شورای عالی انقلاب فرهنگی بالاترین نهاد کشور در عرصه سیاست گذاری فرهنگی است؛ چنانچه بارها در کلام مقام معظم رهبری حفظه الله بر این نکته تأکید شده است و جایگاه والای این شورا را یادآور شده اند.

به مناسبت نوزدهم آذر، سالروز تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی به فرمان امام خمینی رضوان الله علیه در سال 1363، استاد سید محمد علی حجازی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «رویکرد انتقادی به شورای عالی انقلاب فرهنگی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: این شورا بالاترین نهاد کشور در عرصه سیاست گذاری فرهنگی است؛ چنانچه بارها در کلام مقام معظم رهبری حفظه الله بر این نکته تأکید شده است و جایگاه والای این شورا را یادآور شده اند.

اشکال اول: جایگاه قانونی این شورا

استاد حجازی خاطرنشان کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی متشکل از سران قوا، برخی از وزرا و سرشناسانی در عرصه فرهنگ است؛ سؤال این است که جایگاه قانونی این شورا کجاست؟ این شورا از لحاظ قانونی تا چه مقدار می تواند اهرم فشار باشد؟ و چه مقدار می توان برای عمل به تصمیمات شورا امیدوار بود؟

وی افزود: آنچه به وضوح عیان است، این است که اگر در کفِ جامعه، چه جامعه عادی و چه جامعه خواص باشیم، آنچنان اثری برای شورای عالی انقلاب فرهنگی نمی بینیم. اگر چه گمان می رود که این شورا بر امور فرهنگی سیطره دارد؛ اما این سیطره آنها از جهت تصمیم سازی است یا از جهت ابلاغ و مدیریت هم هست؟

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در یک سری از امور مانند بحث مدارک در دانشگاه ها و آن چیزهایی که مرتبط با دانشگاه ها و حوزه و مراکز علمی است، تصمیمات را با چشم می بینیم، اما قانونی که به واسطه این شورا در مجلس تصویب شده باشد، ما نمی بینیم؛ الا سخنی که مرحوم امام رضوان الله علیه در پاسخ به آیت الله خامنه ای بیان کردند؛ یعنی زمانی که آیت الله خامنه ای در کسوت ریاست جمهوری بودند. ایشان به امام رضوان الله علیه عرض می کنند: «ما نیازمند جایگاه قانونی برای شورا هستیم»؛ امام در جواب آیت الله خامنه ای فرمودند: «باید ترتیب اثر داده شود.»

وی اضافه نمود: در مجلس قانونی که این قضیه را تصویب کرده باشد و بعد به واسطه این قانون شورای عالی انقلاب فرهنگی بتواند اعمال فشار کند، نداریم؛ مگر آنکه اخیرا چیزی در این زمینه تصوب کرده باشند که من در جریان نباشم.

استاد سید محمد علی حجازی خاطرنشان کرد:  از قدیم این اشکال وجود داشته که جایگاه قانونی انقلاب فرهنگی کجاست. الآن بین خودشان اختلاف است؛ استاد پارسانیا در مدرسه معصومیه قم به این نکته اشاره کرده است؛ بیان ایشان در شماره هفت از نشریه رواق در سال هزار و سیصد و هشتاد و هشت آمده است که یک عده از اعضای شورای عالی می گویند ما صرفا باید تصمیم سازی کنیم و این تصمیمات ابلاغ بشود؛ مجریان اجرا کنند. به عبارت دیگر، وظیفه نظارت بر عهده اعضای شورا نیست. عده ای دیگر از اعضای این شورا معتقد هستند که باید مسیر اجرایی تصمیمات شورای عالی انقلاب فرهنگی را هم پیگیری کنیم و این امر، از وظایف شورا است.

اشکال دوم: وجود یک نماینده از حوزه علمیه قم در شورای عالی انقلاب فرهنگی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در توضیح این اشکال، بیان کرد: برای ایجاد کارایی لازم در این شورا وجود یک نماینده از حوزه لازم است، نه صرفا عضویت یک روحانی در این شورا چه اینکه حجت الاسلام دکتر سید سعیدرضا عاملی، از بزرگواران در این شورا محسوب می شوند؛ اما حوزه علمیه قم، به عنوان ارگانی که اصالتا مسئولیت کشف و تبیین فرهنگ دینی را بر عهده دارد، حتما باید نماینده ویژه ای در جلسات شورای عالی انقلاب فرهنگی داشته باشد؛

وی افزود: البته اعضای شورای انقلاب فرهنگی از زبده های حوزه باشند که باز خودشان لازم است تا عضو شورای دیگری باشند خواسته های حوزه های علمیه، مراجع و علما را در رابطه با انتظارات فرهنگی اطلاع رسانی کنند و آن نتایج را در حوزه های علمیه بازتاب کنند؛ نواقص را بازتاب کنند که حوزه در جریان فعالیت ها قرار بگیرد.

استاد حجازی خاطرنشان کرد: اگر به سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی بروید، اعضای شورا را به صورت کلی معرفی می کنند؛ مصوبات شورا به صورت کلی مشخص نیست و به صورت جزئی مشخص شده است؛ فعالیت هایشان روشن نیست؛ هر اتفاقی که در دفتر تبلیغات انقلاب اسلامی روی دهد، در سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی منعکس می شود؛ و دیگر اینکه صحبت های رئیس حوزه، جناب آیت الله اعرافی در این سایت بازتاب داده می شود. اما یک رابطه تنگاتنگ بین شورای عالی و حوزه وجود ندارد؛ من که هفده سال در حوزه هستم، با وجود پیگیری چنین چیزی را نشنیدم.

