استاد روح‌ الله نمازی، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با پایگاه اطلاع‌ رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به بررسی نقش گناه در محرومیت انسان از استجابت دعا پرداخت.

/270/260/20/

گناه؛ حریم الهی که نباید وارد آن شد

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو به تبیین مفهوم گناه پرداخت و گفت: گناه یعنی سرپیچی از دستورات الهی. قرآن می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم.» کسانی که از این دستورات سرپیچی کنند، مرتکب گناه شده‌اند.

وی با استفاده از تمثیلی زیبا از روایات، ادامه داد: خداوند برای خود حریمی قرار داده است. مانند چوپانی که گوسفندان را به چراگاه می‌برد و به او می‌گویند وارد این زمین نشو که علف‌هایش مسموم است. اگر چوپان وارد آن حریم شود و گوسفندانش تلف شوند، مقصر خودش است. حریم الهی یعنی وارد نشدن به سرزمین گناه. فلسفه روزه در قرآن «لعلکم تتقون» یعنی رسیدن به تقواست. تقوا یعنی خودنگهداری از خارهای گناه؛ همان‌گونه که انسان در مسیر پرخار، لباس خود را بالا می‌گیرد تا پاره نشود.

گناهان؛ قیچی‌کننده سیم ارتباط با خدا

این کارشناس دینی با اشاره به رابطه مستقیم گناه و عدم استجابت دعا، تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین چیزهایی که گناه مانع آن می‌شود، استجابت دعاست. دعا یعنی ارتباط نفسانی با خدا. انسان دعا می‌کند تا به نتیجه برسد، اما گاهی می‌بیند دعایش مستجاب نمی‌شود.

وی داستانی از بنی‌اسرائیل نقل کرد: شخصی سه سال دعا می‌کرد و نتیجه نمی‌گرفت. شکایت کرد. خطاب آمد: تو دعا می‌کنی اما مانعش را از بین نبردی. مانع چیست؟ گناهی که مرتکب می‌شوی. گناه مانند قیچی سیم دعا را قطع می‌کند. وقتی توبه کرد و مانع را برداشت، خداوند حاجتش را داد.

استاد نمازی به داستان حضرت یونس (ع) نیز اشاره کرد: یونس نبی وقتی از شهر خارج شد و گرفتار شکم نهنگ گردید، خدا را خواند. قرآن می‌فرماید: «فاستجبنا له و نجیناه من الغم و کذالک ننجی المؤمنین.» یعنی این گونه مؤمنان را نجات می‌دهیم.

لکه سیاه گناه بر قلب انسان

این استاد حوزه علمیه قم با استناد به روایتی از امام صادق (ع) گفت: امام صادق (ع) می‌فرماید: وقتی انسان گناه می‌کند، نقطه سیاهی در قلبش ایجاد می‌شود. اگر توبه کند، آن نقطه پاک می‌شود. اما اگر گناه را تکرار کند، این نقطه سیاه بزرگتر می‌شود تا جایی که تمام قلب را فرا می‌گیرد و انسان به جایی می‌رسد که دیگر رستگار نمی‌شود.

وی با اشاره به جنایات رژیم صهیونیستی و گروه‌های تکفیری افزود: اینها که کودک‌کشی می‌کنند، مگر انسان نیستند؟ مگر قلب ندارند؟ بر اثر گناه، لکه‌های سیاه بر قلبشان احاطه یافته و سنگدل شده‌اند. کودک سه ساله را مورد تجاوز قرار می‌دهند و می‌کشند، چون قلب‌هایشان از گناه سیاه شده است.

دعای کمیل و گناهان مانع‌ساز

استاد نمازی با اشاره به فرازهایی از دعای کمیل گفت: در این دعا می‌خوانیم: «اللهم اغفرلی الذنوب التی تحبس الدعا» خدایا ببخش آن گناهانی که دعا را حبس می‌کنند. همچنین در جای دیگر می‌گوید: «فاسئلک بعزتک الا یحجب عنک دعائی سوء عملی و فعالی» خدایا مبادا اعمال بد من، دعایم را از تو محجوب کند.

