در نهج البلاغه از قول امیر مؤمنان علیه السلام مطالبی درباره جایگاه پیامبران و برخی از پیامبران صحبت شده است؛ ما در اینجا به صورت خاصّ بعضی از اوصاف رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم که در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام آمده باشد را دنبال می کنیم تا قلب ها به واسطه ذکر اهل بیت و معصومین علیهم السلام زنده شود؛

استاد سید عظیم بامری (سید حسن  موسوی) از اساتید بزرگوار حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بحث در موضوع «بیان جایگاه پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم در نهج البلاغه» پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: بحمدالله امروزه در جامعه اسلامی ایران، قرآن، نهج البلاغه و صحیفه سجادیه جایگاهی پیدا کرده است؛ و نباید از یادمان برود که این امر، به برکت امام راحل رضون الله تعالی علیه و یاران امام و شهدای انقلاب اسلامی است.

ویژگی های رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در نهج البلاغه

استاد بامری (موسوی) در ادامه بیان کرد: درباره موضوعات مختلف در نهج البلاغه زیاد صحبت شده است و کتاب ها نوشته شده است؛ اما تا به حال برخورد نکردم و از یکی از بزرگان هم پرسیدم، ایشان هم ندیده بودندد که درباره «نبی خدا صلی الله علیه و آله و سلم» و «جایگاه نبوت» در نهج البلاغه کتابی به طور مستقل، به نگارش در آمده باشد.

وی افزود: در نهج البلاغه از قول امیر مؤمنان علیه السلام مطالبی درباره جایگاه پیامبران و برخی از پیامبران صحبت شده است؛ ما در اینجا به صورت خاصّ بعضی از اوصاف رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم که در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام آمده باشد را دنبال می کنیم تا قلب ها به واسطه ذکر اهل بیت و معصومین علیهم السلام زنده شود؛ کما اینکه در خصال صدوق آمده است:

«حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ اَلْوَلِيدِ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ اَلصَّفَّارُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ خَطَّابِ بْنِ مَسْلَمَةَ عَنِ اَلْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: يَا فُضَيْلُ إِنَّ حَدِيثَنَا يُحْيِي اَلْقُلُوبَ» (خصال؛ ج: 1، ص 22)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در زیارت جامعه هم آمده است: «کلامکم نور»؛ کلام اهل بیت علیهم السلام، نوراتیت و برکات در زندگانی و روح و روان ما خواهد داشت.

وی تصریح کرد: از آن طرف، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم حقّ بزرگ و فراوان بر گردن بشریت دارد؛ و متأسفانه کمتر به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پرداخته می شود؛ بنابراین چه بهتر که بیان این ویژگی ها از زبان «نفس پیغمبر»، یعنی علی علیه السلام باشد؛ علی علیه السلام، نفس پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم است؛  الا به اینکه بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، هیچ پیامبر و نبیّ نخواهد آمد؛ علی علیه السلام تمام آنچه را که پیامبر خدا برخوردار بوده را دارد.

استاد سید عظیم بامری (سید حسن موسوی) در همین راستا خاطرنشان کرد: فخر رازی در تفسیرش خیلی سعی می کند و به این در و آن در می زند؛ و چندین مسأله را مطرح می کند که به گونه ای «نفس پیغمبر بودن» را توجیه کند؛ در آخر می بیند که کاری نمی تواند بکند و می پذیرد که «علی نفس پیغمبر است»

وی افزود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم صراحتا فرمود:   ای علی! خداوند متعال را نشناخت به حقیقت شناختش جز من و تو، و تو را نشناخت آن گونه که حق شناخت توست، جز خدا و من؛ «یا علی ما عرف اللّه حق معرفته غیری و غیرک و ما عرفک حق معرفتک غیر اللّه و غیری» (مناقب ابن شهر آشوب، ج 3، ص 268.)

و در جای دیگر فرمود: ای علی! خدا را نشناخت جز من و تو، و مرا نشناخت جز خدا و تو و تو را نشناخت مگر خدا و من. «یا علی لایعرف اللّه تعالی الّا انا و انت و لایعرفنی الّا اللّه و انت و لا یعرفک الّا اللّه و انا» (محمد تقی مجلسی، روضة المتقین، ج 13، ص 273.)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان برخی از ویژگی های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بر اساس خطبه 151 نهج البلاغه پرداخت.

وی افزود: البته باید این مطلب را در نظر داشته باشیم که متن این خطبه در نسخه های مختلف از نهج البلاغه و ترجمه ها و شرح های مختلف آن، یکسان نیست؛ این خطبه، در شرح ابن ابی الحدید، خطبه 151 است؛ در شرح میثم بحرانی، این خطبه 150 است. در ترجمه ها هم اکثرا در 151 آورده اند. در شرح و ترجمه آیت الله العظمی مکارم شیرازی در همین شماره است.

