یک طلبه حتما باید متوجه وظیفه، سلوک و آخرت خود باشد و وظیفه اش را بر طبق آن انجام بدهد. اگر وظیفه اش را به خوبی انجام داد، جامعه هم اصلاح می شود.

استاد حمید خان زاده از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «سلوک طلبگی و وظایف طلبگی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حضرات ائمه علیهم السلام در مورد ارزش علم، عالم و طالب علم بیانات مفصلی داشته اند؛ مثلا در کتاب کافی جلد اول، کتاب فضل العلم، حدود چهل صفحه روایت در مورد این مسأله وجود دارد.

وی افزود: برای این که سلوک طلبگی در این بحث واضح بشود، مقدمه ای بیان می کنم؛ خدای متعال سلوک هر گروه و هر صنفی را با توجه به کارکرد آن صنف قرار داده است؛ به عنوان مثال پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مورد خانم ها فرمودند: «جهاد المرأة حسن‏ التبعل‏» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏ 5؛ ص 9)، به خاطر اینکه خداوند متعال وظایفی بر گردن خانم ها قرار داده است که مربوط به بحث شوهرداری و تربیت فرزند است.

 سلوک آنها و سعادت آنها را هم در همین مسیر قرار داده است؛ یعنی می فرماید: اگر خانم ها می خواهند در مسیر خدا و سعادت ابدی قرار بگیرند، همین وظیفه ای که بر گردن آنها قرار داده شده است را باید به نحو احسن و جهادگونه انجام دهند.

استاد خان زاده در ادامه بیان کرد: گروه دیگر انسان ها و مردهای عادی که در خارج از خانه به دنبال نفقه زن و فرزند هستند، در مورد اینها و سلوک و حرکت آنها به سمت خدای متعال می فرماید که آنها به دنبال مال حلال باشند؛ از این رو حضرت می فرماید: ایمان ده درجه دارد که نه درجه آن طلب روزی حلال است؛

«و قال صلی الله علیه و آله و سلم:‏ العبادة عشرة أجزاء تسعة أجزاء في‏ طلب‏ الحلال‏» (شعيري، محمد بن محمد، جامع الأخبار(للشعيري) - نجف، چاپ: اول، بى تا. ص 139)

یعنی انسان باید حرکتش در جهت روزی حلال باشد، سلوک آن فرد به این صورت است؛ یعنی از آن شخص نخواسته شده باشد که به سمت درس و مطالعه برود؛ بلکه به همان سمتی که می رود و همان کاری که صبح تا شب انجام می دهد و اکثر وقتش را برای آن صرف می کند، همان را اگر به عنوان نیت طلب الحلال انجام بدهد و در قالب طلب الحلال انجام بدهد، سلوکش در همین مسیر است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از این دو مثال روشن می شود که هر گروه و هر صنفی بر اساس وظیفه اش باید سلوک داشته باشد و اگر بر اساس وظیفه اش سلوک نکند و به سراغ امر متفرقی غیر از وظیفه خودش برود، حرکتی به سمت سعادت برنداشته است.

وی افزود: به تبع این امر واضح است که این جریانات اجتماعی، یعنی خوبی های اجتماعی و بدی های اجتماعی بر اساس همین امر تعریف می شود؛ یعنی اگر سیر انسان ها بر اساس کمال و سعادت و سلوک الی الله باشد، این اصلاح اجتماعی روی می دهد و اگر انسان ها در این مسیر نباشند، اصلاح اجتماعی روی نمی دهد.

استاد خان زاده خاطرنشان کرد: طالب العلم کسی است که وظیفه اش این است که عالم دینی بشود. روایات، وظیفه طالب العلم را اینگونه بیان می کنند؛ طالب العلم باید در مسیر طلب علم قرار بگیرد.

وی افزود: طلبه ها یک دوره رشد دارند؛ یعنی دوره ای که در حال حرکت علمی و در حال طلب علم هستند؛ یک دوره هم دارند که دوره خدمت آنها به جامعه اسلامی و جامعه دینی و مردم است.

این استاد سطوح عالی حوزه اضافه نمود: خدای متعال لوح طلبه ها را در قالب علمی و در قالب طالب علم شدن قرار داده است؛ یعنی اگر این طلبه به سراغ کار دیگری غیر از طلب علم برود، وظیفه اش را انجام نداده است و به عبارت دیگر سلوک الی الله را انجام نداده است؛ از این رو به سمت سعادت حرکت نکرده است؛ از این رو سلوک اجتماعی در میان طلاب راه نمی افتد.

وی در ادامه بیان کرد: آن چیزی که الآن ما با آن در میان طلاب درگیریم و الآن در میان طلاب شایع شده است و الآن این صنف را اذیت می کند، به این جهت است که طلبه ما به معنای واقعی کلمه طالب العلم نیست.

