به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی، استاد بزرگوار حوزه علمیه قم، هادی عباسی خراسانی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.
این استاد درس خارج حوزه علمیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: درباره حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام، هر چه بگوییم، کم گفته ایم؛ زیرا در قرآن کریم آمده است:
«وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها وَ ذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِهِ سَيُجْزَوْنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ» (اعراف: 180)
و به فرموده امام صادق علیه السلام، نام مبارک «حسین» یکی از اسماء الهی است؛ از این رو آن عزادار و گریه کنی که ندا می دهد: «یا حسین»، گویا التجاء و توسلش به اسماء الهی است.
وی افزود: «حسین» تنها اسم در میان اسماء معصومین علیهم السلام است که مصغّر، و آن هم مصغّر از «حسن» است.
«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم: سُمِّيَ الْحَسَنُ حَسَناً لِأَنَّ بِإِحْسَانِ اللَّهِ قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ الْحَسَنُ مُشْتَقٌّ مِنَ الْإِحْسَانِ وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ اسْمَانِ [مُشْتَقَّانِ] مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَى وَ الْحُسَيْنُ تَصْغِيرُ الْحَسَنِ. (مائة منقبة من مناقب أمير المؤمنين و الأئمة، ص: 22، ابن شاذان، محمد بن احمد، - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1407ق.)
استاد عباسی خراسانی در ادامه بیان کرد: اباعبدالله الحسین علیه السلام، عصاره خلقت، و وارث حقیقی همه انبیاء و اولیای الهی است. در نوشته های خودم هم آورده ام که تشخّص همه انبیاء و اولیای الهی در حسین بن علی علیهما السلام است؛ به خصوص آخرین رسول صلی الله علیه و آله و سلم، که طبق فرموده نبوی، «حسین منّی و انا من حسین» و در برخی نسخ آمده است: «أنا من حسین و حسینٌ منّی»
این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: عبودیت مطلقه در وجود مقدس ابا عبدالله الحسین علیه السلام است. در کتاب «معراج آیه ها»، در شرح زیارت امام حسین علیه السلام نسبت به کنیه حضرت به عنوان «اباعبدالله الحسین» مفصلا بحث کرده ایم.
وی در همین راستا افزود: یک جهت این کنیه، اسمی است و اینکه فرزندی به نام «عبدالله» داشته اند؛ اما ما در آن کتاب تأکید کردیم که این «ابا عبدالله»، وصفی است.
استاد هادی عباسی خراسانی در این راستا خاطرنشان کرد: فلسفه آفرینش انسان جز عبودیت چیزی نیست؛ چنان چه آیه 36 از سوره نحل و آیه 56 از سوره ذاریات به این نکته اشاره کرده است.
«أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوت ...» (نحل: 36)
«وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ» (ذاریات: 56)
وی افزود: عبادت، فلسفه آفرینش انسان است؛ عبادت برای معرفت است و معرفت برای عبادت است. همه انسان ها وقتی به فلسفه آفرینششان برسند، «عبدالله» می شوند و عبادت های اصطلاحی هم برای عبدالله های وصفی است؛ نه عبدالله اسمی. آنهایی که عبدالله وصفی شده اند، می گوییم که اینها پدر دارند و پدر عبدالله وصفی، حضرت ابوعبدالله الحسین علیه السلام است و اینجا است که امام حسین علیه السلام تشخّص، تعیّن و حقیقت همه رسالت های انبیای الهی می گردند.
این استاد درس خارج حوزه اضافه نمود: ما در نوشته هایمان هم نوشتیم که روز حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام هم باید روز استثنایی باشد، چون بلایشان بلای عظیم است؛ چون بلایشان بلایی است که همه بلاهای گذشته را تحت الشعاع خود قرار می دهد؛ حتی مستحضر هستید که آیه شریفه «و فدیناه بذبح عظیم»، اشاره به وجود مقدس امام حسین علیه السلام است.
وی افزود: گر چه بر حسب ظاهر، برای حضرت اسماعیل، فدیه قوچ آسمانی بود، اما آنچه فدیه و فدای حقیقی است، و به عبارت بهتر، ظهور و حقیقت ذبیح الله شد، جناب امام حسین علیه السلام است.
استاد خراسانی در ادامه بیان کرد: روز عاشورا روز استثنایی است که روز ظهور حالات این ابوعبدالله است؛ کسی که می خواهد پدر عبادت باشد.
