همه وجود حضرت زهرا سلام الله علیها دارای فضایل و صفات کمالیه است؛ اما یکی از صفاتی که به فرموده امام باقر علیه السلام رأس صفات است، فضیلت حیا است.

به مناسبت میلاد پر نور صدیقه طاهره فاطمه زهرا سلام الله علیها استاد مجتبی خندان از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حضرت زهرا سلام الله علیها همان شخصیت بزرگواری است که  صاحب الأمر، امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف درباره ایشان می فرماید: برای من مادرم فاطمه الگو است.

«و في‏ ابنة رسول‏ الله‏ ص لي أسوة حسنة» (طبرسى، احمد بن على، الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسي) - مشهد، چاپ: اول، 1403 ق. ؛ ج‏2 ؛ ص467)

استاد خندان در ادامه به روایتی از امام حسن عسکری علیه السلام اشاره نمود که می فرماید: ما (اهل بیت) حجت های الهی بر مخلوقات هستیم و جدّه ما فاطمه سلام الله علیها حجت خدا بر ما است.

 «نحن‏ حجج‏ الله‏ على‏ خلقه‏، و جدتنا فاطمة حجة الله علينا» (بحرانى اصفهانى، عبد الله بن نور الله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1413 ق؛ ج‏11-قسم-2-فاطمةس ؛ ص1030)

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: همه وجود حضرت زهرا سلام الله علیها دارای فضایل و صفات کمالیه است؛ اما یکی از صفاتی که به فرموده امام باقر علیه السلام رأس صفات است، حیا است.

وی افزود: امام باقر علیه السلام می فرماید: اگر صفت حیا نباشد، دین در میان نیست و اگر حیا نباشد، ایمان وجود ندارد؛ در شب معراج خدای متعال به پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: اهل آخرت یک صفاتی دارند؛ اما صفتی است که اگر نباشد، بقیه صفات کارآیی ندارند؛ و آن، صفت حیاء و عفت است.

استاد مجتبی خندان در ادامه بیان کرد: حیا و ایمان در کنار یکدیگر هستند که اگر یکی از آنها برود، دیگری هم خواهد رفت. روایت از اصول کافی است که می فرماید:

«علي بن إبراهيم عن أبيه عن عبد الله بن المغيرة عن يحيى أخي دارم عن معاذ بن كثير عن أحدهما علیهما السلام قال: الحياء و الإيمان‏ مقرونان‏ في قرن (القرن: حبل يجمع به البعيران) فإذا ذهب أحدهما تبعه صاحبه» (كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج ‏2؛ ص 106)

وی اضافه نمود: روایتی دیگر در اصول کافی است که امام صادق علیه السلام می فرماید: کسی که حیا ندارد، ایمان ندارد.

«عدة من أصحابنا عن سهل بن زياد عن محمد بن عيسى عن الحسن بن علي بن يقطين عن الفضل بن كثير عمن ذكره عن أبي عبد الله علیه السلام قال: لا إيمان لمن لا حياء له» (كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج ‏2؛ ص 106)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: حیا یعنی حضور یک ناظر قوی را درک کردن، یعنی این احساس را داشتن که همیشه کسی است که ناظر انسان است و انسان باید حریم او را حفظ کند وقتی که یک دانشجو در کلاسی است که استاد حضور دارد، رفتار بهتری از خودش نشان می دهد؛ و یک سخنران وقتی که بزرگی در آن جلسه نشسته است، زبانش را کنترل می کند و هر حرفی را نمی زند.

وی افزود: حیا یعنی درک حضور یک ناظر قوی؛ امیر مؤمنان، مولای متقیان علی بن ابی طالب سلام الله علیه در حکمت  316 نهج البلاغه می فرماید: از گناه کردن در خلوت دوری کن، زیرا کسی که می بیند، همان حاکم و قاضی است.

«اتقوا معاصي الله في الخلوات فإن‏ الشاهد هو الحاكم» (شريف الرضي، محمد بن حسين، نهج البلاغة (للصبحي صالح) - قم، چاپ: اول، 1414 ق؛ ص532)

استاد خندان در ادامه بیان کرد: حمیری در قرب الاسناد این حدیث شریف از حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را آورده است که می فرماید:

«قال: «و قال رسول الله صلى الله عليه و آله‏: الحياء على‏ وجهين‏: فمنه الضعف، و منه قوة و إسلام و إيمان» (حميرى، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد (ط - الحديثة) - قم، چاپ: اول، 1413 ق؛ ص46؛ رواه الصدوق في الخصال: 55/ 76، و نقله المجلسي في البحار 71: 334/ 10)

اولین حیای مذموم: حیای از اظهار حق

وی ضمن اشاره به حیای مذموم و ممدوح خاطرنشان کرد: حیای مذموم، حیای از اظهار حق است و این عدم اظهار حق نشانه ضعف است؛ انسان در هر کجا باشد، باید حق را بیان کند، ولو اینکه به ضررش باشد؛ امیرالمؤمنین علیه السلام در حکم 173 می فرماید:

«لا خير في‏ الصمت‏ عن الحكم كما أنه لا خير في القول بالجهل» (شريف الرضي، محمد بن حسين، نهج البلاغة (للصبحي صالح) - قم، چاپ: اول، 1414 ق؛ ص 502)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همان گونه که در سخن گفتن ناآگاهانه خیری نیست، در خاموشی از سکوت در برابر حق هم خیری نیست. نه در کلام بی جا خیری است و نه در سکوت بی جا آنجا که باید حق را گفت؛ ولی حیا می کند و سکوت اختیار می کند.