استاد خان زاده خاطرنشان کرد: حضرات ائمه علیهم السلام در مورد طالب العلم می فرمایند: طالب العلم کسی است که بتواند علم الهی و علم دین را به صورت کامل یاد بگیرد و در این مسیر قرار بگیرد. جهادش جهاد علمی باشد؛ سلوکش سلوک علمی باشد. حضرت رسول صلی الله  علیه و آله و سلم می فرماید: عالمی که علم خودش را اخذ می کند، این شخص نجات دهنده و نجات یافته است و عالمی که تارک علم خودش است نجات نمی یابد.

«محمد بن يحيى عن أحمد بن محمد بن عيسى عن حماد بن عيسى عن عمر بن أذينة عن أبان بن أبي عياش عن سليم بن قيس الهلالي قال سمعت أمير المؤمنين علیه السلام يحدث عن النبي صلی الله علیه و آله و سلم أنه قال في كلام له:‏ العلماء رجلان‏ رجل عالم آخذ بعلمه فهذا ناج و عالم تارك لعلمه فهذا هالك و إن أهل النار ليتأذون من ريح العالم التارك لعلمه و إن أشد أهل النار ندامة و حسرة رجل دعا عبدا إلى الله فاستجاب له و قبل منه فأطاع الله فأدخله الله الجنة و أدخل الداعي النار بتركه علمه و اتباعه الهوى و طول الأمل أما اتباع الهوى فيصد عن الحق و طول الأمل ينسي الآخرة»

 سليم بن قيس هلالى مى‌ گويد: امير المؤمنين عليه السّلام از پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بازگو مى‌ كرد كه در سخنش فرمود: دانشمندان دو گروهند: يكى علم خود را با عمل ارائه مى‌ دهد و اين پيروز و درستكار است و ديگرى علم خود را بدون عمل ارائه مى ‌دهد و اين نشانه هلاكت و نابودى او است.

دوزخيان از بوى گند عالم بى ‌عمل ناراحتند و سخت ‌ترين اهل دوزخ از نظر ندامت و پشيمانى كسى است كه يك بنده خدا را به دين دعوت كرده و او هم پذيرفته و اطاعت خدا را كرده و خدا او را به بهشت برده و خود آن دعوت ‌كننده، به خاطر عمل نكردن به علم خود و پيروى از هوى ‌و هوس و آرزوى دراز، به دوزخ رفته است.

اما پيروى از هوى‌ و هوس، انسان را از حق بازمى‌ دارد و آرزوى دراز، آخرت و قيامت را از ياد انسان مى ‌برد. (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏1؛ ص 44)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر کسی به دنبال علم نیست و جهادگونه به سمت علم نمی رود، یعنی تارک علم خودش است؛ مگر همان اول که وارد طلبگی می شوید، حدیث نبوی صلی الله علیه و آله و سلم را نمی خوانید که فرمود:

«طلب‏ العلم‏ فريضة على كل مسلم و مسلمة» (مصباح الشريعة؛ ص 13)

وی اضافه نمود: اگر طلب العلم فریضة است، برای ما که صنف خودمان را و هدف خودمان را به عنوان طلبه قرار دادیم و خودمان را در صنف و طریق علما قرار دادیم و می خواهیم عالم دینی بشویم، اگر به صورت کامل و در حدّ وسع و توان این کار را انجام ندهیم، سلوک الی الله انجام نشده است، انجام وظیفه ای اتفاق نیفتاده است؛ در حالی که خدای متعال می فرماید:

«كلكم‏ راع‏ و كلكم مسئول عن رعيته.» شما همه نگاهبانيد و از شما از آنچه نگهبان بوده ايد پرسش می شود. (قضاعي، محمد بن سلامة، شرح فارسى شهاب الأخبار (كلمات قصار پيامبر خاتم ص) - تهران، چاپ: اول، 1361 ش. ص 68)

استاد حمید خان زاده در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ما مورد سؤال قرار می گیریم. وقتی انسان وظیفه اش را انجام نداد و واقعا در مسیر علم زحمت نکشید، عالم نمی شود و وقتی عالم نشد، در آن ایام خدمت خود به مردم، چیزی ندارد که به مردم ارائه بدهد.

