متاسفانه شاهدیم جای مواردی که بیشتر جنبه های اجتماعی و کاربردی دارد، خیلی خالی است ولی در مقابل می بینیم که چندین نفر بحث طهارت را مطرح می کنند با وجود این که در این مورد کتب فقهی خیلی زیادی نوشته شده است.

استاد سید موسی موسوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: از زمانی که مقام معظم رهبری بحث تحول در حوزه را مطرح فرمودند همیشه بر این واژه تاکید داشتند که تحول در حوزه باید باشد اما از سنت های اصیل در حوزه نباید دست برداریم یک سری سنت های اصیلی در حوزه است که از محاسن دروس حوزه است، یکی از مهم ترین محسناتی که می شود برای سطوح عالی و درس های خارج برشمرد تنوع و تعداد قابل توجه کلاس ها است که از جهتی برای طلبه ها خوب است و برای آنها موقعیتی ایجاد می کند که به دلخواه خودشان هر کلاسی را که خواستند شرکت کنند.

وی افزود: در سطوح عالی در هر پایه درسی از پایه هفتم تا دهم می بینیم که دهها و صدها استاد در یک ماده درسی مشغول تدریس هستند و هیچ اجباری هم بر طلبه نیست که حتما نزد این استاد یا آن استاد رود که این از محاسن دروس سطوح عالی ما است که انتخاب استاد طبق آن سنت اصیل خودش اتفاق می افتد نکته دومی که در این زمینه وجود دارد این است که در بین این اساتید افرادی هستند که خریط فن در امر مطالعه و تحصیل و تدریس هستند که این مطلب از نکات مثبت دروس حوزوی است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بنده نکاتی در مورد بهبود سطوح عالی بیان می کنم نکته اول کادرسازی جهت تدریس در سطوح عالی است ما می بینیم که در حوزه ما کلاس های متعددی وجود دارد این مطلب از جهتی فرصت است و به تعبیری می شود گفت امتیاز مثبت و نقطه قوت کار است ولی همین قضیه را می توان با نگاه آسیب شناسی بررسی کرد.

وی خاطرنشان کرد: وقتی اساتیدی جذب سطوح عالی حوزه های علمیه می شوند باید یک سری معیارهایی را داشته باشند و آن معیارها را اخذ کنند و سپس تدریس در سطوح عالی را آغاز کنند، این معیارها اعم از معیارهای علمی است که اساتید محترم غالبا دارا هستند بلکه یک سری معیارهای فنی هم وجود دارد که برمی گردد به این که یک استاد سطح عالی باید با روش و اصول تدریس و نحوه کلاس داری آشنا باشد و کارش را بلد باشد و بداند که مثلا درسی که برای یک شخصیتی که پایه دهم است چه تفاوتی با نوع تدریسش برای پایه های پایین تر دارد.

وی اضافه کرد: به نظر بنده کادرسازی برای تدریس نه به معنای کلاسیک و دانشگاهی آن بلکه به این معنا که حوزه باید در این زمینه افرادی را تربیت کند و دوره هایی برای اساتید بگذارد و از اصول و روش های کلاس داری که در دنیای امروزی جواب گرفتند از آنها هم بهره برداری کنند اما متاسفانه در حوزه ما کادرسازی نشده است و اساتید زیاد شده اند و زیاد بودنشان بعضا آسیب زا است به این معنا که بعضی از عزیزان به فنون تدریس وارد نیستند.

استاد موسوی بیان داشت: یکی دیگر از معایب و نکاتی که باید در سطوح عالی تصحیح شود این است که متاسفانه درس های ما آموزش محور نیستند به این معنا که کتبی که نوشته شده است بر اساس یک سبک آموزشی طراحی نشده است و لذا می بینیم درسی در سطح عالی ارائه می شود که در حجم معینی باید خوانده و تدریس شود اما اساتید به محدوده های مختلفی می رسند یکی از دلیل هایی که در این زمینه وجود دارد تعطیلی کلاس ها است اما عمده دلیل این مطلب عدم توازن بین ارائه درس ها از طرف اساتید است برای مثال یک استادی فتامل شیخ را یک روز توضیح می دهد و استاد دیگری فتامل شیخ را به واژه دقت کنید، ترجمه می کند و می گذرد.

