می بینیم نگاه داشتن انفس و دماء شیعه و نگاه داشتن اعتقادات شیعه از خدمات بارز حضرت سجاد سلام الله علیه است که نمونه های فراوانی از این مطلب در زندگی ایشان جریان دارد.

به مناسبت میلاد پر نور امام سجاد علی السلام، استاد حمیدرضا انصاری پور جِرم افشادی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در رابطه با شخصیت امام زین العابدین سلام الله علیه در کلمات بزرگان از جنبه های مختلف سخنانی بیان شده است.

استاد انصاری پور اضافه نمود: یکی از جنبه هایی که بسیار، مورد بررسی قرار گرفته است، جنبه «عبادت» ایشان است. اگر بخواهیم در این زمینه اشاره ای داشته باشیم، حدیث لوح کفایت می کند؛ در این حدیث شریف پس از بیان این که امامان از صلب امام حسین صلوات الله علیه هستند، آمده است: «أَوَّلُهُمْ عَلِيٌّ سَيِّدُ الْعَابِدِينَ وَ زَيْنُ أَوْلِيَاءِ الْمَاضِينَ» (کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۵۲۷- ۵۲۸.)

وی افزود: از دیگر جنبه هایی که در زندگانی حضرت امام زین العابدین علیه السلام مورد توجه قرار گرفته است، «کمک کردن به دیگران» و همین طور «زنده نگاه داشتن یاد واقعه عاشورا» است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اما جهاتی در زندگی امام زین العابدین سلام الله علیه است که گاه مغفول واقع می شود و به نظرمی رسد که گفتنش ضروری باشد. یک بحثی که در رابطه با حضرت است، بحث «حفظ تشیع»، آن هم در یکی از حساس ترین زمان های تاریخ اهل بیت علیهم السلام است. خصوصا بعد از واقعا عاشورا از جهت احساساتی که در مردم بود و اتفاقاتی که در مدینه رخ داد، خصوصا واقعه حرّه و همین طور قیام توابین و قیام مختار که در عراق صورت گرفت.

وی اضافه نمود: در این شرایط، حفظ تشیع، هم از جهت مباحث اعتقادی و هم از جهت حفظ دماء و انفس شیعیان بسیار خطیر بوده است.

حفظ دماء و انفس شیعیان

استاد حمید رضا انصاری پور خاطرنشان کرد: این، مسأله مهمی است که در آن شرایط حیاتی حضرت علیه السلام، هم جان شیعه و بنی هاشم را حفظ کردند و هم شیعیان را از جهت اعتقادی حفظ نمودند که در آن شرایط وانفسا به انحراف نروند؛ مثلا در واقعه حرّه اگر تدابیر امام زین العابدین علیه السلام برای حفظ بنی هاشم و شیعه نبود، مسلما با جوّ متشنّجی که در حرّه ایجاد شده بود، همه شیعیان از بین می رفتند. خصوصا با آن قلّتی که بعد از واقعه عاشورا اتفاق افتاد که بسیاری از محبّین به شهادت رسیدند یا متفرق بودند؛ از این رو یک انسجامی در شیعه نبود و حضرت با تدابیر خودشان و گاه با تقیه کار را پیش می بردند.

وی افزود: در کافی به تقیه امام زین العابدین سلام الله علیه اشاره شد که گاهی رفتارهایی در مقابل یزید علیه اللعنه داشتند که گاهی ما تصور می کنیم که اگر ما باشیم، ممکن است وظیفه ما این باشد که در مقابل آنها سکوت نکنیم؛ اما این سکوت حضرت مانند صلح امام حسن مجتبی صلوات الله علیه، شیعه را حفظ کرده است.

حفظ اعتقادات شیعه

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی دیگر از اقدامات خطیر امام سجاد علیه السلام «حفظ اعتقادات» بوده است که در آن شرایط حادّ مسلما مباحث اعتقادی هم دچار آسیب شدید می شده است، حضرت سجاد علیه السلام این مطلب را هم در میان شیعیان احیا کردند.

وی در این راستا به بیان روایتی از آن حضرت علیه السلام اشاره نمود و تأکید کرد: این روایات به خوبی می تواند مشکلاتی را که حتی در زمان ما ممکن است ایجاد شود را بر طرف سازد.

استاد حمید رضا انصاری پور خاطرنشان کرد: در این روایت به پاسخ یکی از شبهه های مهم در باب امامت پرداخت که در نظر مردم پیش آمده بود؛ امامان حالات مختلفی دارند؛ گاه به حسب ظاهر به چنان ضعفی دچار می شوند که نمی توانند کوچکترین کمکی نسبت به شیعیان داشته باشند و گاه از چنان قدرتی برخوردار هستند که می توانند عالَمی را به هم بریزند. در این زمینه می توان به حالات امیرالمؤمنین صلوات الله علیه و رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اشاره نمود که گاه برای ما قابل درک و هضم نیست. 

وی افزود: حضرت سجاد سلام الله علیه این شبهه را پاسخ می دهند و بیان می دارند که این شبهه در سابق هم مطرح بوده است؛ به عنوان مثال این شبهه را مطرح می کردند که چگونه در یک شب، یعنی شب معراج پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فاصله بین مکه و بین المقدِس را به سرعت طی می کنند و برمی گردند، اما فاصله مکه تا مدینه در هجرت، به مدت دوازده روز به طول انجامیده است؟

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه اضافه نمود: حضرت بیانی دارند که به نظرم می رسد نکات کلیدی در این بیان نهفته است.