وی خاطرنشان کرد: معمول بر این است که اگر استادی در جهت خاصی از علم درخشش داشته باشد، به پدر آن علم معروف می گردد؛ همانند پدر علم اصول، پدر علم ریاضی ...؛ امام حسین علیه السلام را هم می گوییم: پدر کسانی است که می خواهند خدا را عبادت کنند؛ برای همین امر جناب امام حسین علیه السلام روزشان روز استثنایی است و به تعبیر امام حقائق امام صادق علیه الصلاة و السلام، لا یوم کیومک یا اباعبدالله.»
این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: دو امام با کنیه «ابوعبدالله» شناخته می شوند؛ یکی جناب حضرت اباعبدالله الحسین است که پدر و سالار عبودیت است؛ و دیگر امام حقائق، امام صادق علیه السلام است که سرور و سالار علم و مورد افتخار و منشأ علوم همه حوزه ها و مجامع علمی است.
وی افزود: بنابراین اسم شریف امام حسین علیه السلام، اسم حسنای الهی است و ما وقتی می گوییم: «یا ابا عبدالله یا حسین» به تعبیر امام صادق علیه السلام، اسم خداوند متعال را می خوانیم.
اربعین
استاد هادی عباسی خراسانی در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به اربعین پرداخت و در این راستا خاطرنشان کرد: اربعین پیش نیازی دارد و پیش نیاز آن، حالات اباعبدالله الحسین علیه السلام است.
وی افزود: هیچ امامی و هیچ شهیدی و هیچ انسانی حتی آقا رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اربعین ندارد؛ پیشینه تاریخی اربعین، تنها در رابطه با ابا عبدالله الحسین است؛ اربعین یعنی یادآوری چهلمین روز شهادت ابا عبدالله الحسین، یعنی بزرگداشت عاشورای ابا عبد الله الحسین است؛ اربعین یادآور هجرت های مختلف به مقتل و کربلای معلّی و شهدای کربلا است.
استاد عباسی در ادامه بیان کرد: من اربعین اول را محل هجرت و مهاجرت به کربلای معلّی می دانم؛ برخی از بزرگان هم نظرشان بر این است؛ مانند مرحوم شیخ مفید و بزرگان دیگر؛ حتی از متأخرین، مرحوم آقای آیتی هم بر این بود.
وی افزود: والد مکرم ما رضوان الله تعالی علیه مرحوم حاج شیخ عبدالله عباسی رضوان الله تعالی علیه هم نظرشان بر این بود؛ با اینکه حدود 70 سال در تاریخ و مقاتل تخصص خاصی داشتند، نظر مکرّمشان بر این بود که اربعین اول، زمان زیارت اهل بیت امام حسین علیه السلام از کربلا است؛ و صحیح هم همین است.
روایات اربعین حسینی:
استاد هادی عباسی خراسانی در ادامه به بیان برخی از روایات در مورد اربعین حسینی پرداخت.
روایت اول: امام حسن عسگری علیه السلام
این استاد حوزه علمیه قم در اولین روایت به کلام امام حسن عسگری علیه السلام اشاره کرد که می فرماید:
«عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ: صَلَاةُ إِحْدَى وَ خَمْسِينَ، وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ، وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ، وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ، وَ الْجَهْرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»
وی در بیان کوتاهی در شرح این حدیث خاطرنشان کرد: امام علیه السلام فرمود: «علامات المؤمن» و می دانیم که «ایمان» اخصّ از «اسلام» است.
استاد عباسی افزود: اولین نشانه آن است که اهل خواندن نماز نافله است؛ از قرب فرائض گذشته و به قرب نوافل رسیده است تا جایی رسیده است که 51 رکعت نماز در شب و روز داشته باشد.
وی اضافه نمود: دومین علامتی که بیان داشته اند، «زیارت اربعین» است؛ سومین علامت: انگشتر در دست راست قرار دادن؛ چهارمین علامت: پیشانی به خاک گذاشتن و اهل اشک بودن است.
این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: پنجمین علامت، بلند خواندنِ «بسم الله الرحمن الرحیم» است؛ فخر رازی که امام المشکّکین است، حدود 15 دلیل بیان می کند که «بسم الله الرحمن الرحیم» جزو سوره حمد است و «جهر به بسم الله الرحمن الرحیم» شیوه امیرالمؤمنین علی علیه السلام است؛ و بعد در زمینه عصمت حضرت زهرا سلام الله علیها گفت: «لا شک و لا شبهة فی عصمتها»
وی در ادامه بیان کرد: این را در عنوان زیارت اربعین، در کنار نماز، در کنار سجده، در کنار بسم الله الرحمن الرحیم می شود این استفاده را بکنیم که نماز، اسحبابات، سجده و قرآن را که نمادش بسم الله الرحمن الرحیم است، اربعین نگاه داشته است؛ به خصوص اینکه اربعین در میانه این پنج علامت ذکر شده است؛ از این رو اربعین را تداوم رسالت و امامت می دانیم.