وی افزود: حضرت زهرا سلام الله علیها الگوی بارز حیای ممدوح است؛ در بزنگاه که باید اظهار حق نماید، حضرت زهرا سلام الله علیها قیام می کند. حضرت زهرا سلام الله علیها در خانه ننشست که بگوید من زن هستم و نباید بیرون از خانه بیایم؛ در بزنگاه تهدید را فرصت تلقی کرد؛ حضرت زهرا سلام الله علیها می توانست در خانه بنشیند و بیرون نیاید؛ اما تا چهل روز به خانه مهاجر و انصار رفت و برای حق کمک خواست؛ به بهانه فدک به مسجد آمد و خطبه خواند؛ در جمع آنها و در جاهای دیگر از حقّ امیرالمؤمنین علیه السلام دفاع کرد.

استاد مجتبی خندان در ادامه به عنوان اولین حیای مذموم به این روایت از امام صادق علیه السلام اشاره نمود: حضرت صادق عليه السلام فرمود: فاطمه عليها السلام براى شكايت از پاره ‏اى پيش آمدها نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم آمد، پس رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم جزوه ‏اى به او داد و فرمود: آنچه در آن است بياموز و (اين كلمات) در آن بود: هر كس ايمان به خدا و روز بازپسين دارد، مهمان خود را گرامى دارد و هر كس ايمان به خدا و روز جزا دارد، بايد خوب بگويد يا خموشى گيرد.

«علي بن إبراهيم عن أبيه عن ابن أبي عمير عن إسحاق بن عبد العزيز عن زرارة عن أبي عبد الله علیه السلام قال: جاءت فاطمة علیها السلام تشكو إلى رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بعض أمرها فأعطاها- رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم كريسة (الكريسة: مصغر الكراسة و هي الجزء من الصحيفة. و في بعض النسخ‏[ كربة] أى لوحا) و قال تعلمي ما فيها فإذا فيها من كان يؤمن بالله و اليوم الآخر فلا يؤذي‏ جاره‏ و من كان يؤمن بالله و اليوم الآخر فليكرم ضيفه و من كان يؤمن بالله و اليوم الآخر فليقل خيرا أو ليسكت» (كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج ‏2؛ ص 667)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: پس حیا و خجالت کشیدن از بیان حق، منفی است؛ اما این ضعف در زندگی و در وجود حضرت زهرا سلام الله علیها وجود نداشت.

دومین حیای مذموم، حیا و خجالت کشیدن از انفاق کم است.

استاد مجتبی خندان به حیا و خجالت کشیدن از انفاق کم به عنوان دومین حیای مذموم اشاره و خاطرنشان کرد: انسان نباید از بخشش کم حیا کند و خجالت بکشد. امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام در نهج البلاغه شریف می فرماید: از عطاى اندك حيا مكن، كه نوميد كردن كمتر از آن است.

«و قال علیه السلام:‏ لا تستح من‏ إعطاء القليل‏ فإن الحرمان أقل منه» (شريف الرضي، محمد بن حسين، نهج البلاغة (للصبحي صالح) - قم، چاپ: اول، 1414 ق؛ ص 479)

وی افزود: این نکته بسیار مهمی است؛ حضرت زهرا سلام الله علیها هیچ وقت از انفاق کم حیا نمی کردند؛ حضرت زهرا سه روز روزه گرفتند؛ اما هر سه شب، افطار مختصرشان را به همراه دیگر اعضای خانواده به عنوان انفاق، به مسکین و یتیم و اسیر دادند و به این ترتیب آیات نخست سوره انسان نازل گردید؛ از جمله این آیه شریفه: إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً (انسان: 9)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: این حربه شیطان است که انسان به خود بگوید: من پولم کم است پس دادن و ندادن آن فایده ای ندارد؛ باید دانست که خداوند متعال نیات را خیلی مهم می داند.

سومین حیای مذموم: حیا از کار و تلاش

استاد مجتبی خندان در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به حیای از کار و تلاش به عنوان حیای مذموم اشاره و خاطرنشان کرد: این مذموم است که بگوید انجام این کار، کسر شأن من است؛ چنان چه حدیث داریم که بهترین تفریح، کار است.

وی افزود: امیرالمؤمنین علی علیه السلام از کنار شخصی عبور کرد که در حال کَندن قنات بود؛ حضرت امیر علیه السلام به او فرمود: آیا می خواهی که به تو کمک کنم؟ آن مرد گفت: آقا جان خیلی ممنون! چه کسی بهتر و پر کارتر از شما! حضرت امیر سلام الله علیه تا ظهر مشغول حفر شد و هیچ ابایی از انجام این کار نداشت. حضرت زهرا سلام الله علیها نیز از کار و تلاش هیچ وقت حیا نکرد و نفرمود که کسر شأن من است؛ و نگفت چون من دختر پیغمبرم، پس این کار را نمی کنم.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: این حیاهایی بود که نشانه ضعف است و هیچ یک از اینها در زندگانی حضرت زهرا سلام الله علیها مشاهده نشد.

حیای ممدوح: حیای از عصیان الهی

وی در ادامه بیان کرد: همان طور که بیان شد، حیا بر دو قسم مذموم و ممدوح است و به برخی از انواع حیاهای مذموم اشاره گردید؛ در مورد حیاهایی که نشانه قوت و ممدوح است، حیاهایی است که باید در مقابل گناه و معاصی الهی داشته باشیم.

/270/260/20/