اشکال سوم: انعکاس ضعیف اتفاقات در شورای عالی انقلاب فرهنگی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: غیر از مطالب منتشر شده در سایت خود این شورا، نظرات این شورا در هیچ جایی منعکس نمی شود؛ یعنی واقعا الآن ما طلبه ها خبر نداریم که مسئول انقلاب فرهنگی جامعه ما کیست و مسئولین ما در این امر چه می کنند؟ الا اینکه در جامعه فیلم هایی مجوز می گیرند که کاملا مقابل فرهنگ اسلامی هستند؛ اداراتی مجوز می گیرند که گاه در خلاف افکار دینی حرکت می کنند. اینها از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز می گیرند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

وی اضافه نمود: اگر رئیس یک دولت و زیرمجموعه او که سیاست گذاران اصلی شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند، اگر بنا باشد که اینها تصمیم ساز باشند، چه تفاوتی بین شورای عالی انقلاب فرهنگی و دولت است؟ این که همان اتفاق در آن می افتد؛ همان کسانی که مجری هستند، همان کسان قانون می گذارند. این امر ما را به جایی نمی رساند.

استاد حجازی خاطرنشان کرد: اگر بنا باشد کسانی که در فرهنگ جامعه در تلاش علمی و مستمر هستند را از اتاق شورای عالی انقلاب فرهنگی کنار بگذاریم و یک جریان را حاکم بگذاریم، یعنی جریان اجرایی در هر دوره ای در تصمیم سازی و نظارت هم شرکت داشته باشند، نتیجه این می شود که مجری هر وقت بخواهد می تواند نیاید، جلسات هم تعطیل می شود و هیچ کس هم نمی تواند هیچ چیزی بگوید.

اشکال چهارم:

وی افزود: ما تجربه وافر داریم هر زمانی تصمیم ساز علمی کنار مجری قوانین قرار گرفت، معمولا آن چه را که مجریان می گویند بر حرف کارشناس مقدم می شود؛ چرا که سلطه، قدرت و ساز و کار دست او است و به این ترتیب اساسا زحمات شورای عالی انقلاب فرهنگی را خنثی می کنند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در شورای عالی انقلاب فرهنگی انسان های فرهیخته ای حضور دارند، تجربیات و اطلاعات و مدارک علمی خوبی دارند، کسانی هستند که کارنامه علمی خوبی از خود به جا گذاشته اند، اگر این تعداد را کنار یک عده افراد اجرایی بگذاریم و بگوییم حالا تصمیم گیری کنید، معمولا کار تصمیم سازان علمی خنثی می شود.

وی خاطرنشان کرد: شیوه ای که درست تر به نظر می رسد، این است که دو جلسه مجزا تشکیل بشود و جلسه نخست، بین فرهیختگان تصمیم ساز تشکیل بشود و جلسه دوم، همراه با مجریان انجام بگیرد؛ یعنی یک بار به لحاظ علمی و آکادمیک، توسط افراد خبره که هم اطلاعات دارند و هم چالش ها را دیده اند، اجماعی ایجاد شود و بعد جلسه همراه با مجریان تشکیل شود.

استاد حجازی افزود: تشکیل جلسه اول، همراه با مجریان جای ایراد و اشکال است؛ چرا که مجری چون قدرت دست او است و چون با موضوع در جامعه بیشتر ارتباط دارد و از طرفی نفع و تفکر خودش را در آن چیزی که در اینجا به ارمغان آورده، می بیند، مطمئا با عده و عُده پیش می آید و پیروز جلسه می شود.

وی اضافه نمود: بنده چندین سال به عنوان عضو شورای مشورتی بعضی از ارگان های حوزه بودم؛ وقتی در آنجا میرفتیم، همان کسانی که مجری هستند، می بینیم که از قبل قوانین را تصمیم گیری کردند و حالا ما آمدیم که صحبت کنیم؛ هر صحبتی که بکنیم، از آن طرف برای آن جوابیه آماده است. گاهی هر چه را که می خواهی به او بفهمانی، چون کلمات شما در این زمینه منسجم نیست، صحبت مجریان مقدم می شود و آن چالشی که وجود داشت و به خاطر همان چالش این جلسه تشکیل شده بود، حل نمی شود؛ یعنی هیچ آجری جابجا نمی شود.

محور انتقادات من در دو زمینه کلی است؛ اول اینکه اصلا ذات شورای عالی انقلاب فرهنگی، علی رغم اینکه ماهیت خوبی دارد اما در عالم وجود با آن موجودی که با آن ماهیت مطابقت کند، مواجه نیستیم؛ شورایی عالی بنا بر فرمایش امام رضوان الله علیه، بعد از تشکیل انقلاب اسلامی، بنا بود که با فعالیت های خودش سبب بشود که ما در مقابل فرهنگ های بیگانه ایستادگی بکنیم و اسلام ناب را عرضه بکنیم. اساتیدی که در این زمینه رشد کرده اند را شناسایی بکنیم و در سایه فعالیت های اینها جامعه اسلامی را پشتیبانی نماییم اما می بینیم که متأسفانه شورای عالی انقلاب فرهنگی با روزمرگی مواجه شده است.

استاد سید محمد علی حجازی اضافه نمود: واقعا چند شاخصه از شاخصه هایی که شورای عالی انقلاب فرهنگی این شاخصه ها را تصویب کرده است در جامعه پیاده شده و مردم هم می دانند که زحمات این آقایان است و دارد پیگیری می شود و رضایت دینی مردم را هم تأمین می کند؟

/270/260/20/