استاد صادق ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، در موضوع «معرِّفات علی بن ابی طالب صلوات الله علیه» به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: ثابت شد که باید معرِّف، اجلی از معرَّف باشد؛ یعنی از نظر شناخت و معرفت از معرَّف اعرف باشد.

وی افزود: کلمه «علیّ» کلمه مقدسی است؛ به قول  شاعر:

در عین علی، بود علیّ اعلی

در لام علی سرّ الهی پیدا

در یاء علی سوره حیّ قیوم

برخوان و ببین که اسم اعظم آنجاست

معرِّف اول: ذات اقدس الهی

استاد صادق ابراهیمی در ادامه بیان کرد: میر سید علی همدانی فقیه شافعی در مودة القربی به نقل از عباس بن عبدالمطلب نقل نموده است که هنگامی که علی علیه السلام از مادرش فاطمه متولد شد، فاطمه نام پدرش «اسد» را بر او گذارد؛ اما ابوطالب از آن نام راضی نبود؛ به فاطمه همسرش فرمود: امشب بیا برویم بالای کوه ابوقبیس و خدا را بخوانیم؛ شاید ما را خبر دهد از اسمی که برای این بچه انتخاب شده است. چون شب شد هر دو به کوه ابوقبیس رفتند و به دعا مشغول شدند. ابوطالب در قالب شعری چنین مناجات می کرد:

یا ربّ هذا الغسق الدجی      والقمر المبتلج المضی
بیّن لنامن أمرک الخفّی       ماذا تری فی اسم ذاالصبّی
لما تسمّی لذاک الصبّی

یعنی ای پروردگار ! ای صاحب شب ظلمانی و ماه و نور دهنده! آشکار کن برای ما از خزانه اسرار غیب خود اسم این نوزاد را چه بگذاریم.
در آن حین ندایی از طرف آسمان بلند شد و ابوطالب سر بلند نمود. لوحی مانند زبرجد سبز دید که بر آن چهار سطر نوشته اند، لوح را برگرفت و به سینه چسبانید و دید این اشعار بر آن ثبت است:

خصصّنما بلوالد الزکی       و الطاهر المنتخب الرضی
واسمه من قاهر العلیّ       علیّ اشتق من العلی

وی افزود: این امر بهترین و بالاترین و مهمترین ویژگی برای شناخت علی بن ابی طالب علیه السلام است که خداوند متعال نام خودش را مشتق می کند؛ خداوند متعال، علیّ اعلی است و نام این مولود را «علی» می گذارد.

معرف دوم: خاتم الانبیاء در یوم الدار

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در ابتدای بعثت در مجلسی اقوام و قوم و خویشان خودشان را دعوت می کنند؛ در آن مجلس، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، علی علیه السلام را برادر و جانشین خود معرفی می کند.

وی اضافه نمود: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم نه تنها در ابتدای رسالت، این کار را انجام می دهد، بلکه در روز غدیر هم علی بن ابی طالب علیه السلام را جانشین خود معرفی می کند و در آن جمعیت پر شور که 120 هزار و برخی 90 هزار نفر نوشته اند، در بالای بلندی از پالان شتر، دست علی بن ابی طالب علیه السلام را بالا می برد و می فرماید: «من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه»؛ از این رو می بینیم که پیامبر هم در ابتدای تبلیغ و هم در آخر تبلیغ، به  معرفی حضرت می پردازد.

معرف سوم: آیه «نبأ العظیم»

استاد صادق ابراهیمی خاطرنشان کرد: قرآن کریم از علی بن ابی طالب علیه السلام به عنوان «نبأ عظیم»، یعنی خبر بزرگ و ارزشمند یاد می کند که منظور، ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام است.

وی افزود: حارث بن نعمان وقتی خبر جانشینی حضرت علی امیرالمؤمنین علیه السلام را از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنید، خطاب به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم گفت: از ما خواستی به یگانگی خدا و نبوتت شهادت دهیم، ما هم شهادت دادیم. سپس ما را به جهاد، حج، روزه، نماز و زکات امر کردی، ماهم پذیرفتیم؛ اما به اینها راضى نشدى تا اینکه این جوان (علی علیه السلام) را به جانشینى خود منصوب کردى. آیا این تصمیم خودت است یا خدا؟

 پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سوگند یاد کرد که این سخن از جانب خداوند است.

