استاد هادی عباسی خراسانی، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به تبیین جایگاه والای علما در نظام آفرینش و لزوم همنشینی با آنان پرداخت.

/270/260/21/

استاد درس خارج حوزه علمیه قم با اشاره به روایات متعددی که در باب فضیلت علم و علما وارد شده است، اظهار داشت: در فرهنگ غنی شیعه، علما نه تنها وارثان انبیا هستند، بلکه نقشی فراتر از تعلیم و تربیت صرف دارند. آنان به عنوان مرزبانان حقیقی زمین و حلقه اتصال میان عالم خاک و عالم معنا محسوب می‌شوند.

شاگرد حضرت علامه حسن زاده آملی (ره) افزود: برای درک عمق این جایگاه، باید به سراغ روایات اهل بیت (علیهم‌السلام) رفت که گنجینه‌های معارف الهی هستند. یکی از این روایات، حدیثی از امام باقر (علیه‌السلام) از پدر بزرگوارشان امام سجاد (علیه‌السلام) است که فرمودند: "إِنَّهُ يُسَخِّي نَفْسِي فِي سُرْعَةِ الْمَوْتِ وَ الْقَتْلِ فِينَا قَوْلُ اللَّهِ- أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها وَ هُوَ ذَهَابُ الْعُلَمَاءِ".

صاحب کتاب «الهی نامه» در تفسیر این روایت ارزشمند ابراز داشت: امام سجاد (علیه‌السلام) با این بیان نورانی، آمادگی کامل خود و سایر اولیای الهی را برای مرگ و شهادت اعلام می‌کنند. تعبیر "یسخی نفسی" به معنای سخاوت و بخشندگی نفس در برابر مرگ است. یک عالم ربانی همان‌گونه که در زمان حیات خود، دانش و معرفتش را سخاوتمندانه در اختیار دیگران می‌گذارد، برای مرگ نیز آمادگی کامل دارد و از آن هراسی ندارد، زیرا می‌داند که مرگ انتقالی به عالمی بالاتر و وسیله‌ای برای رسیدن به قرب الهی است.

استاد حوزه علمیه قم یادآور گردید: نکته شگفت‌انگیز در این روایت، تطبیق آیه شریفه "نَنقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا" بر رحلت علماست. خدای متعال در این آیه می‌فرماید که ما از اطراف زمین کم می‌کنیم. امام سجاد (علیه‌السلام) این نقصان اطراف را به فقدان علما تفسیر می‌فرمایند. این تعبیر عمیق، نشان‌دهنده جایگاه رفیع علما در نظام هستی است.

وی تصریح کرد: علما، اطراف و نهایات زمین هستند. همان‌طور که هر ملکی دارای مرز و حدودی است که آن را حفظ می‌کند، زمین نیز به وجود علما حفظ و حراست می‌شود. آنان مرزبانانی هستند که از حریم دین و ارزش‌های الهی در برابر تهاجمات فکری و فرهنگی دشمنان محافظت می‌کنند.

این استاد برجسته حوزه در ادامه به روایتی جالب توجه درباره عزرائیل (علیه‌السلام) اشاره کرد و گفت: از عزرائیل سؤال کردند که کجا گریه، کجا خنده و کجا ترس داری؟ در پاسخ فرمود: وقتی می‌بینم کشاورزی مرز زمین را به نفع خود جابه‌جا می‌کند، می‌خندم که مال خود را نمی‌توانی حفظ کنی، به مال دیگران تعرض می‌کنی! گریه هم می‌کنم. در یک بیابان، مادری بچه را شیر می‌داد، جان بچه را باید می‌گرفتم و گریه کردم! جایی که ترسیدم، این بود که خواستم جان کسی را بگیرم. هیبت او مرا گرفت. شهر و کوچه و خانه دیدم جان عالمی را باید بگیرم. امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: این عالمی که ترسیدی، همان طفل بیابان بی‌مادری بود که از مادرش شیر می‌خورد و گریه کردی. این آمد برای خودش برنامه‌ریزی کرد و خدا از او حمایت کرد، شد کسی که عزرائیل از او می‌ترسد!

استاد عباسی خراسانی تأکید کرد: این روایت نشان می‌دهد که انسان می‌تواند با تلاش و کوشش و تهذیب نفس، به مقامی برسد که حتی ملک الموت از هیبت او به خود بلرزد. علما با نور علم و معرفت خود، چنان قدرتی پیدا می‌کنند که فرشتگان نیز در برابرشان خاضع می‌شوند.

وی با اشاره به جایگاه والای امام زمان (علیه‌السلام) به عنوان برترین عالم هستی، خاطرنشان ساخت: امام زمان (علیه‌السلام) حد و مرز نهایی زمین هستند. آن حضرت وارث زمین و مظهر کامل آیه شریفه "أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ" می‌باشند. همه علما در طول تاریخ، پرتویی از وجود ایشان هستند و به برکت آن حضرت است که زمین از فیض علم و معرفت بهره‌مند می‌شود.

استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به روایات باب مجالست با علما پرداخت و اظهار داشت: در روایات ما، بر همنشینی با علما تأکید فراوانی شده است. یکی از این روایات، حدیثی است که از لقمان حکیم (علیه‌السلام) نقل شده است. ایشان به فرزندشان فرمودند: "یَا بُنَیَّ اخْتَرِ الْمَجَالِسَ عَلَى عَیْنِکَ فَإِنْ رَأَیْتَ قَوْماً یَذْکُرُونَ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ فَاجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنْ تَکُنْ عَالِماً نَفَعَکَ عِلْمُکَ وَ إِنْ تَکُنْ جَاهِلًا عَلَّمُوکَ وَ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ یُظِلَّهُمْ بِرَحْمَتِهِ فَیَعُمَّکَ مَعَهُمْ".

وی با اشاره به سیره تربیتی لقمان حکیم افزود: لقمان از آن انسان‌هایی است که از بردگی کارش را شروع کرد و به مقام نبوت رسید. او با تجربه‌های فراوانی که کسب کرده بود، این وصیت‌های ارزشمند را به فرزندش ارائه می‌دهد. تعبیر "بُنَیَّ" (پسر کوچکم) نشان‌دهنده محبت و عطوفت پدرانه است و در عین حال، بیانگر این حقیقت است که تربیت فرزندان باید از کودکی آغاز شود.

شاگرد علامه حسن‌زاده آملی (ره) در ادامه به اهمیت انتخاب مجالس مناسب تأکید کرد و گفت: امروزه با گسترش فضای مجازی و تنوع محافل و مجالس، مسئله انتخاب مجلس و همنشین بیش از پیش اهمیت یافته است. همان‌طور که لقمان حکیم به فرزندش توصیه می‌کند که مجالس را با بصیرت و دقت انتخاب کن، ما نیز باید در انتخاب مجالس و محافل خود دقت کنیم. مقام معظم رهبری نیز همواره بر مسئله بصیرت تأکید دارند.

وی با اشاره به فراز دیگری از این روایت اضافه کرد: لقمان حکیم به فرزندش می‌آموزد که اگر با قومی نشستی که یاد خدا می‌کنند، اگر عالم باشی، علمت تو را سود می‌بخشد و اگر جاهل باشی، آنان به تو می‌آموزند. چه بسا رحمت الهی شامل حال آنان شود و تو را نیز در برگیرد. اما اگر با قومی نشستی که از یاد خدا غافلند، اگر عالم باشی، علمت به تو سودی نمی‌دهد و اگر جاهل باشی، بر جهلت افزوده می‌شود. چه بسا عذاب الهی آنان را فراگیرد و تو را نیز با آنان بسوزاند.

استاد عباسی خراسانی با اشاره به معنای دقیق واژه "قوم" در این روایت، تصریح کرد: بر اساس تحقیقات لغوی، "قوم" به گروهی گفته می‌شود که برای رفع نیاز یکدیگر آمادگی دارند. یعنی همنشینان واقعی کسانی هستند که در سختی‌ها و مشکلات، پشتیبان یکدیگرند. مجالس علما نیز چنین ویژگی‌ای دارد؛ آنان نه تنها نیازهای علمی مردم را برطرف می‌کنند، بلکه در مشکلات معنوی و مادی نیز راهگشا هستند.

این استاد برجسته حوزه سپس به روایت دیگری از امام کاظم (علیه‌السلام) اشاره کرد و گفت: حضرت موسی بن جعفر (علیه‌السلام) فرمودند: "مُحَادَثَةُ الْعَالِمِ عَلَى الْمَزَابِلِ خَیْرٌ مِنْ مُحَادَثَةِ الْجَاهِلِ عَلَى الزَّرَابِیِّ". یعنی گفتگو با عالم هرچند در محل‌های کثیف و نامناسب باشد، بهتر از گفتگو با جاهل در فاخرترین مکان‌هاست.

وی در توضیح این حدیث افزود: این روایت به ما می‌آموزد که معیار ارزش‌گذاری مجالس، شخصیت و معرفت افراد است، نه مکان و ظاهر آن. چه بسیار مجالس باشکوهی که به خاطر حضور جاهلان، بی‌نتیجه و چه بسا مضر است و چه بسیار محافل ساده و بی‌آلایشی که به برکت حضور عالمان ربانی، مملو از نور و برکت است.

استاد عباسی خراسانی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید با استناد به حدیث معروف پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) که فرمودند: "الْمَرْءُ عَلَى دِینِ خَلِیلِهِ، فَلْیَنْظُرْ أَحَدُکُمْ مَنْ یُخَالِلُ"، تأکید کرد: انسان بر دین و روش دوست خود است. پس هر یک از شما باید بنگرد که با چه کسی دوستی می‌کند. این سفارش نورانی، اهمیت فوق‌العاده انتخاب دوست و همنشین را نشان می‌دهد. در دوران کنونی که تهاجم فرهنگی و شبهات فکری از هر سو ما را احاطه کرده، بیش از هر زمان دیگری نیازمند همنشینی با عالمان ربانی هستیم تا بتوانیم از این گرداب‌های خطرناک عبور کنیم و به ساحل نجات برسیم. ان‌شاءالله خداوند توفیق دهد که همنشین ما با علما و صالحان باشد و از برکات وجود آنان بهره‌مند شویم.