالم برزخ و مراحلی است که بنی آدم، بعد از مرگ با اینها سر و کار دارد.

استاد میرزا احمد اسدی خاطرنشان کرد: این روایت از امام رضا علیه السلام در همین راستا است؛ شیخ صدوق در کتاب عیون اخبار الرضا علیه السلام روایت می کند:

«حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقُ وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ السِّنَانِيُّ وَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقُ وَ الْحُسَيْنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هِشَامٍ الْمُكَتِّبُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْكُوفِيُّ الْأَسَدِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ الرَّازِيِّ عَنْ حَمْدَانَ الدِّيوَانِيِّ قَالَ قَالَ الرِّضَا علیه السلام:‏ مَنْ‏ زَارَنِي‏ عَلَى‏ بُعْدِ دَارِي‏ أَتَيْتُهُ‏ يَوْمَ‏ الْقِيَامَةِ فِي‏ ثَلَاثِ‏ مَوَاطِنَ‏ حَتَّى أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا إِذَا تَطَايَرَتِ الْكُتُبُ يَمِيناً وَ شِمَالًا وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْمِيزَانِ.» حضرت رضا عليه السّلام فرمود: هر كس مرا با دورى راه زيارت كند و از راه دور به زيارت من آيد، در روز قيامت در سه موقف به يارى او خواهم آمد تا او را از ناراحتي هاى آن حال نجات دهم: در آن هنگامی كه نامه‏ هاى اعمال پخش مى ‏شود از جانب راست و از جانب چپ؛ در آن هنگام كه از صراط مي گذرد؛ در آن وقت كه عمل او را بررسى كرده مى ‏سنجند. (عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج ‏2، ص: 255)

وی افزود: هر کس در اندازه ای که در اینجا صراط مستقیم را رعایت می کرد، به همان اندازه باید از صراط عبور کند؛ اما گاه لغزش هایی در این دنیا پیش می آید که همان پل صراطی است که در میان افواه مردم رایج است.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: در زیارات بیان می کنند که زیارت باید «عارفا بحقّهه» باشد؛ وقتی امام می فرماید که به فریاد می رسد، حرفی تشریفاتی نیست؛ یعنی واقعا زیارت، زیارتی باید باشد که مدّ نظر معصوم است. اگر زیارت به گونه ای باشد که از نامه اعمال، از صراط از تطایر کتب و اهوال آخرت غافل باشد، آن زیارت، زیارتی نیست که از آن نفع کامل حاصل شود؛ البته شاید در جاهایی زمینه هایی و آثاری در روح وروان انسان بگذارد، اما اینها لا یسمن و لا یغنی من جوع است.

این استاد درس خارج حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: از این رو «من تحت الثری» اشاره به مراحل برزخ و قیامت دارد؛ زمانی که نیازمان به معصوم بیشتر از زمان نیاز ما به امام در دنیا است؛ اگر دنیا مزرعه آخرت است، کسی باید نقشه راه را به ما نشان بدهد؛ آن گونه که عصمت او اقتضای آن را دارد. این امام، همان است که در آخرت هم باید دست نیاز و توجهمان به سمت او باشد.

/270/260/20/