نعمان گفت: «خداوندا، اگر این سخن حق است و از ناحیه توست، سنگى از آسمان بر ما بباران.»

براساس روایات، پس از درخواست وی، سنگی از آسمان بر سرش فرود آمد و کشته شد. سپس این آیه نازل شد.

معرف چهارم: کلام از قول جبرئیل: «لا فتی الا علی لا سیف الا ذولافقار»

استاد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: در غزوه احد، هنگامی که از اطراف به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم حمله می ‌شد؛ حضرت علی علیه السلام به فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به آنان حمله می‌ کرد. جبرئیل امین نازل شد و روحیه جوانمردی امام علی علیه السلام را ستایش نمود.

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم جبرئیل را تصدیق کرد و گفت: من از علی هستم و او از من است.

 سپس صدایی در آسمان پیچید که: «لا سَیفَ اِلاّ ذُوالفَقار، و لا فَتی اِلاّ عَلی»؛ شمشیری چون ذوالفقار و جوانمردی همچون علی وجود ندارد».

وی افزود: این حدیث در الکافی به نقل از امام صادق علیه السلام روایت شده و در آن آمده است؛ پس از آن که امام علی علیه السلام نخستین فرد از کافران را که از پای درآورد، جبرئیل گفت:‌ ای محمّد! این است مساوات.

 پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: او از من است و من از او. سپس جبرئیل عبارت «لا سَیفَ اِلاّ ذُوالفَقار و لا فَتی اِلاّ عَلی» خواند. در برخی کتاب ‌ها، چنین نقل شده است: «لا فَتی اِلاّ عَلی و لا سَیفَ اِلاّ ذُوالفَقار».[۳]

حسان بن ثابت با اجازه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، شعر (جبریل نادی معلنا) را در این‌ باره سرود.

معرف پنجم: قرآن کریم و آیه مباهله

استاد صادق ابراهیمی خاطرنشان کرد: قرآن کریم، در آیه مباهله، آیه ۶۱ سوره آل عمران، امیرالمؤمنین علی علیه السلام را به عنوان جانشین و نفس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم معرفی می کند.

«فَمَنْ حَاجَّكَ فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَكُمْ وَ نِسَاءَنَا وَ نِسَاءَكُمْ وَ أَنفُسَنَا وَ أَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل‌لَّعْنَتَ اللَّـهِ عَلَی الْكَاذِبِینَ» بنابراین، پس از فرارسیدن علم [وحی] به تو، هر کس درباره او [حضرت عیسی علیه السلام]، با تو به چالش برخیزد، به او بگو: بیایید تا فرزندانمان و فرزندانتان، و زنانمان و زنانتان، و جان ‌هایمان و جان‌ هایتان را فراخوانیم، آنگاه (به درگاه خداوند) زاری [تضرّع] کنیم تا لعنت خداوند را بر دروغگویان نهیم. ﴿آل عمران:۶۱﴾

معرف ششم: عید غدیر خم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در این روز پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم ایشان را به عنوان جانشین خود معرفی می کند. برخی از صحابه به عنوان مولا به او تبریک می گویند و گفتند: «بخِّ بخّ لک یا علی اصبحت مولای و مولا کل مؤمن و مؤمنة»

معرف هفتم: شعر حسّان ثابت

وی افزود: یکی از معرفات امیرالمؤمنین علیه السلام شعرایی بودند که در زمان خود پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و در همان روز عید غدیر خم برای این واقعه شعر می سرایند. حسان بن ثابت از حضرت اجازه می گیرد که ابیاتش را بخواند. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم اجازه می دهد و حسّان بن ثابت در حضور انبوهی از جمعیت مسلمین در روز غدیر خم اینگونه سرود:

