حضرت صادق علیه السلام فرمودند: «لا خیر فی من لا یتفقه من اصحابنا» آن کس که از شیعیان ما باشد ولی فقیه در دین نشود در او خیری نیست، «إذا اراد الله بعبد خیرا فقهه فی الدین» اگر خداوند خیر بنده ای را بخواهد او را در دین فقیه می گرداند

استاد سید محمد مهدی موسوی حجازی در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید گفت: دین اسلام و مذهب تشیع برگرفته از آیات کتاب خداوند و احادیث و روایاتی است که در کتب معتبره روایی وارد شده است و علما و بزرگان میدان حدیث همچون محمدون ثلاث و مرحوم مجلسی رضوان الله تعالی علیهم اجمعین کمر همت به جمع آنها بستند و آنها را گردآوری کردند اما وقتی انسان در میان همین احادیث و روایات می نگرد می تواند قاطعانه حکم کند که اکثر آنها از امامین صادقین باقرالعلوم و صادق آل محمد علیهما السلام روایت شده است و کلمات این دو معصوم بخش فراوانی از این گنجینه گرانبها را به خود اختصاص داده است.

وی افزود: مرحوم شیخ مفید در ارشاد می نویسد به قدری علوم از امام صادق علیه السلام نقل شده است که زبانزد مردم گشته است و از هیچ یک از اهل بیت علیهم السلام به اندازه ایشان علم و دانش نقل نشده است. ابن حجر هیثمی که از بزرگان عامه است اعتراف می کند که بزرگترین پیشوایانشان مثل مالک، سفیان ثوری و ابوحنیفه از این امام بزرگوار نقل روایت نموده اند تا جایی که خود ابوحنیفه اعتراف می کند که اگر دو سال در محضر امام صادق علیه السلام شاگردی نمی کرد هلاک می شد و نمی توانست به این مقام و جاه اجتماعی برسد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: وجود مقدس امام ششم علیه السلام به خاطر جو زمانی خاصی که می توان آن را دوره ضعف و تذلذل بنی امیه و افزایش قدرت بنی العباس و جنگ قدرت بین این دو گروه دانست قهرا آزادی بیشتری پیدا کردند و با استفاده از این فرصت معالم و معارف دین را در قالب حدیث برای شیعیان و دوستداران علم و دانش و ادب به ارمغان گذاردند؛ ایشان گاهی در جواب سوالات شیعیان و گاهی به صورت مناظرات علمی و گاهی ابتدا به ساکن و به هر شکلی از چشمه جوشان علم خود تشنگان معرفت را سیراب می کردند.

وی اضافه کرد: درک عظمت و معرفت این امام بزرگوار برای ما ممکن نیست اما کافی است به عظمت شاگردان ایشان بنگریم که بالغ بر چهار هزار نفر بودند و از آن میان می توان نام اشخاصی را به عنوان نمونه یاد کرد؛ «زرارة بن اعین شیبانی» که مرحوم شیخ عباس قمی در منتهی الآمال درباره او می فرماید: «جمیع خصال خیر از علم، فضل، فقاهت، دیانت و وثاقت در او جمع است.»

استاد موسوی حجازی بیان داشت: زراره کسی است که امام صادق علیه السلام درباره اش فرموده اند: «لولا زرارة لقلت إن احادیث أبی ستذهب» او کسی است که امام صادق علیه السلام به او فرمودند: «ای زراره اسم تو در نام های اهل بهشت بی الف است.» زراره در جواب حضرت گفت: «بلی قربانتان شوم اسم من عبدربه است.» او کسی است که ابن ابی عمیر وقتی به جمیل بن دراج که از بزرگان فقها است، می گوید: «چقدر محضر تو نیکو است.» جمیل در جواب ابن ابی عمیر می گوید: «بلی ولکن ما در نزد زراره به منزله اطفال مکتبی در نزد معلم خود هستیم».

وی افزود: دومین نفر از اصحاب شاخص امام صادق علیه السلام «هشام بن حکم» است که در مقام مناظرات علمی زبانزد همه است، «ابان بن تغلب» هم از اصحاب ایشان است که وقتی از دنیا رفت، امام صادق علیه السلام فرمودند: «مرگ ابان دل مرا به درد آورد» همچنین «ابوحمزه ثمالی» از شاگردان ایشان است که خدمت چهار امام معصوم علیهم السلام و من جمله امام صادق علیه السلام رسیده بود. «حمران بن اعین شیبانی» که مدال افتخار شیعه بودن را از امام باقر علیه السلام دریافت کرد و امام صادق علیه السلام نیز در موردش فرمودند: «مات والله مومنا» و دیگر بزرگان شیعه که همه افتخار شاگردی مذهب امام صادق علیه السلام را داشته اند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: از میان دریای بی کران احادیث حضرت صادق علیه السلام تنها به چند حدیث در باب فضیلت فقه و تفقه در دین و فضیلت علم اندوزی اشاره می کنیم که توجه به این احادیث می تواند برای نسل جوان و خصوصا طلاب و علم اندوزان راهگشا باشد. این احادیث را در کتب روایی می توان یافت من جمله روایتی است که در جامع احادیث شیعه جلد اول باب فرض طلب العلم او الحجة فی الاحکام الشرعیة نقل شده است که امام صادق علیه السلام فرمودند: «تفقهوا فی الدین فانه من لم یتفقه فی الدین فهو اعرابیٌّ إن الله تعالی یقول فی کتابه لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم اذا رجعوا الیهم لعلهم یحذرون» ایشان در این روایت به تفقه در دین امر می فرمایند چرا که کسی که در دین به فقه و فهم نرسد را اعرابی و جاهل و نادان می دانند.

وی اضافه کرد: مفضل بن عمر نقل می کند که امام صادق علیه السلام در حدیث دیگری فرمودند که در دین خدا فقیه شوید، چرا که آن کس که فقیه در دین خدا نشود و با دین آشنا نباشد، خداوند متعال روز قیامت به او نگاه نمی کند و عمل او را نمی پذیرد البته تفقه در دین از قبیل مقولات مشکک است پس هر چه درجه فقاهت و تفقه بالاتر رود ارزش آن شخص هم بیشتر خواهد شد.

استاد موسوی حجازی در انتهای سخنانش بیان داشت: حضرت صادق علیه السلام فرمودند: «لا خیر فی من لا یتفقه من اصحابنا» آن کس که از شیعیان ما باشد ولی فقیه در دین نشود در او خیری نیست، «إذا اراد الله بعبد خیرا فقهه فی الدین» اگر خداوند خیر بنده ای را بخواهد او را در دین فقیه می گرداند. امید است که خداوند متعال به همه ما توفیق فقاهت در دین و مدال افتخار تشیع امام صادق و ائمه معصومین علیهم صلوات الله اجمعین را عنایت کند./260/21/20