وجود مقدس امیرالمؤمنین علیه السلام در مورد این مصیبت فرمود: هر مصیبتی در مقابل مصیبت شما جلل است. جلل یعنی کوچک؛ «و انّ مصابنا بک لجلیل و ان ما قبلک و ما بعدک لجللٌ»؛ رحلت تو سنگین است؛ طاقت فرسا است؛ ولی مصیبت های قبل از شما و مصائب بعد از شما «جلل» است؛ چون «لقد انقطع بموتک ما لم ینقطع بموت غیرک من النبوة و الإنباء و إخبار السماء»؛ با رحلت شما نبوت قطع شد، اخبار آسمانی قطع شد، اگر انبیای الهی رفتند، إخبار آسمانی قطع نشد؛ اما با رفتن شما إخبار آسمانی، پیام رسانی الهی قطع شده است؛ از این رو خاطره رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم تلخ ترین خاطره خواهد بود.

به مناسبت ایام عزای سالگرد رحلت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم، استاد مرتضی شریفی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «اقتصاد مقاومتی در سیره نبوی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با تسلیت ایام شهادت رسول مکرم اسلام و امام مجتبی و امام علی بن موسی الرضا علیهم سلام الله، خاطرنشان کرد: تلخ ترین مصیبت، رحلت جانسوز خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم است.

وی افزود: وجود مقدس امیرالمؤمنین علیه السلام در مورد این مصیبت فرمود: هر مصیبتی در مقابل مصیبت شما جلل است. جلل یعنی کوچک؛ «و انّ مصابنا بک لجلیل و ان ما قبلک و ما بعدک لجللٌ»؛ رحلت تو سنگین است؛ طاقت فرسا است؛ ولی مصیبت های قبل از شما و مصائب بعد از شما «جلل» است؛ چون «لقد انقطع بموتک ما لم ینقطع بموت غیرک من النبوة و الإنباء و إخبار السماء»؛ با رحلت شما نبوت قطع شد، اخبار آسمانی قطع شد، اگر انبیای الهی رفتند، إخبار آسمانی قطع نشد؛ اما با رفتن شما إخبار آسمانی، پیام رسانی الهی قطع شده است؛ از این رو خاطره رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم تلخ ترین خاطره خواهد بود.

استاد مرتضی شریفی در ادامه بیان کرد: اما وظیفه امت بعد از رحلت خاتم انبیاء چیست؟ وظیفه آنها آن است که بعد از رحلت پیامبر خاتم به گذشته خودشان برنگردند. این هشدار الهی است؛ «افإن مات او قتل انقلبتم علی اعقابکم» آیا به گذشته خودتان بر می گردید و گرفتار جاهلیت کهن و جاهلیت مدرن می شوید؟

وی اضافه نمود: خاتم الأنبیاء صلی الله علیه و آله و سلم یک اسوه الهی است؛ دو گوهر گرانبها برای امت گذاشته است؛ یکی قرآن و یکی اهل بیت علیهم السلام از این رو دور شدن از قرآن و اهل بیت علیهم السلام، یعنی رفتن به وادی جاهلیت؛ دور شدن از سیره نبوی در ابعاد مختلفش، چه در بعد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و چه در بعد اجتماعی؛ دور شدن از سیره نبوی یعنی وارد شدن در پرتگاه جاهلیت؛ از این رو خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم به عنوان یک اسوه کامل الهی در سیره فردی، اجتماعی، مدیریتی و اقتصادی خودشان دارای اصول و قواعدی بودند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به برخی از اصول رفتاری و منطق عملی ایشان اشاره نمود:

اصل اول: اصل عدم انظلام

استاد شریفی خاطرنشان کرد: اصل عدم انظلام می گوید: انسان تن به ظلم ندهد؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با روحیه انظلام در جامعه مبارزه می کردند. خاتم انبیاء 23 سال قبل از بعثت در حالی که در دوران جوانی بودند، در حلف الفضول شرکت داشتند و پیمان بستند که هر ستمدیده ای را یاری کنند. حلف الفضول یعنی شکستن انظلام؛ درک این مطلب برای نسل حاضر و نسل آینده که زیر بار خفّت و ذلّت نرفته، مشکل است.

