«حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، - قَالَ يَحْيَى: أَخْبَرَنَا، وَقَالَ الْآخَرَانِ: - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي الْهَيَّاجِ الْأَسَدِيِّ، قَالَ: قَالَ لِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ: أَلَا أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ «أَنْ لَا تَدَعَ تِمْثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهُ وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ»

به مناسبت سالگرد تخریب بقیع، برای بار دوم، توسط وهابیت، استاد عبدالجواد غفاری از اساتید حوزه علمیه قم، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: قبور ائمه بقیع به دست وهابیت دو بار تخریب شده است، یک بار در سال 1220 قمری و بار دیگر در سال 1344 قمری.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: وهابی ها با آن عقاید افراطی خود، موقعی که بر سرزمین مکه و مدینه مسلط شدند، یکی از کارهای شنیعی که انجام دادند، این بود که همه بناها بر قبور اولیاء و ائمه طاهرین علیهم السلام را تخریب کردند.

وی خاطرنشان کرد: در استناد علمای وهابی برای تخریب قبور ائمه علیهم السلام به روایاتی تمسک کردند که یکی از آن روایات، روایتی است که ابوالهیاج از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل می کند.

استاد غفاری در شرح چگونگی مقدمات تخریب بقیع شریف، برای بار دوم، افزود: بعد از تصمیم در جهت تخریب بقیع، برای علمای مدینه نامه ای نوشتند و در آن نامه از آنان استفتاء کردند؛

وی افزود: در آن نامه که با ارعاب و تهدید علمای مدینه بود، می پرسند: «آیا بنا بر قبور و قرار دادن آن قبور را به عنوان مسجد جایز است یا حرام؟ اگر حرام است آیا ویران کردن آن واجب است یا نه؟ و یا اگر آن بنا در زمینی وقفی مانند بقیع باشد، وظیفه چیست؟ و آیا این غصب است یا نه و آیا ازاله آن واجب است یا نه.»

این استاد حوزه علمیه در ادامه به پاسخ علمای مدینه پرداخت که نوشتند: بنای بر قبور ممنوع است اجماعا؛ «و لهذا افتا کثیر من العلما بوجوب هدمه» و در این عمل، گفتارشان را مستند کردند به حدیثی از ابی الهیاج که از قول آقا امیرالمؤمنین علیه السلام، کلامی نبوی را بیان می کند؛

وی خاطرنشان کرد: روایت ابوالهیاج در کتاب های معتبر اهل سنت مانند صحیح مسلم، ترمذی، نسائی، مسند احمد و برخی دیگر از کتب معتبر علمای عامه بیان شده است؛

استاد عبدالجواد غفاری به نقد و تحلیل این روایت در صحیح مسلم پرداخت: «حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، - قَالَ يَحْيَى: أَخْبَرَنَا، وَقَالَ الْآخَرَانِ: - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي الْهَيَّاجِ الْأَسَدِيِّ، قَالَ: قَالَ لِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ: أَلَا أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ «أَنْ لَا تَدَعَ تِمْثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهُ وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ» (صحيح مسلم 2/ 666)

وی افزود: وهابی ها در این حدیث که هم سندش و هم دلالتش دچار مشکل است، معنای «ولا قبرا مشرفا الّا سوّیته» را گفته اند، یعنی بنایی که بر روی قبر ساخته شده است، باید ویران شود؛

استاد غفاری در ادامه پاسخ هایی در ردّ ادعای آنها اقامه کرد. وی به عنوان اولین دلیل خاطرنشان کرد: دلیل آنها اشکال دارد؛ زیرا در اینجا «قبرا مشرفا» نسبت به قبر داده شده، نه بنای بر آن؛

وی در ادامه بیان پاسخ به آنها افزود: در این روایت «سوّیته» دارد؛ و نه «هدمته»؛ که اگر مقصود آن بود، باید می فرمودند: «و لا قبرا مشرفا الا هدمته»

این استاد حوزه علمیه قم، به سومین دلیل خود اشاره کرد: منظور از «و لا قبرا مشرفا الا سوّیته» یعنی قبرهایی که مانند پشت ماهی و یا کوهان شتر هستند که ناصاف بودند و به مسلمین دستور می دهد این قبرها را تسویه و صاف کنند؛ نه آنکه بناهای بر قبور را تخریب کنند.