وی افزود: اگر اساتید محترم کارگروه هایی را تشکیل دهند که درس های سطح عالی ما را به صورت درس محور و آموزش محور قرار دهند که مثلا اگر طلبه ای 120 ساعت باید در درس اصول شرکت کند، بیان شود که این 120 جلسه بر این اساس تقسیم می شود که محتوایش این است مقدمه اش هم این است، پرسش و پاسخش هم این است و هدف از درس هم این است که استاد باید در سر کلاس طلاب را به این نقطه رساند مطلوب است. بنده نمی خواهم بگویم که از این متون دست برداریم ولکن ما همین متون را می توانیم در قالبی به روز و کارآمد ارائه دهیم و یکی از آسیب های سطوح عالی ما عدم توازن است که در مورد ارائه دروس محسوس است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: دروسی که در حوزه ما ارائه می شود با وجود تنوع استاد که وجود دارد، دروسی نیست که ناظر به فقه اجتماعی باشد، بنده اعتقاد دارم که امروزه باید اساتید محترم درس خارج این مطلب را مدنظر داشته باشند که دروسی که ناظر به فقه اجتماعی است را باید از فقه فردی جدا کنیم در حال حاضر کمتر می بینیم که استادی در حوزه فقه هنر، رسانه، جامعه شناسی و فقه موسیقی تدریس کند متاسفانه شاهدیم جای مواردی که بیشتر جنبه های اجتماعی و کاربردی دارد، خیلی خالی است ولی در مقابل می بینیم که همین امسال چندین نفر بحث طهارت را مطرح می کنند با وجود این که در این مورد کتب فقهی خیلی زیادی نوشته شده است.

وی اضافه کرد: به اعتقاد بنده اگر طلبه از این مباحث استفاده نکند و به مطالعه آثار بزرگان در این زمینه بپردازد چون کتب فقهی و تقریرات درس خارج بزرگان در این زمینه وجود دارد به نظر بنده مکفی است اگر هم یکی دو مورد درسِ طهارت وجود داشته باشد، کفایت می کند و نیازی نیست که ده تا بیست درس طهارت در سطح خارج داشته باشیم، یکی از مشکلات بحث های ما مشکلات فقهی ما است که باید اینها مطرح شود برای مثال باید فقه طبابت و فقه بیمه مطرح شود که طلبه ها بتوانند در جامعه امروزی پاسخگو باشند و فقه ما بر اساس استدلالاتی که دارد، بتواند پاسخگو باشد.

استاد موسوی بیان داشت: نکات دیگری که در بحث های سطوح عالی می تواند مطرح شود و می شود گفت که نقطه ضعف حوزه های علمیه ما است این است که متون درسی ما استاندارد لازم را ندارد به این معنا که وقتی که ما درسی را می خوانیم باید مشخص باشد که متن درسی که ارائه می شود دنبال چه هدفی است و ما به دنبال چه چیزی در این زمینه هستیم، ما می بینیم اساتید به سر جلسه درس می آیند و به جای این که محتوایی که مدنظرشان باشد را منتقل کند، تمرکزشان را بر روی متن می گذارند و متن محور می شوند به نظر بنده متن محور شدن دروس یکی از نقاط ضعف ما است این مطلب را هم می توان با ایجاد همان کارگروهی که بیان کردم مرتفع کرد.

وی خاطرنشان کرد: دروس ما متاسفانه پژوهش محور نیست به این معنا که طلبه صرفا در کلاس حضور دارد و حتی در همان اندازه حضوری هم که دارند پژوهش محور نیستند به این معنا که آن چه که فرا می گیرند اگر به آنها بگویند که در چند خط پیاده کنید، عاجز می مانند. سیستم ما باید به گونه ای ترسیم شود که این پژوهش محوری در آن لحاظ شود یعنی به گونه ای شود که هر طلبه که به سر جلسه درس می آید، استاد بتواند طلبه را موظف کند که برای آن جلسه درس پژوهشی را ارائه دهد و یا این که بتوانند طلبه را موظف به ارائه تحقیق و پژوهش در همان زمینه ای که مشغول تحصیل هستند، کنند البته این مطلب مقدمه ها و لازمه هایی دارد که یکی از لوازم آن این است که خود اساتید باید هم اهل فن و پژوهش باشند.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: اگر بتوانیم این موارد را در دنیای امروزی و با توجه به این که در جامعه ای زندگی می کنیم که پژوهش خروجی یک نظام آموزشی است بتوانیم پژوهش ها را مدیریت کنیم، آینده حوزه ما خیلی غنی تر از این خواهد شد ما اگر امروزه دروسی را که در حوزه می خوانیم و به عنوان منبع درسی برای ما مطرح می شود نگاه کنیم، می بینیم این مطالب به برکت همین پژوهش هایی است که سایر بزرگان انجام داده اند.

وی افزود: اگر ما به امر پژوهش در حوزه علمیه توجه نداشته باشیم متاسفانه شاهد همین مشکلاتی هستیم که نمونه هایش را در خروجی حوزه که بخش پایان نامه های آن است می بینیم که طلبه ها بعد از ده سال تحصیل با مشکل مواجه می شوند چرا که متاسفانه اساتید هم در کلاس ها درس را به صورت پژوهش محور ارائه نمی دهند.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: إن شاء الله که بتوانیم در راستای رفع این مشکلات قدم برداریم، اگر سیستم مدیریتی به اساتید اعتماد کند و بتوانند اساتید را جمع کنند و نظرات اساتید را به صورت مکتوب بگیرند یا در جلسات مکتوب کنند به نظر بنده خروجی با برکتی خواهد داشت و می توانند برنامه ریزی جامعی برای دروس سطوح عالی ما ارائه دهند./20/20/260