این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: در درس خارجمان در باب مباحث فقه کرونا، وقتی به باب اربعین رسیدیم، بیان کردیم که «اربعین» مربوط به اصل حفظ نظام دین است؛ و صرفا بحث شعائر دین در میان نیست. شعائر دین، استحباب است؛ اما حفظ دین جزو واجبات است.
وی افزود: مردم عراق، اصل اربعین را نگاه داشته اند و ما عرض می کنیم: «آفرین بر مردم عراق!» اربعین باید محفوظ نگاه داشته شود.
روایت دوم: زیارت اربعین
استاد عباسی خراسانی اضافه نمود: زیارت اربعین بهترین گواه بر اربعین است. شناسنامه امامتی حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام، در حزنشان، در امامتشان و در ولایتشان با زیارتنامه اربعین می بینیم؛ چون زیارت نامه اربعین همانند زیارت عاشورا شناسنامه معرفتی حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام است.
وی در ادامه بیان کرد: زیارت اربعین با عنوان ولی الله آغاز می شود؛ در اصول هم بحث می کنیم: وصف به شیء، مشعر به علیت است. می توانیم آن حرف را بزنیم که «سلام» های در روز اربعین به خاطر ولایت، به خاطر حبّ، به خاطر خلّت، به خاطر نجابت، به خاطر صفوت، به خاطر صفی الله و ابن صفیّه و به خاطر عُسر و مظلومیت و شهادت است.
این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: یکی از سلام ها این است: «السلام علی اسیر الکربات و قتیل العبرات»؛
وی افزود: ریشه «عبرات» یا «عِبرة» یا از «عَبَرة» است؛ اگر از «عِبرة» باشد، منظور این است که امام حسین مورد عبرت همه اولیای الهی و کسانی است که می خواهند به ایشان اقتدا کنند؛ اگر «عَبَرة» باشد، به معنای اشک است.
وی اضافه نمود: اگر «عِبرة» باشد از عبور می آید، گویا اربعین و عاشورا معبر همه کمالات است؛ اگر عَبرة باشد، به معنای اشک است؛ تنها چیزی که دلیل بر دلشکستگی است، رقّت قلب و اشک چشم است.
استاد هادی عباسی خراسانی به کلامی از شهید چیت سازیان اشاره کرد: که وقتی راز توفیق شهادت را از دوست شهیدش پرسید، پاسخ شنید که راز آن «اشک» است.
وی افزود: من پیشنهاد می کنم که امسال همه کسانی که برنامه داشتند که برای اربعین مشرف بشوند و نشد، زیارت اربعین را در جمع خانواده هایشان و با حالت خوششان بخوانند و در این زیارت اربعین تأمل کنند.
این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: معنی زیارت اربعین این است که اگر به اربعین متصل بشویم، از حضرت اباعبدالله الحسین جدا نمی شویم.
روایت سوم: روایت جابر بن عبدالله انصاری
استاد هادی عباسی خراسانی به روایت جابر بن عبدالله انصاری به عنوان اولین زائر ابا عبدالله الحسین علیه السلام در اربعین پرداخت.
وی خاطرنشان کرد: برای آنهایی که اهل دقت هستند، معلوم است که جملات جناب جابر تقریبا همانند زیارت ابا عبدالله الحسین علیه السلام در نیمه رجب است؛ «السلام علیکم یا آل الله ...»؛ مرحوم مجلسی رضوان الله علیه در بحار الانوار آورده است.
این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: جناب صفوان از جناب امام صادق علیه السلام نقل می کند که حضرت علیه السلام در روز اربعین زیارت حضرت را خواندند؛ که همین زیارتی است که معروف به زیارت اربعین امام حسین علیه السلام است و شیخ عباس قمی هم این زیارت را نقل کردند.
وی ضمن اشاره به این فقره، «.... و اعطیته مواریث الانبیاء»، خاطرنشان کرد: امام حسین علیه السلام وارث همه انبیای الهی است؛ گواه مطلب هم زیارت وارث است.
استاد عباسی افزود: اربعین نماد اتصال به قیام ابا عبد الله الحسین و استفاده از حالات حسینی است تا ان شاء الله دنیا و آخرت ما آباد بشود و از جهالت علمی و عملی دور بشویم؛ همان طور که در زیارت اربعین است؛ و ان شاء الله نه تنها به علم، که به عقل برسیم.
