یکی از موضوعاتی که در طول تاریخ، از خواسته های همیشگی انسان بوده است، رسیدن به آرامش حقیقی است. احساس آرامش از موارد مهم و مورد نظر انسان برای پیشرفت و ترقی است تا با کمک آن، بتواند سختی ها را تحمل کند و مشکلات و موانع را بر طرف نماید و به اهداف خود دست یابد.

استاد مرتضی بشیری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «دستیابی به آرامش حقیقی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی گفتگو را با این آیه از سوره مبارکه رعد آغاز نمود: «الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» (رعد: 28)

وی در ادامه بیان کرد: یکی از موضوعاتی که در طول تاریخ، از خواسته های همیشگی انسان بوده است، رسیدن به آرامش حقیقی است. احساس آرامش از موارد مهم و مورد نظر انسان برای پیشرفت و ترقی است تا با کمک آن، بتواند سختی ها را تحمل کند و مشکلات و موانع را بر طرف نماید و به اهداف خود دست یابد.

استاد بشیری افزود: با کسب آرامش محیطی، آرامش حاصل می شود که در آن تمام افراد مرتبط با انسان دچار آرامش می شوند و به این ترتیب  جامعه ای دارای آرامش و امنیت خواهیم داشت.

وی اضافه نمود: ناهنجاری هایی مانند عجله، افسردگی و پوچ گرایی برخاسته از ناآرامی هستند؛ کسی با وجود این روحیات نمی تواند به موفقیت های چشم گیری دست یابد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به کلامی از امیر مؤمنان علی علیه السلام از کتاب «غرر الحکم» اشاره نمود: کسی که آرامش ندارد، به مطلوب خودش نمی رسد. «لا إصابة لمن‏ لا إناءة له» (تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم - قم، چاپ: دوم، 1410 ق؛ ص783)

شرایط داشتنِ احساس آرامش

وی افزود: مهمترین دغدغه جوینده رسیدن به آرامش، پیدا کردن راه های رسیدن به آن است. قبل از اینکه بخواهیم به راه های کسب آرامش اشاره کنیم، باید بدانیم که داشتن احساس آرامش چه شرایطی لازم دارد.

شرط اول: تفکر واقع بینانه

استاد مرتضی بشیری اضافه نمود: شرط اول آن است که تفکر واقع بینانه داشته باشیم. اگر به انسان احساس شادی و غم دست می دهد، این امر برگرفته از احساسات ما نسبت به آن موضوع است. از این رو روانشناسان می گویند نگرش و برداشت انسان ها از رویدادها مهمتر و تعیین کننده تر از خودِ رویدادها است. 

وی خاطرنشان کرد: این حرف درست و منطقی است و دلیل آن را هم می توانیم در تفاوت انسان ها نسبت به یک رویداد مشاهده کنیم؛ مثلا زمانی که خدای ناکرده فرزندمان را از دست می دهیم، نگاه ما به دو صورت است. یا نگاه ما از نوع نگاه مالکیت است و یا از نوع امانت است و بسته به نگاه خودشان واکنش متفاوت نشان می دهند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خداوند رحمان اراده فرموده است تا ما با نوع اندیشه ها و باورهایمان برنده یا بازنده بشویم. از این رو تنها افکار و رفتارهای ما هستند که در زندگی ما نقش تعیین کننده دارند. قرآن می فرماید:

«قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدى‏ سَبِيلًا» (بگو: هر كس بر پايه خلق و خوى و عادت‏هاى اكتسابى خود عمل مى‏كند، پس پروردگارتان به كسى كه راه يافته‏تر است، داناتر است.) (اسراء:  84)

شرط دوم: بدانیم که این آرامش درونی است

استاد بشیری خاطرنشان کرد: نکته دوم درونی و معنوی بودن آرامش است. بعضی آرامش را فقط در داشتنِ امکانات می دانند. اگر چه درست است که در برخی از روایات داشتنِ خانه وسیع، وسیله و مرکب را به عنوان عوامل آرامش بیان کرده اند، اما ممکن است که برخی انسان ها با وجود دارا بودن این گونه از وسایل، از زندگی خود راضی نباشند و بر عکس؛ چه بسا انسان هایی که از داشتنِ چنین نعمت هایی محروم باشند، اما از زندگی خود راضی اند. به طور مثال ممکن است دو نفر از نظر مالی در شرایط مساوی قرار گیرند؛ ولی یک نفر آرامش دارد و دیگری نه؛ حتی ممکن است کسی که در شرایط سخت تری از زندگی قرار دارد، از زندگی راضی تر باشد.