(زهرى می گويد: .... سپس على بن الحسين علیهما السلام فرمود: اينها به امر خدا و به امر اولياء خدا نسبت به او نادانند؛ به راستى مقامات درك نمی شود، جز به تسليم امر خداى عزوجل و ترك پيشنهاد بر حضرت او و رضا به تدبير او اولياء خدا بر محنت ها و ناگواري هائى صبر كنند كه ديگران نتوانند و خدا در عوض همه مطالب آنها را برآورد و در عين حال جز آنچه خدا خواهد نخواهند.)

«حدثنا محمد بن القاسم الأسترآبادي قال حدثنا جعفر بن أحمد قال حدثنا أبو يحيى محمد بن عبد الله بن يزيد القمي قال حدثنا سفيان بن عيينة عن الزهري قال: ...  ثم قال علي بن الحسين علیهما السلام جهلوا و الله‏ أمر الله‏ و أمر أوليائه معه إن المراتب الرفيعة لا تنال إلا بالتسليم لله جل ثناؤه و ترك الاقتراح عليه و الرضا بما يدبرهم به إن أولياء الله صبروا على المحن و المكاره صبرا لم يساوهم فيه غيرهم فجازاهم الله عز و جل عن ذلك بأن أوجب لهم نجح جميع طلباتهم لكنهم مع ذلك لا يريدون منه إلا ما يريده لهم» (ابن بابويه، محمد بن على، الأمالي ( للصدوق) - تهران، چاپ: ششم، 1376ش، النص؛ ص: 453)

استاد انصاری پور در ادامه خاطرنشان کرد: از این رو این یک کبرای کلی است که تمام حالات مختلف ائمه علیهم السلام همین بود. امیرالمؤمنین علیه السلام در صفّین با معجزه آب را از زمین می جوشانند؛ اما در کربلا سیدالشهداء علیه السلام تشنه لب به شهادت می رسند.

وی در همین زمینه افزود: گاهی اوقات امام باقر علیه السلام پا را که بر زمین می گذارند، طلا از روی زمین مانند گردن شتر بالا می آید؛ گاه هم امام زین العابدین علیه السلام به حسب ظاهر گریه می کنند که نمی توانند مشکل یکی از شیعیان را بر طرف نمایند.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: این عبارت تمام این شبهات را حل می کند که اهل بیت علیهم السلام، گر چه این قدرت را دارند و به اذن خدا می توانند تمام عالم را «کن فیکون» کنند، با این حال در تمام امور زندگی به آنچه خدای متعال بخواهد راضی هستند.

وی در ادامه بیان کرد: از این رو در جایی می بینید که حیواناتی که برای تخریب قبر ابا عبدالله الحسین سلام الله علیه به کار گرفته شده بودند، آنها امتناع می ورزند؛ چرا که خداوند اینچنین اراده فرموده بود؛ اما در کربلا بر بدن مطهر ابا عبدالله الحسین سلام الله علیه اسب ها تاخته می شوند.

استاد انصاری پور خاطرنشان کرد: چون «انّ الله شاء ان یَراک قتیلا، و انّ الله شاء ان یَراهنّ سَبایا» حضرت سلام الله علیه تسلیم فرمان الهی است و به این ترتیب با این روایت از امام سجاد علیه السلام شبهه ای که ممکن است اکنون هم در اذهان بوده باشد، بر طرف می شود.

وی افزود: می بینیم نگاه داشتن انفس و دماء شیعه و نگاه داشتن اعتقادات شیعه از خدمات بارز این حضرت سلام الله علیه است که نمونه های فراوانی دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: این دو امر در واقع وظیفه حوزه هم به شمار می آید؛ وظیفه حوزه هدایت مردم است و بنای حوزه بر همین استوار است. آیا فقط با بیان معارف و پاسخ به شبهات می توانیم مشکلات را حل کنیم؟

وی در ادامه بیان کرد: پر واضح است که بیان معارف اهل بیت علیهم السلام، چه معارفی که متکی بر امور عقلی است و چه معارفی که متکی بر امور تعبّدی است، لازم و ضروری است؛ کما اینکه پاسخ دادن به شبهات اینچنین است. پاسخگویی به شبهات علاوه بر اینکه بر علمیت نیازمند است، خود، یک فنّ است و باید این مهارت را کسب نمود.

استاد انصاری پور افزود: اگر چه بیان معارف اهل بیت علیهم السلام و پاسخ به شبهات از اهمیت بالایی برخوردار است، اما بیشترین ضربه ای که می خوریم، از عملکرد ما است و کم کاری ها و کوتاهی ها در این زمینه است که ما شاهد آن هستیم؛ تعداد افرادی که از دین منحرف شده اند، در سال های اخیر افزایش یافته است.

وی افزود: در این جهت عملکرد کسانی که ادعای دین دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است؛ یک طلبه باید نسبت به رفتارش با همسایه، پدر، مادر، اقوام و دیگران مراقبت داشته باشد و همین طور هر چه این منسب بالاتر می رود، مسئولیت سنگین تر می گردد.

این استاد حوزه علمیه قم به این روایت اشاره نمود: «کونوا لنا زینا و لا تکونا علینا شینا»؛ به نظر می رسد که ما «کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم» باشیم؛ جای این امر هم در حوزه و هم در کسانی که این حوزه برای زمام داری مردم در هر پست و مقامی باید تربیت کند خالی است.

وی افزود: اگر چه دفع شبهات و معارف، از اهمیت بالایی برخوردار است، اما همه مسائل باید در کنار یکدیگر باشند و اگر در هر کدام کوتاهی شود، مردم به انحراف کشیده می شوند؛ کما اینکه در چند سال اخیر شاهد رشد این قضیه بوده ایم؛ خدا به ما توفیق عطا کند که وظیفه مان را بشناسیم و به وظیفه مان عمل کنیم.

/270/260/20/