وی خاطرنشان کرد: دقت دارید که نسبت بین عقل و علم، نسبت عموم و خصوص مطلق است؛ از این رو مرحوم کلینی رضوان الله علیه می فرماید: کتاب العقل و الجهل نمی فرماید کتاب العلم و الجهل؛ عقل در مقابلش جهل است و جهل در مقابلش عقل است. هر کس که عاقل است، عالم است؛ اما اینگونه نیست که هر عالمی هم عاقل باشد؛ چون عقل حقیقی طبق فرمایش امام صادق علیه السلام: «العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان»
این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما همه به بهشتی می رویم که این بهشت هم با کمال معذرت و با کمال صراحت بیان می کنم: این بهشت حقیقتش با حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام است؛ چون ایشان صاحب نفس مطمئنه ای هستند که خطاب حضرت حق با ایشان است: «یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربّک راضیة مرضیّة فادخلی فی عبادی و ادخلی جنّتی»؛ به فرموده حضرت امام راحل رضوان الله علیه منظور از «جنّتی»، جنت ذات است.
وی افزود: اربعین ما را به جنّت ذات می رساند؛ از این رو اربعین ابا عبدالله الحسین علیه السلام ما را از عبرت و عبره عبور می دهد؛ در یک جمله اربعین معبر کمالات انسانی است؛ یعنی مصداق و حقیقت هجرت انسان از رذائل به فضائل است؛ همان که می گوییم: هجرت کبری در مقابل «جهاد اکبر»
استاد هادی عباسی خراسانی خاطرنشان کرد: جهاد اکبر غیر از جهاد اصغر است.
در جهاد اصغر جنگ با دشمن بیرون است.
در جهاد اوسط، جنگ با هوا و هوس است.
در جهاد اکبر، جهاد بین قلب و عقل است و اگر قلب پیروز بشود، به قلب سلیم می رسیم.
وی افزود: گاهی آدم با دشمن بیرونی مبارزه می کند؛ همان طور که رسول مکرم اسلام فرمودند: شما از جهاد اصغر برگشتید «و علیکم بالجهاد الاکبر»؛ یک وقت هست که در جنگ بین عقل و هوا هستیم؛ این جهاد اوسط است؛ اما در یک جا هست که جهاد قلب و عقل است .
پای استدلالیان چوبین بود پای چوبین سخت بی تمکین بود.
این استاد حوزه علمیه قم در توضیح بیشتر از «تقابل عقل و قلب» خاطرنشان کرد: اگر به دلیل عقلی قرار باشد برویم، «لا تلقوا بأیدیکم الی التهلکة»؛ اما اگر بیاییم به وظیفه اسلامی و وظیفه انسانی و حفظ اسلام نگاه کنیم، ماجرا متفاوت می شود.
وی افزود: حضرت ابا عبدالله الحسین صاحب قلب مطمئن و نفس مطمئنه بودند، ایشان سردار و سالار در جهاد اکبر بوده اند؛ از این رو مصداق آیه شریفه «أشدّ حبّا لله» می شوند.
استاد عباسی در توضیح بیشتر خاطرنشان کرد: معنای این آیه یعنی بلوغ محبت، و بلوغ محبت، مودت است؛ و مودّت یعنی محبت عملی؛ و ما نسبت به اولیای الهی و مزد رسالت هم باید مودّت ذی القربی را داشته باشیم.
وی افزود: مبارزه درجهاد اکبر، یعنی مبارزه بین عقل و قلب است. گاه عقل با استدلال هایش مقدمه چینی می کند؛ گاهی قلب همه آن استدلال ها را به هم می ریزد و می گوید: چون رضای الهی در آن است، همه آنها را کنار می زند؛ به همین خاطر ابا عبدالله الحسین اولین جمله در خروج از مدینه می فرماید: «رضا الله رضانا»؛ و در کربلا فرمودند: «الهی رضا برضاک لا معبود سواک»
این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: ما عرضمان این است که ابا عبدالله الحسین نه برای حکومت صرف رفتند و نه برای شهادت صرف رفتند؛ حضرت ابی عبدالله الحسین برای رضایت حضرت حق و انجام تکلیف رفتند؛ این تکلیف به هر یک که ختم بشود، برای حضرت ابا عبدالله الحسین پسندیده است. این مقام رضای حضرت است که رضا مقام نتیجه پیروزی قلب بر عقل است که جهاد اکبر است.
شرح: «و قلبی لقلبکم سلم و أمری لأمرکم متّبع و نصرتی لکم مؤدة»
استاد هادی عباسی خراسانی در شرح این فقره از زیارت اربعین خاطرنشان کرد: وقتی قلب سالم باشد، علامت قلبی مورد همه معارف الهی است؛ سلامت قلب که بیاید، یک حالت سلم و تسلیم پیش می آید.