وی افزود: این تفاوت ها نشان می دهد که احساس آرامش در زندگی یک احساس درونی است و هر چند که منقطع از خارج و واقعیت های بیرون نیست ولی می تواند تحت تأثیر آنها باشد؛ اما هیچ موقع وابسته به آنها نیست و این امکان وجود دارد که در بدترین شرایط زندگی احساس رضایت داشته باشیم.

استاد مرتضی بشیری در ادامه خاطرنشان کرد: مولانا خوشی و رضایت واقعی را برآمده از دل می داند؛ زمانی انسان از زندگی لذت می برد که قلبش با پرورش درست، سرچشمه شادی و لذت باشد؛ در این صورت است که می تواند در همه لحظات احساس شادی و لذت کند؛ این گونه شخصی می تواند حتی گوشه زندان هم خوشحال و خرسند باشد.

وی اضافه نمود: مولوی تعبیری دارد که می گوید:

ابلهی دان جستن از قصر و حسون

راه لذت از درون دان نه ز برون

وان دگر در باغ ترش و بی مراد

آن یکی در کنج زندان مست و شاد

لطف شیر و انگبین عکس دل است

هر خوشی را آن خوش از دل حاصل است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شمس تبریزی در حکایتی به کلام عارفی اشاره می کند که به او گفتند: سرت را بالا بیاور و آثار رحمت خدا را در اطراف خود نظر بینداز. گفت: اینها همه آثار است؛ اما گل ها و لاله ها در دل هستند.»

وی افزود: بنابراین لذت حقیقی با به دست آوردن ثروت های دنیوی و زندگی مادی حاصل نمی شود، بلکه سرچشمه آنها در دل نهفته است و بدون خرسندی درونی و رضایت مندی قلبی حتی انبوهی از لذت های مادی هم برای دل خوشایند نیستند. نمونه اش زندگی انسان های امروزی است که اغلب در بهترین امکانات رفاهی هستند، اما در دنیای درون از افسردگی ها، اضطراب ها و... در رنج هستند؛ به شکلی که حتی حاضر می شوند برای رها شدن از این وضع آشفته خود به اعتیاد و خودکشی هم روی می آورند.

استاد مرتضی بشیری  خاطرنشان کرد: بیان شد که برای ایجاد شرایط آرامش باید دو مؤلفه وجود داشته باشد: الف: تفکر واقع بینانه داشته باشیم؛ ب: بدانیم که این آرامش درونی است.

راه های کسب آرامش و مقابله با افسردگی

الف: ایمان به خدای یکتا

وی اضافه نمود: سؤال این است که به کدام روش می توانیم به آرامش برسیم و با افسردگی و استرس و اضطراب مقابله کنیم؟ اولین راه، ایمان به خدای یکتا است؛ چنانچه آیه قرآن می فرماید: «الا بذکر الله تطمئن القلوب». یکی از تأثیراتی که ایمان به خدا بر انسان می گذارد، تقویت آرامش روحی است. منظور از آرامش روحی مؤمن این نیست که با مشکلات مواجه نمی شود یا با راحتی گردنه های سختی را طی می کند؛ چون زندگی، مملو از موانع و مشکلات است و اصولا دنیا محل سختی و بلا است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: البته این سختی ها و بلاها بی هدف و بی معنا نیستند اما اگر کسانی که به خدا ایمان واقعی دارند علی رغم تمام مشکلاتی که در سر آنها وجود دارد، با آرامش کامل روحی و بدون هیچ ناراحتی از سر راه بردارند، فراز و نشیب زندگی را طی می کنند تا به سرمنزل مقصود می رسند. به همین دلیل چنین افرادی دچار بیماری های روانی در زندگی خودشان نمی شوند و معمولا انسان های بی ایمان دچار این مشکلات می شوند.

وی افزود: اولین عامل که در ایجاد اضطراب نقش دارد، ضعف ایمان است. می دانیم که اساسا ایمان از ماده «امن» به معنای آرامش، طمأنینه روانی و از بین رفتن ترس است؛ در مقابل آن، اضطراب است، به معنای عدم ثبات عاطفی و وجود ترس و نگرانی.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در معنای لغت ایمان، راغب اصفهانی می گوید: ایمان همان تأیید و تصدیقی است که به همراهش امنیت است؛ ایشان می گوید: به همین خاطر است که به خدا «مؤمن» می گویند چون ایمنی بخش است؛ به نظر ایشان اصل و ریشه کلمه ایمان، امنیت و آرامش، نداشتن خوف، وحشت و اضطراب است.

ویژگی های مؤمن

استاد بشیری در ادامه بیان کرد: در رابطه با اینکه بین ایمان و آرامش انسان باید در ویژگی های مؤمن جستجو کنیم البته در این مجال صرفا به چند مورد اشاره می کنیم.