وی افزود: در اسلام می بینیم: «لا تظلمون و لا تُظلمون»؛ نه ستم بکنید و نه زیر بار ستم بروید؛ اینکه دستور هجرت مسلمان ها از مکه را دادند و خود حضرتش به مدینه هجرت کردند، یعنی شکستن حصار انظلام؛ اصلی است که خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم بر آن تأکید داشتند. هجرت کردند تا آزاد زندگی کنند؛ هجرت کردند تا پایگاهی بر علیه کفر و شرک آماده کنند. این یک اصل است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: متأسفانه بعد از پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم عده ای حدیث جعل کردند: «علیک السمع و الطاعة» بر شما باد که اطاعت کنید از هر امیری و از هر رئیسی. این دستگاه فاسد بنی امیه و بنی عباس به برخی از افراد هزینه می دادند که جعل حدیث کنند. شما در صحیح مسلم نگاه کنید؛ بابی دارند به نام «باب الامر بالصبر عند الظلم الولاة»

وی در ادامه بیان کرد: آنها جعل حدیث کردند تا چرخ ستم بچرخد تا مردم مظلوم استحمار بشوند و مستکبرین در آسایش باشند. ظلم پذیری بر خلاف منطق نبوی است؛ امت اسلام به هیچ وجه نباید زیر بار ظلم، استکبار و ستم برود. متأسفانه برخی از کشورهای عربی به جاهلیت برگشتند و با دشمن عربی و اسلامی خودشان، یعنی رژیم جعلی اسرائیل پیمان بستند و یک غاصب را به رسمیت شناختند. این یعنی دور شدن از منطق نبوی؛ یعنی رفتن در سایه ظلم ظالم؛ «اللهم  انی اعوذ بک ان أظلم و اُظلَم»

وی افزود: این کشورهای کوچکی که با دشمن خودشان دست دوستی دادند، هم به عالم اسلام ظلم کردند و هم با این پیمان با اسرائیل به خودشان ظلم نمودند. پس یک اصل در منطق خاتم النبیین، اصل عدم انظلام است.

اصل دوم: اصل رعایت اهلیت

استاد مرتضی شریفی خاطرنشان کرد: اصل دوم، اصل رعایت اهلیت است؛ شما سیره نبوی را در زمینه مدیریتی ببینید! در انتخاب کارگزاران بر شایسته سالاری تأکید داشتند و بر این اصل اهتمام می ورزیدند تا این امانت به افراد شایسته سپرده شود؛ چنانچه آیه شریفه می فرماید:
«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى‏ أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كانَ سَمِيعاً بَصِيراً» (نساء: 58)

(خدا قاطعانه به شما فرمان مى ‏دهد كه: امانت ‏ها را به صاحبانش بازگردانيد و هنگامى كه ميان مردم داورى مى‏ كنيد، به عدالت داورى كنيد. يقيناً [فرمان بازگردانيدن امانت و عدالت در داورى‏] نيكو چيزى است كه خدا شما را به آن موعظه مى‏كند بى ‏ترديد خدا همواره شنوا و بينا است.) (نساء: 58)

وی افزود: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم وقتی که مکه را فتح کردند، عثمان بن طلحة کلیددار خانه خدا بود، حضرت او را احضار کرد و کلید کعبه را از او گرفت و دستور داد تا درون کعبه را از بت ها پاک سازی کنند؛ بعد از آن عباس، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم رسید و تقاضا نمود تا کلیددار خانه خدا باشد؛ اما پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم همین آیه را خواند: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى‏ أَهْلِها  ...»؛ کلید را نه به عمویش، بلکه به عثمان بن طلحه تحویل داد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: روایتی است از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم که می فرماید:

«...عن الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم:‏ مَنْ‏ عَمِلَ‏ عَلَى‏ غَيْرِ عِلْمٍ‏ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِح» (برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، ج: 1، ص: 198 - قم، چاپ: دوم، 1371 ق.)

وی در  همین راستا افزود: اگر کسی بدون علم و شایستگی منصبی را بگیرد، آنچه را که تباه می کند، بیش از آن چیزی است که اصلاح می نماید؛ یعنی خرابکاری اش بیش از آن چیزی است که بخواهد اصلاحی بکند.

وی در ادامه بیان کرد: وجود مقدس امیر مؤمنان علی علیه السلام چهار چیز را سبب بدبختی حکومت ها می داند و نشانه های دولت سیاه را بیان می کند:
الف: تضییع الاصول؛ دولتی که کارهای اصلی را کنار بگذارد.