وی در دلیل چهارم به آیه قرآنی اشاره کرد و گفت: اگر بنا بود که بنای بر قبور حرام باشد، با این آیه قرآن چه می کنیم «وَ كَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ أَنَّ السَّاعَةَ لا رَيْبَ فِيها إِذْ يَتَنازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْياناً رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ قالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلى‏ أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِداً»

(و اين‏گونه [مردم آن شهر را به وسيله آن سكه قديمى‏] از حال آنان آگاه كرديم تا بدانند كه وعده خدا [در برانگيختن مردگان در روز قيامت‏] حق است و در برپا شدن قيامت هيچ ترديدى نيست. هنگامى كه [كاشفانِ غار] ميان خودشان در كار آنان نزاع و ستيز داشتند، پس [يك گروه‏] گفتند: ساختمانى به روى [جايگاه‏] آنان بنا كنيد [تا از ديده‏ها پنهان بمانند] البته پروردگارشان به آنان داناتر است. ولى آنان كه بر كارشان [نسبت به اصحاب كهف‏] پيروز شدند، گفتند: به يقين مسجدى بر روى [جايگاه‏] آنان بنا خواهيم كرد.) (سوره مبارکه کهف21)

استاد غفاری در همین رابطه افزود: خدای متعال این دو نظر را بیان فرمودند و رد هم نکردند. اگر که حرام بود و باید منهدم می شد، خدای متعال در این آیه شریفه تعریض می فرمودند؛ و تنبیهی می فرمودند.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بنای روی قبر نه حرام است و نه ازاله و انهدام و ویران کردن آن واجب؛

وی افزود: اصولا اگر بنا باشد که بنای روی قبر ممنوع باشد؛ باید که دفن در یک بنا هم ممنوع باشد؛ چون فرقی نمی کند که ما دفنی را انجام دهیم و بعد از آن بنایی بر روی آن بسازیم، یا اینکه ابتدا بنایی بسازیم و بعد از آن دفن میت در آن انجام دهیم؛

استاد غفاری در همین رابطه خاطرنشان کرد: چون اگر مفسده ای بر این بنا مترتب باشد، بر هر دو مترتب است. و حال آنکه مسلم است رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را در حجره عایشه دفن کردند و همه صحابه حضور داشتند؛ امیرالمؤمنین علیه السلام و خلیفه اول و دوم و سایرین هم حضور داشتند و با موافقت آنها این کار صورت گرفت.

وی اضافه نمود: معلوم می شود که دفن در بنا اشکال ندارد پس بنابراین بنای بر روی قبر هم مشکل ندارد.

این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان دلایل بر ردّ ادعای وهابیت افزود: اضافه بر اینکه قبور انبیا در عراق و بیت المقدس، مانند صالح و هود که در عراق است؛ قبر حضرت ابراهیم و یوسف در بیت المقدس است؛ همه آنها دارای بنایی بودند؛ ابن تیمیه هم آن را تأیید می کند.

استاد غفاری در ادامه خاطرنشان کرد: مسلمانان که آن سرزمین را فتح کردند، هیچگاه بناهای روی مزار آنها را نابود نکردند پس معلوم می شود که صحابه هم قائل به حرمت و وجوب انهدام نبودند.

