دروس آزاد امتیازات خوبی دارد اما برای طلبه هایی که جایگاه خیلی خوبی در حوزه ندارند، جولانگاهی می شود برای این که روز و شب آنها سپری شود و به جایی هم نمی رسند و بی نظمی در دروس مهم ترین آسیب دروس آزاد است.

استاد حسین فلاح مبارکه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: اصل و شالوده حوزه بر درس آزاد بوده است از صدر اسلام وقتی به تاریخچه دروس حوزوی نگاه می کنیم، می بینیم تقریبا به نحو آزاد برگزار می شده است و عموم مردم در این درس ها شرکت می کردند و افراد جامعه به دور اصحاب پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و یا اصحاب ائمه علیهم السلام در مسجد النبی جمع می شدند و حلقه درس تشکیل می دادند و صحابه یا تابعین و کسانی که عالم به فن حدیث بودند و در اسلام دستی بر آتش داشتند، برای مردم صحبت می کردند و حلقه درسی تشکیل می دادند.

وی افزود: در مسجد کوفه اصحاب ائمه علیهم السلام هم همین گونه بودند و روش علمای بزرگوار از صدر اسلام هم به همین صورت بوده است و در مساجد و مراقد ائمه علیهم السلام در نجف اشرف و مناطق دیگر کلاس و کرسی درس برپا می کردند مثلا مرحوم شیخ طوسی در نجف اشرف در کنار مرقد امیرالمومنین علیه السلام کرسی درس داشتند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در زمان صدر اسلام چیزی به نام تشکیلات نبوده است اما به مرور زمان بعضی از علما مدارسی به عنوان مدارس تحت برنامه تشکیل دادند مثلا در نجف اشرف اولین مدرسه ای که با عنوان رسمی برگزار شد توسط مرحوم مظفر صاحب کتاب اصول فقه تاسیس شد که ایشان دانشکده فقه و اصول را تشکیل می دهند و افرادی را برای شرکت در این مدرسه دعوت می کنند که مقدمات را گذرانده باشند و مرحوم مظفر امتحان و درس و برنامه ای را برای ارائه درس ها در نظر می گیرند.

وی اضافه کرد: مرحوم کلانتر صاحب شرح لمعه یک جامعة النجف را در شهر مقدس نجف اشرف ایجاد کرد و با مقررات خاصی آن را اداره کرد در همین اواخر هم مرحوم علامه عسکری کلیت اصول دین و به عبارتی دانشکده اصول دین را تشکیل دادند، آیت الله حکیم هم در نجف مدرسه دارالحکمة را تاسیس کردند، در خود شهر مقدس قم هم قبل از انقلاب مرحوم شهید بهشتی، شهید قدوسی و حقانی مدرسه حقانی را تاسیس می کنند.

استاد فلاح مبارکه بیان داشت: تقریبا از سال 1339 و بعد از انقلاب هم روال به همین گونه بوده است، امروزه هم مدارسی هستند که تحت پوشش هستند، برنامه منظم و مشخص دارند و امتحان برگزار می کنند و حضور و غیاب صحیح دارند و در بعضی جاها هم بعضی دروس به صورت آزاد است.

وی افزود: درست است که درس آزاد امتیازاتی دارد اما در کنارش نواقصی هم دارد امتیازش این است که استقلال حوزه با آن حفظ می شود یک روحانی و طلبه ای که درس آزاد می خواند وابسته به حکومت و نظام نمی شود و مستقلا قال الباقر و قال الصادق علیهما السلام را به صورت مستقیم فرا می گیرد و به اصطلاح یک مرجع مستقل می شود و در واقع به قول امروزی ها وامدار هیچ شخص و گروه و حکومت و نظامی نمی شود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مزیت دوم دروس آزاد این است که از انگیزه های مادی در آنها خبری نیست، چون خروجی که منسجم و منظم باشد که وارد اداره ها شوند را ندارد این طلبه درس می خواند و اگر طلبه موفقی باشد خوب درس می خواند و مجتهد و مرجع می شود و رتق و فتق امور مردم را به دست می گیرد، مسجد و محرابی را در اختیار می گیرد و در عین حال تبلیغ و انذاری هم می کند.

وی اضافه کرد: سومین ویژگی دروس آزاد این است که این طلبه با اختیار به کرسی های درس می رود و هر درسی که به مذاقش بیشتر می آید و درسی که احسن است را انتخاب می کند و پیشرفت های علمیِ عمیق تر و قوی تر برای کسی است که به درس آزاد می رود و این طلبه وقتی که هدفش قوی و عالی است، عمیقا به درس تکیه می کند و آن را می خواند و تلاش می کند و می داند که تا به عمق درسی دست نیابد پیش نمی رود.