وی افزود: ویژگی اول انسان های مؤمن را باید اینگونه بیان کرد؛ کسانی که به خدا ایمان دارند، او را به عنوان قدرتی بی انتها دوست دارند و او را یاور خودشان می دانند. «الله ولیّ الذین آمنوا یخرجهم من الظلمات الی النور»

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: ویژگی دوم مؤمنان، توکل آنها به خدای متعال است؛ چون قرآن می فرماید: هر کس به خدا توکل بکند، خدا برای او کافی است؛ «وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُه»

وی خاطرنشان کرد: ویژگی سوم مؤمنان به خداوند متعال آن است که نتایج امور را به او واگذار می کنند و با تکیه و اعتماد به او به هر نتیجه ای از کار راضی هستند؛ چون اگر آن کار به نتیجه مطلوب نرسد، یقین دارند که خدایی که دوست و یاور آنها است، این مسأله را به صلاح آنها نمی دانسته است؛ از این جهت آرامش دارند و اگر کارشان به نتیجه نرسد، ضرری متوجه آنها نشده است؛ چون می گویند: حتما خدا این امر را به صلاح من ندانسته است.

استاد بشیری افزود: ویژگی چهارم مؤمن آن است که به قضاء و قدر الهی راضی است. ویژگی پنجم آنها تسلیم در برابر اوامر الهی است. چون ایمان به خدا سطح خواسته های انسان را ارتقاء می دهد؛ مقاصد، آرمان ها، خواسته هایی از ما را که بر محوریت فردیّت و خودخواهی است، از ما می گیرد و در عوضش مقاصد و آرمان هایی را به ما می دهد که در محور عشق و علاقه معنوی و روحانی است و به ما در رسیدن به آن مقاصد و آرمان ها و کسب آنها کمک می کند. به همین خاطر آرامش بر قلوب مؤمنین نازل می شود:

 «هُوَ الَّذى اَنزَلَ السَّکینَةَ فى قُلوبِ المُؤمِنینَ لِیَزدادوا ایمانًا مَعَ ایمانِهم» (فتح: 4)

وی در ادامه بیان کرد: پس اولین برداشتی که صورت می گیرد، این است که اگر ایمان نباشد، آرامشی وجود ندارد و یا حدّاقل اینگونه بگوییم که یکی از عوامل ایجاد آرامش، ایمان داشتن به خدا است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: علامه طباطبایی رحمت الله علیه می فرماید: ظاهرا منظور از سکینه در این آیه، آرامش و سکون نفس و اطمینان او به عقایدی است که به او ایمان آورده است و از این رو نزول سکینه را اینگونه آورده است که «لیَزدادوا ایماناً مع ایمانٍ» تا ایمانی بر ایمان سابقشان اضافه کند.

وی افزود: پس معنای آیه این است که خدا کسی است که ثبات و اطمینان را که لازمه مرتبه ای از مراتب روح است، در قلب مؤمن جای داده است تا ایمانی را که قبل از نزول سکینه داشته است، بیشتر و کاملتر کند.

استاد مرتضی بشیری خاطرنشان کرد: خداوند متعال در آیه دیگر می فرماید:

«أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ (62) الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ (63) لَهُمُ الْبُشْرى‌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ لا تَبْدِيلَ لِكَلِماتِ اللَّهِ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (64) وَ لا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (65)»

آگاه باشيد! يقيناً دوستان خدا نه بيمى بر آنان است و نه اندوهگين مى ‏شوند. (62) همانان كه ايمان آورده ‏اند و همواره پرهيزكارى دارند. (63) آنان را در زندگى دنيا و آخرت مژده و بشارت است [در دنيا به وسيله وحى و در آخرت به خطاب خدا و گفتار فرشتگان‏] در كلمات خدا [كه وعده‏ها و بشارت‏هاى اوست‏] هيچ دگرگونى نيست اين است كاميابى بزرگ. (64) و گفتار [بى ‏اساس و تبليغاتِ نارواىِ‏] مخالفان، تو را غمگين نكند زيرا همه عزت و توانمندى براى خداست او شنوا و داناست. (65)

وی اضافه نمود: در این آیه هم به اهل ایمان و تقوا بشارت داده شده است که برای آنها در دنیا و آخرت ترس و ناراحتی وجود ندارد و آنها در امنیت و آرامش به سر می برند؛ پس با توجه به این آیه شریفه می توانیم بیان کنیم که اولیاء الهی که خودشان را متّصف به دو صفت ایمان و تقوا کرده باشند، در دنیا و آخرت، در امنیت و آرامش هستند و این وعده ای است که خداوند متعال داده است و خداوند متعال خلف وعده نمی کند.

/270/260/20/