استاد بامری (موسوی) خاطرنشان کرد: خوب است تا اصل خطبه بیان شود؛ چه اینکه کلام آنها گویا و اثرگزارتر از ترجمه و شرح می تواند باشد؛ ما کلام معصوم را نور می دانیم و نور اثر دارد. از حسن اتفاق، در همین خطبه، تعبیر نورانیت و نور بیان شده است.

«وَ مِنْ خُطْبَةٍ لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ يحذر من الفتنl» ز خطبه هاى امام عليه السلام كه در آن مردم را از فتنه ها بر حذر مى دارد.

 «وَ أَحْمَدُ اللّهَ وَ أَسْتَعِينُهُ عَلَى مَدَاحِرِ الشَّيْطَانِ وَ مَزَاجِرِهِ وَالاِعْتِصَامِ مِنْ حَبَائِلِهِ وَ مَخَاتِلِه« خداى را ستايش مى کنم و از او براى کارهايى که موجب طرد و منع شيطان است کمک مى جويم و براى مصون ماندن از گرفتار شدن در دام ها و فريب هاى شيطان يارى مى طلبم»

«وَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلهَ إِلاَّ اللّهُ. وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، وَ نَجِيبُهُ وَ صَفْوَتُهُl گواهى مى دهم جز خداوند يکتا معبودى نيست و شهادت مى دهم که محمّد، بنده و فرستاده و برگزيده و انتخاب شده اوست

«لاَ يُؤَازَى فَضْلُهُ، وَ لاَ يُجْبَرُ فَقْدُهُ». در فضل و برترى همتا ندارد و فقدان او قابل جبران نيست»

«أَضَاءَتْ بِهِ الْبِلاَدُ بَعْدَ الضَّلاَلَةِ الْمُظْلِمَةِ، وَالْجَهَالَةِ الْغَالِبَةِ، وَالْجَفْوَةِ الْجَافِيَةِ» به برکت وجود او شهرهايى که غرق در ضلالت و ظلمت بود و جهل بر افکار مردمش غلبه داشت و قساوت و سنگدلى بر آن ها چيره شده بود روشن گشت.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام در این کلام، به هفت ویژگی رسول الله اشاره می کند؛ امیرالمؤمنین علیه السلام در اولین ویژگی حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم، می فرماید: حضرت، بنده خدا است.

وی افزود: این عالم، یک خالق بیشتر ندارد؛ و هیچ موجودی در این عالم وجود ندارد، جز اینکه مخلوق خدا است؛ در خودِ بندگی حرف های  بسیاری نهفته است. این، آیت الله العظمی بهجت رضوان الله تعالی علیه بوده است که در پشت جلد رساله خویش، می نویسد: «العبد».

وی اضافه نمود: تمام مشکلات بشر از زمان خلقت تا امروز به این بر می گردد که بشر، بندگی را انجام نداده است. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم، عبد خدا است؛ و از این رو است که امیر مؤمنان در وصف ایشان می فرماید: «وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ ...»

استاد سید عظیم بامری (سید حسن موسوی) خاطرنشان کرد: این عبد، فرستاده خدا است. این نیست که دیگران و مردم انتخاب کرده باشند؛ همان خالق عالم است که ایشان را انتخاب کرده است.

وی افزود: ویژگی سوم و چهارمی که امیر مؤمنان علیه السلام از ویژگی های پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم مطرح می کنند، برگزیده بودن و انتخاب شده خداوند بودن است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بین نجیب و صفوه فرق است؛ در نجیب، آن کرامت و بزرگی را در نظر دارد که بر اساس آن، زمینه انتخاب صورت بگیرد.

وی اضافه نمود: حضرت امیر علیه السلام در پنجمین ویژگی بیان می دارد: «لاَ يُؤَازَى فَضْلُهُ»؛ در فضیلت و برتری نمونه ندارد؛ در برخی از شرح و ترجمه ها، «همتا» ذکر شده است؛ خوب است؛ اما در اصطلاح عرفی، «نمونه ندارد»، بار معنایی بیشتری دارد؛ و حقیقتا هم همین طور است.

استاد بامری خاطرنشان کرد: در اصول کافی، در باب ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می خوانیم: «خداوند کسی را که برتر از رسول خدا باشد، خلق نکرده است.»

وی افزود: اگر چه برخی از روی نادانی می گویند شیعیان امامان را برتر از رسول خدا می دانند!  اما ما پیامبر را افضل همه مخلوقات می دانیم؛ کما اینکه علی علیه السلام آن را در این خطبه به ما می آموزاند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حال که نمونه ندارد، طبیعتا فقدان ایشان هم قابل جبران نیست؛ «وَ لاَ يُجْبَرُ فَقْدُهُ»؛  حضرت در جای دیگری از نهج البلاغه فرمود: وقتی پیامبر صلی  الله علیه و آله و سلم از دنیا رفت، یکی از مصیبت هایی که بشر به آن دچار شد، قطع رسمی وحی الهی توسط جبرئیل امین بوده است؛ این مصیبت قابل جبران نیست.