ب: و التمسک بالفروع؛ برود سراغ کارهای فرعی که اصلا در اولویت نیست؛ کارهای اولویت ندار را مقدم بدارد بر کارهای اصلی

ج: تقدیم الاراذل، افراد پست و فرومایه را جلو بیاندازد و منصب بدهد.

د: تأخیر الافاضل؛ افراد شایسته را کنار بگذارد.

وی افزود: از این رو منش رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این بود که این اصل، یعنی «رعایت اهلیت» را رعایت می کردند.

اصل سوم: اصل صبر

استاد مرتضی شریفی در ادامه به اصل صبر پرداخت و خاطرنشان کرد: شاید کسی بگوید صبر، یعنی سکوت و تسلیم شدن و فرار کردن از میدان؛ خیر! اینها تحریف معنای صبر است؛ صبر یعنی «ثبات نفس، استواری، استقامت، مقاومت و اینکه در برابر خواسته های دشمن مقاومت از خود نشان بدهد.

وی در ادامه بیان کرد: البته صبر در روایات به 3 دسته تقسیم شده است؛

صبر در مقابل مصیبت: به عنوان مثال پسری را از دست داده است؛ وظیفه او این است که در برابر این مصیبت مقاوم باشد تا این مقاومت او را شکست ندهد.

صبر در مقابل طاعات؛ روزه گرفتن؛ حج رفتن، جهاد فی سبیل الله

صبر در مقابل معصیت

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم صبور بود؛ فرمود: «ما اوذی النبی مثل ما اوذی فی الله»؛ هیچ کس مثل من در راه خدا آزار ندید.

وی افزود: خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم بسیار آزار دید؛ توهین کردند؛ تحریم اقتصادی کردند، سنگ زدند؛ اما حضرت از مسیر خودشان کوتاه نیامدند. «إنّ النصر مع الصبر»؛ پیروزی در گرو صبر است.

استاد مرتضی شریفی خاطرنشان کرد: امروز اگر ملت ما صبور باشد، در مقابل خواسته های دشمن کوتاه نیاید، سختی ها و تحریم ها را تحمل نماید، این ملت پیروز خواهد شد؛ «ان النصر مع الصبر»؛ از این رو امت باید پیرو این اصول خاتم النبیین صلی الله علیه و آله و سلم باشند و از آن پیروی نمایند؛ همین اقتصاد مقاومتی است.

وی افزود: اقتصاد مقاومتی یعنی صبر و تحمل؛ در کنار کار، تلاش و کوشش؛ باید صبر کنند و در مقابل دشمن کوتاه نیایند. چنین ملتی سربلند خواهد بود که در مقابل خواسته های دشمن کوتاه نیاید و صبور باشد.

راه های کسب صبر

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: یک فرد، یک خانواده یا یک ملت باید صبر را در خودش ایجاد نماید؛ این کار مانند یک تلاش، جنگ و جهاد است تا این تحمل در نفس بالا برود. مقداری فکر کنیم که آیا تن به ذلت بدهیم یا دل به عزت بسپاریم. عاقبت کار را بسنجم. روایت داریم که یک ساعت فکر کردن از هفتاد ساعت عبادت ارزشمندتر است. فکر کنم که آیا الآن من صبر کنم و سختی ها را تحمل نمایم بهتر است و یا تن به ذلت، خواری و خفت بدهم.

وی افزود: اساسا خداوند متعال نعمت بزرگی به نام نعمت فکر را در اختیار بشر گذاشته است. تفکر بسیار انسان را کمک می کند که به قدم های بزرگ دست یابد.

استاد مرتضی شریفی در ادامه بیان کرد: برای تقویت فکری خود و خانواده، مطالعه و مطالعه تاریخ بسیار راه گشا است؛ مطالعه کردن موجب تقویت فکر می شود؛ در این راه مخصوصا باید مطالعه سیره بزرگان و انبیای الهی را در دستور کار خود قرار دهید. این امر انسان را سوق می دهد تا فکر درست تری داشته باشیم.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد: ان شاء الله خداوند به همه ما توفیق بدهد که در راه خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم قدم برداریم و ان شاء الله فردای قیامت مشمول شفاعت آن حضرت قرار بگیریم.

/270/260/20/