وی افزود: ما یک اسلامی داریم که قبل از ایمان است و اسلامی داریم که نتیجه ایمان است.
وی اضافه نمود: یک اسلامی، پیش نیاز ایمان است؛ «المسلم من سلم المسلم من یده و لسانه»؛ اما اسلامی داریم که نتیجه بعد از ایمان است. یعنی باور دارد، یقین دارد، تسلیم دارد، حال که تسلیم دارد، اهل پیروزی و نصرت هستند.
این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: «نصرتی لکم مؤده»؛ پیروز بر همه امیال و همه حالات خودم هستم؛ حال که پیروز شدم، پیروزی بزرگ را به ارمغان می آورم؛ به عبارت بهتر: «إن تنصروا الله ینصرکم و ...»؛ نصرت الهی فرع بر«نصرتی لکم ...» است؛ همانند مشیت الهی که فرع بر مشیت انسان است.
وی خاطرنشان کرد: از این رو در زیارتنامه ها می خوانیم: نصرت من برای شما آماده است؛ تا ان شاء الله برسد به علت کامله و علت مقتضیه و علت موجبه که دیگر پیروزی نهایی است؛ یعنی ما کوشیدیم که در این راه دشوار، استوار بشویم که بر حسب ظاهر با پیروزی شما پیروز بشویم که در نهایت پیروزی نهایی به دست بیاید.
استاد هادی عباسی خراسانی در ادامه گفتگو بیان کرد: اساتید فاضل، طلبه های بزرگوار اگر می توانند، زیارت عاشورا بخواند، اگر می تواند، هر روز، اگر نمی تواند، جمعه ها، اگر نمی توانند، ماهی یک مرتبه، اگر نمی توانند در روز عاشورا با شرایط خاصّش؛ و نباشد که در پرونده علمی و عملی شان سلام بر ابا عبد الله الحسین علیه السلام نباشد.
و عرض می کنیم:
«السلام علیک یا ابا عبدالله و علی الارواح التی حلّت بفنائک علیک منّی سلام الله ابدا ما بقیت و بقی اللیل و النهار و لا جعله الله آخر العهد منّی لزیارتکم السلام علی الحسین و علی علیّ بن الحسین و علی اولاد الحسین و علی اصحاب الحسین الذین بذلوا مهجهم دون الحسین علیه السلام»
استاد خراسانی خاطرنشان کرد: در کتاب خود بر شرح زیارت عاشورا آوردیم که در «و علی الارواح التی حلّت بفنائک»، ارواح، دلالت اطلاقی دارد که شامل همه آنها می شود که دور وجود ابا عبدالله الحسین و معرفت حسینی بچرخند، تا قیام قیامت همه باید به آنها سلام بدهند.
وی افزود: طایفه هایی از جنّ و ملک زائر هستند؛ چهار هزار فرشته در هر لحظه عروج و فرود دارند؛ و ان شاء الله با آنها از زائرین حرم سیدالشهداء علیه السلام باشیم
این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: زیارت اربعین را نمی شود در گفتمان بیان کرد، فقط باید حالات امام حسین علیه السلام را در زیارتنامه ها دید، تا ان شاء الله برسیم به «یوم تبلی السرائر» و روز قیامت و آن روز هم روز تجلی و ظهور حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام است.
وی در ادامه بیان کرد: یکی از احتمالات در رابطه با «لا یوم کیومک یا ابا عبد الله» را بیان کردیم که روز قیامت است؛ روز قیامت هم که ظهور حضرت علیه السلام است، روزی استثنایی است.
استاد هادی عباسی آغوی خراسانی در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: حشر در دنیا و آخرت را با حالات امام حسین و به خصوص با زیارت عاشورا و زیارت اربعین داشته باشیم؛ که تعیّن ایمان مؤمن زیارت اربعین است و حالاتمان با زیارت اربعین محک بزنیم و زیارت اربعین اسوه ما بشود برای اوصاف و افعال ما که ما در حال صورت سازی عالم مثال و تجلی امثالمان و تجسم اعمالمان هستیم.
وی افزود: ان شاء الله تجسم اعمالمان را با زیارت اربعین تکمیل کنیم؛ چنان چه غدیر روز اکمال دین است، اربعین هم روز اکمال عاشورای ابا عبدالله الحسین است.
این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ان شاء الله همه به مقام تسلیم قلبی و تسلیم جسمی و سلامت نفسانی و ان شاء الله نصرت نهایی برسیم و در یک کلام همه عاقبت بخیر بشویم.
/270/260/20/