استاد امین اسدپور، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع وحدت موضوعی سوره‌ها؛ رویکردی نو در تفسیر موضوعی قرآن کریم پرداخت.

استاد اسدپور با اشاره به به انواع تفسیر موضوعی (درون‌متنی، برون‌متنی و بین‌رشته‌ای) خاطرنشان کرد: رویکرد دیگری وجود دارد که می‌توان آن را «تفسیر موضوعیِ هر سوره» نامید؛ روشی که در آن کل سوره به عنوان یک متن واحد مدنظر قرار می‌گیرد و سعی می‌شود ظرفیت‌های آن سوره در مواجهه با یک موضوع خاص استخراج شود.

/270/260/23/

استاد درس خارج حوزه علمیه قم افزود: ریشه این رویکرد به تحولات زبان‌شناسی در غرب و نظریات  بازمی‌گردد. این نظریات از طریق فرانسه به مصر راه یافت و روشنفکران مصری زودتر از ما با مفاهیمی مانند هرمنوتیک و تحلیل گفتمان مواجه شدند. این فضای فکری در مصر با اندیشه‌های سید جمال الدین اسدآبادی و شاگردانش تلاقی کرد و منجر به شکل‌گیری گرایشی شد که بر «وحدت متن» و ارتباط آغاز و پایان سوره‌ها تاکید داشت.

وی با بیان اینکه در این نگاه، هر سوره باید دارای یک موضوع محوری یا «دال مرکزی» باشد، تصریح کرد: زبان‌شناسان معتقدند برای فهم درست یک متن واحد، باید دال مرکزی آن را پیدا کرد. این ادبیات تحت تاثیر روانشناسی و تحلیل گفتمان (مانند نظرات میشل فوکو) وارد حوزه تفسیر شد و مفسران اهل سنت در مصر با پذیرش این رویکرد، تلاش کردند تا وحدت موضوعی سوره‌ها را استخراج کنند.

حجت‌الاسلام اسدپور خاطرنشان کرد: در تفسیر سنتی (چه در اهل سنت و چه در تشیع) غالباً آیات به صورت جزء‌به‌جزء و جزیره‌ای تفسیر می‌شدند و حتی در استنباط فقهی، گاهی تنها به یک کلمه از آیه استناد می‌شدند. این رویکرد افراطی در تجزیه آیات، واکنشی را برانگیخت که منجر تاکید بر لزوم نگاه کلی به سوره شد. معتقدان این روش می‌گویند اگر دال مرکزی سوره شناسایی نشود، گفتمان حاکم بر متن فهمیده نمی‌شود و تفسیر، ناقص خواهد ماند.

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به تاثیرپذیری جریان‌های تفسیری معاصر ایران از روشنفکری عرب، گفت: جریان قرآن‌گرایی مصر و تفسیرهایی که بر اساس ترتیب نزول نوشته شدند (مانند آثار محمد عابد الجابری)، تاثیر زیادی بر فضای تفسیری ایران گذاشتند. امروز در بسیاری از جریان‌های تدبر در قرآن و تفاسیر تنزیلی، تاکید بر یافتن یک گفتمان واحد برای هر سوره و تبیین نسبت سایر مفاهیم با آن دال مرکزی، بسیار پررنگ است.

وی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید تاکید کرد: اگرچه مبانی تحلیل گفتمان و دال مرکزی دارای بار معرفتی خاصی است و باید با احتیاط از آن‌ها استفاده کرد، اما بحث وحدت سوره‌ها و حتی وحدت کل قرآن به عنوان یک متن واحد (که علامه طباطبایی نیز بر آن تاکید داشتند)، می‌تواند افق‌های جدیدی را در تفسیر قرآن به قرآن و فهم عمیق‌تر آیات کریمه بگشاید.