وی تأکید کرد: پس بنابراین اگر یک روایت از ابوالهیاج رسیده است، نمی توانیم بگوییم بنای روی قبر حرام است؛

این استاد حوزه علمیه به این نکته اشاره  کرد: از لحن روایت معلوم است چه می خواهد بگوید؛

وی افزود: روایت می خواهد بگوید بناهایی که بر روی قبر بنا می شود و تمثال صاحب قبر بر روی آن نصب می شود و آن  قبر عبادت و پرستش می شود؛ و از این رو می فرماید: «و لا تمثالا الا...» تمثال و عکسی را که روی قبور می گذاشتند و پرستش می کردند مد نظر بود.

استاد غفاری در ادامه به مفهوم قبر بلند و مشرف پرداخت و در این زمینه به معنای لغوی «الشرف» اشاره کرد که در قاموس اللغة به معنای «العلو» آمده است و از همین رو به کوهان شتر می گویند این مشرف است.

وی بعد از بیان معنای لغوی «الشرف» خاطرنشان کرد: معنای قبرها در روایت از این قرار می شود که قبرها مانند کوهان شتر ساخته می شد و خدا عبادت نمی شد و صاحب قبر عبادت می شد و آن را قبله قرار می دادند.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بیان هم شد که روایت از لحاظ سند هم دچار مشکل است.

استاد غفاری، در ادامه اضافه نمود: علمای وهابی در این عمل خودشان به روایاتی تمسک می کنند که در آن روایات از این منع شده که روی قبور مسجد ساخته بشود؛

وی در همین رابطه به روایتی نبوی اشاره کرد که در صحیح بخاری، جلد 1، صفحه 93 این مطلب را می بینیم که ام حبیبه و ام السلمه کنیسه ای در حبشه دیدند که در آن تصویر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود؛ به حضرت عرض کردند، اینها روی قبر تصویر گذاشتند؛ حضرت این سبک از رفتار را سنتی از قوم صالح بیان کرده، از این گونه اعمال نهی نمودند.

«حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ المُثَنَّى، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ المُؤْمِنِينَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، وَأُمَّ سَلَمَةَ ذَكَرَتَا كَنِيسَةً رَأَيْنَهَا بِالحَبَشَةِ فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَذَكَرَتَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ، بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، فَأُولَئِكَ شِرَارُ الخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ القِيَامَةِ»(تعليق مصطفى البغا:417 (1/165) -[ش أخرجه مسلم في المساجد ومواضع الصلاة باب النهي عن بناء المساجد على القبور رقم 528؛ [424، 1276، 3660])

وی افزود: وهابی ها به این روایات تمسک می کنند و می گویند بنای روی  قبر حرام است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: ما عرض می کنیم که بنای روی قبر، غیر از مسجد است؛ اضافه بر اینکه آنچه که در شیعه مرسوم بوده، مسجد را کنار قبر می ساختند، نه اینکه روی قبر مسجد بسازند.

وی اضافه نمود: برای اینکه روشن بشود، عبارتی از کتاب «ارشاد الساری» را بیان می کنیم که مؤلف از قول بیضاوی کلامی را می آورد: «قال البيضاوي: لما كانت اليهود والنصارى يسجدون لقبور الأنبياء تعظيمًا لشأنهم، ويجعلونها قبلة يتوجهون في الصلاة نحوها، واتخذوها أوثانًا، لعنهم النبي، -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- ومنع المسلمين عن مثل ذلك. فأمَّا من اتخذ مسجدًا في جوار صالح، وقصد التبرك بالقرب منه، لا للتعظيم ولا للتوجه إليه، فلا يدخل في الوعيد المذكور.» شرح القسطلاني = إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (2/ 437)

استاد غفاری افزود: بسیاری از علمای اهل سنت هم که مقداری انصاف داشته اند، آن را قبول کرده اند، که این روایات نمی تواند حرمت بنای روی قبر را بیان کند و یا وجوب انهدام یا ویران کردن آن را بیان کند.