وی افزود: مردم به عالم و امام جماعت به عنوان یک اسلام شناس نگاه می کنند؛ یعنی کسی که عمرش را صرف کرده است و اسلام را فهمیده است؛ کسی که در سلوک طلبگی این وظیفه جهادگونه طلب علم را به اندازه وسع خودش انجام نداده، وقتی استاد شده است و لباس طلبگی می پوشد و ملجأ مردم و مورد سؤال مردم می شود، چیزی ندارد که به عنوان دین به مردم ارائه دهد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: چنین شخصی منشأ اصلاح دین مردم نمی شود؛ نه تنها مرجع اصلاح مردم نمی شود، بلکه خدای ناکرده منشأ فساد مردم هم می گردد. همان طور که امروزه کج فهمی هایی در دین اتفاق می افتد؛ همان طور که امروزه انحرافاتی در فهم دین اتفاق می افتد؛ یکی از علل عمده آن همین است که مردم گیر افتاده اند به طلبه ای که دین را یا نفهمیده یا کج فهمیده یا کم فهمیده است.

وی افزود: اگر نفهمیده که بد است؛ اگر اشتباه هم فهمیده بد است؛ اگر هم که کلا کم فهمیده است و نمی تواند جمع بین احکام و جمع بین روایات و جمع بین شبهات را انجام دهد، باز موجب اصلاح نمی شود؛ بلکه موجب افساد می شود.

استاد خان زاده در ادامه به بیان روایتی از امام صادق علیه السلام پرداخت: علما وارثان انبیاء هستند؛ انبیاء پول و درهم و دینار را ورثه نگذاشتند، بلکه روایت و علم را به ارث گذاشته اند.

«حدثني أحمد بن محمد عن محمد بن خالد عن أبي البختري و سندي بن محمد عن أبي البختري عن أبي عبد الله علیه السلام قال: إن العلماء ورثة الأنبياء و ذلك أن الأنبياء لم يورثوا درهما و لا دينارا و إنما ورثوا أحاديث من أحاديثهم فمن أخذ شيئا منها فقد أخذ حظا وافرا فانظروا علمكم هذا عمن تأخذونه فإن فينا أهل البيت في كل خلف عدولا ينفون عنه تحريف الغالين و انتحال المبطلين و تأويل الجاهلين» (صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم - ايران ؛ قم، چاپ: دوم، 1404 ق. ج ‏1؛ ص 10)

وی اضافه نمود: اگر کسی بخواهد وارث واقعی انبیاء باشد، باید علم انبیاء را به خوبی بفهمد و در جان خودش باشد و به آن عمل کند و در میان مردم رواج بدهد؛ یعنی چند وظیفه دارد:

اولا در دوران طلبگی علم را خوب یاد بگیرد و اجتهاد کند و زحمت بکشد و به اندازه توانش تلاش نماید

بعد در حین علم آموزی تمام وسع خودش را به خرج بدهد که اینها را عمل کند.

بعد به وقتش که رسید؛ یعنی زمانی که جامعه به او اقبال کرد، در میان مردم خدمت دینی انجام بدهد.

هر چقدر که توان دارد، از علمش استفاده کند و مردم را در مسیر دین خدا قرار دهد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادمه بیان کرد: آن چیزی که از روایات اهل بیت استفاده می شود این است که طالب علم در مسیر کسب علم باید جهاد و اجتهاد کند و همین طور در مسیر عمل به علم هم جهاد و اجتهاد کند.

وی افزود: هر چقدر در مسیر کسب علم یا در مسیر عمل به علم جهاد و اجتهاد کافی را انجام ندهیم، موجب کج فهمی، یا کم فهمی دین و موجب عمل نکردن به دین می شود و این مسأله به تبع این اشتباهات و کم فهمی ها و کج فهمی ها در میان مردم سرریز می کند و موجب اصلاح دین و اصلاح حرکت اجتماعی مردم نمی شود و از آن طرف موجب افساد می گردد.

استاد حمید خان زاده در همین راستا به کلامی از معصوم علیه السلام اشاره نمود که فرمودند: در روز قیامت قبل از اینکه یک گناه از یک عالم آمرزیده بشود، هفتاد گناه از یک جاهل و عامی آمرزیده می شود.

وی اضافه نمود: یعنی اینکه علما در روز قیامت دارای حساب بسیار سختی خواهند بود؛ به خاطر اینکه این مسئولیت را قبول کردند، باید بر طبق این مسئولیت عمل کنند. اگر بر طبق این مسئولیت عمل نکنند، قطعا حساب بسیار سختی خواهند داشت.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: پس یک طلبه حتما باید متوجه وظیفه، سلوک و آخرت خود باشد و وظیفه اش را بر طبق آن انجام بدهد. اگر وظیفه اش را به خوبی انجام داد، جامعه هم اصلاح می شود.

وی در ادامه بیان کرد: علمای سلف ما هم اینگونه بودند؛ هم علمایی که در مسیر سیر و سلوک الی الله توانسنتد تا گام های بلندی را بردارند و هم علمایی که توانستند در مسیر کسب و تولید علم و حرکت علمی خدمات زیادی را انجام دهند؛ طالب العلم به معنای واقعی بودند و توانستند وظیفه شان را به خوبی انجام بدهند.

/270/260/20/