وی اضافه نمود: هفتمین ویژگی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم بر اساس کلام امیر مؤمنان علیه السلام، این است که به برکت نور وجودی او آثار و برکات بر بشریت گذاشته شد.

استاد سید عظیم بامری (سید حسن موسوی) خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین علیه السلام در ادامه کلام مبارکشان، به هفت ویژگی از فرهنگ حاکم در جامعه قبل از بعثت را بر می شمارند؛ که در واقع، آثار و نکبت های نبودن ولی خدا در جامعه است.

وی افزود: جامعه آن روز، غرق در ضلالت، ظلم، جهل، قساوت و سنگ دلی بودند. حلال را حرام می شمردند و دانشمندان را تحقیر می کردند. اگر بشر بداند در زمانی زندگی می کند که ولی خدا حضور ندارد و اگر حقیقت آن را درک کند، این امر برای او بزرگترین مصیبت است. زندگانی در ایام فترت، یعنی زمان بین بعثت دو پیامبر، و زمانی که ولیّ خدا حضور ندارد، بسیار سخت است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امیر مؤمنان علیه السلام می فرماید: «وَ النَّاسُ يَسْتَحِلُّونَ الْحَرِيمَ، وَ يَسْتَذِلُّونَ الْحَکِيمَ; يَحْيَوْنَ عَلَى فَتْرَة، وَ يَمُوتُونَ عَلَى کَفْرَةِ!» «در زمانى که مردم حرام را حلال مى شمردند، دانشمندان را تحقير مى کردند، در دوران فترت (و غيبت اولياى الهى) قدم به عرصه حيات مى گذاشتند و در کفر و بى دينى جان مى سپردند»

وی اضافه نمود: پیامدهای غیبت ولیّ خدا در میان بشر اینها است؛ ظلم و ضلالت و جهل و تنگدلی و در هم آمیخته شدن حلال و حرام و تحقیر دانشمندان و حکما.

استاد بامری (موسوی) خاطرنشان کرد: رضوان خدا بر امام راحل ما که با انقلاب خویش، بساط ظم و جهل و دیگر ویژگی های عصر جهالت را در ایران از بین برده است.

استاد سید عظیم بامری  (سید حسن موسوی) در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ای کاش یک فرهنگی، حداقل بین طلبه ها ایجاد می شد که هر چند روز یک بار، به طور مثال، هر هفته یک بار گرد هم جمع شوند و نهج البلاغه را لا اقل، روخوانی کنند.

وی افزود: البته در جریان هستیم که این کار، در بعضی از نقاط کشور انجام می گیرد، اما این امر باید ابتدا در حوزه و سپس در جامعه فراگیر گردد؛ آنچنان که قرائت جمعی قرآن در جامعه فراگیر شده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: برادران اهل سنت، ختم صحیح بخاری دارند؛ کتابی که اگر همه تکرارهایش را جمع کنید و راویان را حذف نمایید، شاید متنش یک جلد بیشتر نشود.

وی افزود: از افتخارات ما این است که نهج البلاغه، فقط کلمات امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ ترجمه ها و شرح های فراوانی بر این کتاب صورت گرفته است؛ از جمله باید به ترجمه آیت الله العظمی مکارم شیرازی اشاره نمود که ترجمه خوبی است. ایشان تفسیر نهج البلاغه را در چند مجلد، تحت عنوان «پیام امام» بیان کرده اند و ترجمه نهج البلاغه برگرفته از آن تفسیر است و به نوعی می توان بیان کرد که بیش از پیش مورد دقت قرار گرفته است.

از ویژگی ترجمه آقای دشتی، آن است که در پاورقی ها، مکاتب روز را بر اساس کلمات امیرالمؤمنین علیه السلام آورده است.

ترجمه آقای امامی بر نهج البلاغه هم از دیگر ترجمه ها است.

ترجمه آقای  شهیدی، دقیق است و سخت، صورت گرفته است و با توجه به نحوه ادیبانه ترجمه شدنش مخاطب خاص خود را می طلبد.

ترجمه آقای زمانی هم ترجمه خوبی است.

استاد سید عظیم بامری (سید حسن موسوی) در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ما نمی توانیم امام معصوم را درک کنیم؛ اما امام راحل ما، در زمان ما رفتار و گفتار و منش او پیغمبرگونه بود؛ امام در ابتدای وصیت نامه افتخار می کند که نهج البلاغه از ما است. و انصافا یک کتاب نمی توان همانند نهج البلاغه و صحیفه سجادیه پیدا نمود.

علامه حسن زاده آملی از قول استادشان، مرحوم استاد آیت الله مهدی الهی قمشه ای می فرمودند که وقتی از بحث های علمی خسته می شد، می گفت: برویم به بهشت امیرالمؤمنین علیه السلام» و نهج البلاغه می خواندند.

/270/260/20/