وی در ادامه به کلام عالم دیگری پرداخت که در زمینه کراهت داشتن بنای مسجد بر قبور انبیاء اشاره کرده است؛ شارح نسائی، علامه زندی در این باره می گوید: اینکه می فرمایند قبور انبیا را مسجد قرار دادند، یعنی قبله قرار دادند و به آن سو نماز می  خواندند و یا اینطور بگوییم؛ شاید وجه کراهت آن باشد که این عمل، منتهی می شود به اینکه قبر را عبادت کنند.

این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان پاسخ ردّ ادعای وهابی ها اضافه نمود: علمای اهل سنت هم نهی را به عنوان کراهت بیان کردند، نه حرمت؛ یعنی کراهت دارد که بنا یا مسجدی بر آنجا ساخته شود.

وی افزود: این فرقه وهابیت که همه را مشرک می دانند دست به این کارهای شنیع زدند و می زنند و چه انسان هایی را که در این راه کشتند و به شهادت رساندند.

استاد غفاری خاطرنشان کرد: آنها تنها به تخریب قبور ائمه بقیع اکتفا نکردند؛ به کربلا و نجف هم حمله کرده بودند، قبور را تخریب کردند و گفته می شود که هزاران نفر را در این مسیر به شهادت رساندند.

وی اضافه نمود: آدم کشی برای اینکه عقیده ای و قرائتی از اسلام دارند، مردود است و اصولا اسلام که این همه فرقه و مذاهب مختلف دارد، هر فرقه ای نمی تواند به خاطر نگرشی که دارد، بقیه فرقه ها را به شرک متهم کند؛ آن هم به این خاطر که خود یک نگرش خاصی دارد و دیگر مذاهب این نگرش را ندارند؛

این استاد حوزه علمیه قم افزود: اگر این باشد، برخی مذاهب اسلام می گویند: خدا دست دارد، خدا دیده می شود، خدا چشم دارد؛ آیا باید به آنها گفت: مشرک و بت پرست؟! و حال اینکه این، یک قرائت از دین است و نمی توان حکم به شرک، کفر و بت پرستی را وسیله ای برای قتل قرار بدهیم و یا از این مستمسک برای انهدام قبور بندگان مقدس خداوند استفاده کنیم.

وی در ادامه و در بخش دیگری از این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به چگونگی رفتار ما با آنها پرداخت و افزود: البته کارهای دیپلماسی همیشه می تواند مفید باشد؛ اما آنها که فریب خورده هستند و اهل منطقند و می شود با آنها حرف زد، باید با آنها با منطق حرف زد.

استاد غفاری افزود: بارها به عنوان روحانی کاروان حج با آنها صحبت کردم و بسیار رخ داد که آنها تحت تأثیر قرار می گرفتند و فهمیدند که در جاهلیت بودند؛ حرف ما را نمی دانستند که چیست.

وی در همین زمینه خاطره یکی از سفرهای خود به مدینه منوره را بیان کرد: «من در قبرستان بقیع با یکی از اینها که ایستاده بود تا مانع دیگران شود، نیم ساعت بحث کردم؛ از دعای جامعه کبیره برای ما آورد و ما پاسخ دادیم؛ در پایان گفت: شما آدم روشنی هستید؛ گفتم: نه این عقیده ما شیعیان است؛»

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: به آنها بد القا کردند؛ البته عده ای از آنها تعصبی نسبت به فرقه خود دارند اما با بسیاری از آنها که بحث کردم، یا ساکت شدند یا گفتند شما آدم روشنی هستید. بسیاری از آنها در جاهلیت هستند.

وی افزود: در کنار این جوانان وهابی، علمای آنها هستند که تعصب دارند و دست بر نمی دارند حتی با جواب نداشتن؛ باید با فرهنگ سازی، تبیین مواضع، پرهیز از خشونت و با کارهای دیپلماسی با آنها مواجهه کرد.

استاد غفاری در پایان این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: آل سعود از مواضع وهابیت دارد قدری کوتاه می آید و الا قبل تر بسیار سخت تر می گرفت؛ ان شاء الله وهابیت با مجاهدت شیعیان از صحنه گیتی حذف خواهد شد/270/260/43/