استاد فلاح مبارکه بیان داشت: دروس آزاد امتیازات خوبی دارد اما برای طلبه هایی که جایگاه خیلی خوبی در حوزه ندارند، جولانگاهی می شود برای این که روز و شب آنها سپری شود و به جایی هم نرسند و بی نظمی در این دروس مهم ترین آسیب آنها است که ممکن است طلبه ای سال ها در حوزه بماند و در آخر هم به نتیجه ای نرسد، طلبه ای که در دروس آزاد شرکت می کند و به دنبال دروس تحت برنامه نرود درسش را می خواند شاید هم فاضل شود اما در مجامع علمی جهان جای پایی ندارد چرا که آن چه در این مجامع مورد توجه است، مدرک است.

وی افزود: این بی نظمی نتیجه اش این می شود که پاسخگویی به نیازهای خاص جامعه در زمینه های مختلف انجام نشود، فرض کنید بر طبق دروس آزاد اگر خوب درس بخوانند اما به صورت مناسب در رشته های مختلف تحصیل نکنند و همه به سمت فقه و اصول روند، نجوم، تفسیر قرآن و گرایش های دیگر مثل روانشناسی و درس های دیگر در حوزه می ماند و کسی به سراغ آنها نمی رود و به این دلیل حوزه نمی تواند پاسخگوی سوالات امروز بشر و جامعه جهانی باشد.

وی افزود: شالوده اصلی حوزه بر تقوا، اخلاص و انذار و تبشیر است طلبه ای که به طریق کلاسیک درس می خواند مدام توجهش به خروجی کار است، این مساله با تقوا منافات ندارد ولی نباید این مساله مرتع و چراگاهی برای شیطان شود برای این که او را وسوسه کند که اگر عمق درس را نفهمد مشکلی ندارد چون مدرکش را اخذ می کند، مدرک گرایی در این سیستم مانند برخی از سیستم های دانشگاهی رواج پیدا کرده است و سطحی نگری و سطحی خوانی آسیب بزرگ دروس رسمی حوزه می باشد.

استاد فلاح مبارکه بیان داشت: نمی خواهم بگویم که وقتی دروس به حالت رسمی برگزار شود با استقلال حوزه منافات دارد، فرض کنید خود حوزه علمیه منظم و مرتب باشد و حضور و غیابش دقیق انجام شود و تحقیقات و پژوهش ها و پایان نامه های دقیق و زیبایی در آن نوشته شود به نظر بنده اگر این چنین شود جمع بین این دو نظر امکان دارد.

وی اضافه کرد: به نظر حقیر باید در درس آزاد سعی شود که آنها منظم و رسمی شوند، در عین حال استقلال حوزه هم باید حفظ شود، در عین حال تقوای الهی هم باید حفظ شود چرا که شالوده اسلام بر نظم است، امکان دارد که بتوانیم دروس را به صورت رسمی برگزار کنیم اما جلوی آسیب های آن را هم بگیریم به نظر حقیر اگر الان هفته ای چهار مرتبه حضور و غیاب انجام می شود می توان در کل هفته حضور و غیاب انجام داد و مشخص شود که حتی اگر کسی در دروس آزاد هم شرکت می کند می تواند مرتب باشد.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: باید از استاد بخواهند که موضوعات را مشخص کنند و طلبه ها در آن موضوع تحقیق و پژوهش کنند و در خود کلاس این طلبه مطلب خود را ارائه دهد و دروس و امتحانات هم به صورت دو هفته یک بار انجام شود البته این کار اساتید دروس آزاد را مشکل می کند ولی خروجی خیلی خوبی دارد ما بالعیان می بینیم که متاسفانه بسیاری از طلبه های ما گاهی اوقات در قم نمی مانند و در شهرستان ها هستند و فقط برای امتحان به قم می آیند چون گاهی اوقات حضور و غیاب ها به صورت منسجم انجام نمی شود، در کلاس ها به صورت منظم شرکت ندارند و بعد می روند از استاد دیگری امضا می گیرند و در امتحان ها شرکت می کنند.

وی افزود: اگر دروس آزاد در قالب مدارس انجام شود، بازدهی بیشتری خواهد داشت و تحصیل طلبه ها در رشته های مختلف سبب می شود که پیشرفت بیشتری به دنبال داشته باشند، اگر اساتید برای حضور و غیاب یک سری امتیازات را قرار دهند جدای از امتیازاتی که از لحاظ درسی می گذارند، برنامه منسجمی گذارند که طلبه این طور وقت و عمرش هدر نرود بهتر است. بنده نظرم این است که دروس به صورت رسمی برگزار شود در عین حال آن آفت های دروس رسمی هم باید برطرف شود.

استاد فلاح مبارکه در انتهای سخنانش بیان داشت: در هر جایی و هر رشته ای برخی از طلبه ها هستند که می خواهند عمیق کار کنند این نیست که اگر کسی در دروس رسمی شرکت کند حتما می تواند علامه طباطبایی، علامه بحر العلوم، خواجه نصیر و یا ملاصدرا شود اما آن طلبه با نظم و دقت در عین حال که به صورت رسمی در درس هایش شرکت می کند، می تواند عمیق هم باشد./20/21/260