یُنادیهمُ یومَ الغدیرِ نبیُّهمْ                   بخمٍّ و اسْمَعْ بالرسولِ مُنادیا

فقال فمن مولاکمُ ونبیُّکمْ                  فقالوا ولم یُبدوا هناک التعامیا

إلهُکَ مولانا وأنتَ نبیُّنا                   و لم تَلْقَ منّا فی الولایةِ عاصیا

قال له قم یا علیُّ فإنّنی                    رضیتُکَ من بعدی إماماً و هادیا

فمن کنتُ مولاهُ فهذا ولیُّهُ                 فکونوا له أتباع صدق موالیا

هناک دعا اللّهمَّ والِ ولیَّهُ                 و کن لِلّذی عادى علیّاً معادیا

(1 ـ پیامبرِ مسلمانان، روز غدیر در وادى خم به آنان ندا داد، به نداى رسول خدا گوش فرا دهید.

 2 ـ پس فرمود: چه کسى مولا و نبى شما است؟ ایشان نیز هیچ یک حقّ را انکار نکردند و به صراحت پاسخ دادند:

 3 ـ مولاى ما همان خداى توست و تو پیامبر ما هستى، و تو در فرمانبرى ما تا کنون هیچ عصیانى ندیده اى.

 4 ـ پس پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به على علیه السلام فرمود: اى على برخیز! من از اینکه تو امام و هادى پس از من باشى، خرسندم.

5- پس هر که من مولاى اویم، این (على) مولاى اوست و بر شما است که پیرو راستین او باشید.

6 ـ آنجا بود که پیامبر دعا کرد: خداوندا! دوست بدار دوستدارش را، و آن را که با على دشمنى کند دشمن بدار)

استاد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: اوّلین قصیده اى که راجع به این خبر با عظمت سروده شده، همین شعر است. حسّان در حضور انبوهى از جمعیّت مسلمین که صد هزار نفر یا بیشتر از آن بودند، این شعر را انشاء کرد. در میان این افراد، سخنوران و خطباء اقوام عرب و شاعران نامدار و بزرگان قریش و آشنایان به دقایق سخن و مضامین کلام، و نیز فصیح ترین شخص عرب، پیامبراعظم صلى الله علیه و آله وجود داشتند.

وی افزود: پیامبراکرم صلى الله علیه و آله مطالبى را که حسّان از کلام ایشان فهمیده و بصورت شعر بیان نموده بود، تأیید کردند و او را ستایش نموده و فرمودند: «لا تزال یا حسّان مؤیّداً بروح القُدس ما نصرتَنا بلسانک»؛ (اى حسّان تا زمانى که با زبان خود ما اهل بیت را یارى مى کنى مؤیَّد به روح القدس باشى)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: این سخن پیامبراکرم صلى الله علیه و آله از نشانه هاى نبوّت و خبرهاى غیبى ایشان است؛ زیرا ایشان مى دانستند حسّان در اواخر عمرش از پیروى امام هدایت امیرالمؤمنین علیه السلام منحرف خواهد شد؛ لذا دعایشان را به این شرط که او در یارى اهل بیت علیهم السلام پایدارى کند، مقیّد نمودند.

معرف هشتم: اشعار شعرای مختلف در اعصار مختلف

استاد صادق ابراهیمی خاطرنشان کرد: در طول تاریخ اسلام، بسیاری از شعرای بزرگ نسبت به واقعه غدیر خم و بیان فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام شعر سرودند.

چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی

خداوند امر و خداوند نهی

که من شهر علمم علیم در ست

درست این سخن گفتِ پیغمبرست

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید بیان کرد: ائمه طاهرین ما، صلوات الله علیهم اجمعین دستور فرمودند که ما همیشه این جمله را ورد زبان خودمان قرار بدهیم

«الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة امیرالمؤمنین علیّ بن ابی طالب علیه السلام»

وی افزود: البته واضح است که برخی از این موارد، نه به عنوان معرف، بلکه مؤید قلمداد می شود؛ اما از باب تغلیب به عنوان معرفات ذکر گردیده است.

/270/260/20/