وی افزود: امام باقر (ع) می فرماید: بنده‌ای از خدا حاجتی می‌خواهد، اما گناهی هم می‌کند. خداوند به فرشته می‌گوید دست نگهدار، حاجتش را نده و او را محروم کن، زیرا این بنده با گناه خود، خشم مرا برانگیخته است.

بی‌واسطگی خدا در اجابت دعا

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به آیه ۱۸۶ سوره بقره اظهار داشت: در آیات قرآن، خداوند معمولاً پیامبر را واسطه قرار می‌دهد و می‌فرماید «فقل» ای پیامبر بگو. اما وقتی به دعا می‌رسد، می‌فرماید: «و اذا سئلک عبادی عنی فانی قریب» یعنی بی‌واسطه. نمی‌فرماید به آنها بگو، می‌فرماید خودم نزدیکم و دعای دعاکننده را اجابت می‌کنم.

استاد روح ‌الله نمازی تأکید کرد: ماه رمضان، ماه مغفرت و مهمانی خداست. خداوند سفره خود را گسترده و ما را دعوت کرده است. اما باید مراقب باشیم گناهان، این سفره را از ما نگیرد و دعایمان حبس نشود. توبه و استغفار در این ماه، لکه‌های سیاه گناه را از قلب پاک می‌کند و سیم ارتباط با خدا را وصل می‌نماید.

قرآن؛ کتاب هدایت در چهار مرتبه

استاد نمازی با اشاره به ویژگی‌های قرآن کریم اظهار داشت: قرآن کریم ویژگی‌های متعددی دارد که مهم‌ترین آنها هدایتگری است. وقتی به آیات قرآن مراجعه می‌کنیم، می‌توانیم هدایت را در چهار مرحله مشاهده کنیم.

وی افزود: مرحله اول، هدایت برای همه مردم است؛ آنجا که قرآن می‌فرماید «هدًی للناس». مرحله دوم، هدایت برای اهل تقواست؛ آنجا که می‌فرماید «هدی للمتقین». مرحله سوم، هدایت برای مسلمانان است؛ آنجا که می‌فرماید «هدی و رحمة و بشری للمسلمین». و مرحله چهارم، هدایت برای مؤمنان است؛ آنجا که می‌فرماید «هدی و رحمة للمؤمنین».

این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: ویژگی دیگر قرآن، شفابخشی آن است. امیرالمؤمنین علی علیه السلام می‌فرماید قرآن چهار درد بزرگ را درمان می‌کند: کفر، نفاق، گمراهی و ضلالت. کسی که با قرآن انس بگیرد، ایمان می‌آورد، نفاق را کنار می‌گذارد و راه را از بیراهه تشخیص می‌دهد.

صحیفه سجادیه؛ اخت‌القرآن و درمانگر بیماری‌های اخلاقی

استاد نمازی با اشاره به جایگاه والای صحیفه سجادیه تصریح کرد: صحیفه سجادیه به عنوان «اخت‌القرآن» شناخته می‌شود. این کتاب شریف شامل ۵۴ دعاست که از امام سجاد علیه السلام به ما رسیده است. در ایام کرونا توصیه به خواندن دعای هفتم می‌شد و در جنگ ۱۲ روزه اخیر، مقام معظم رهبری توصیه به خواندن دعای چهاردهم فرمودند.

وی افزود: دعای هشتم صحیفه سجادیه بسیار حائز اهمیت است. امام سجاد علیه السلام در این دعا به ۴۴ بیماری اخلاقی اشاره می‌کند و از خداوند می‌خواهد که اگر دچار این بیماری‌ها هستیم، ما را شفا دهد. امام معصوم این دعاها را برای ما بیان کرده تا اگر به این بیماری‌ها مبتلا شدیم، درمان خود را پیدا کنیم.

این کارشناس دینی با استفاده از تمثیلی پزشکی گفت: وقتی جسم انسان بیمار است، به متخصص مراجعه می‌کند و درمان می‌شود. بیماری‌های روحی و اخلاقی هم نیاز به درمان دارند. قرآن کریم متخصص درمان این بیماری‌هاست. اگر بیماری را زود تشخیص دهیم و درمان کنیم، بهبودی حاصل می‌شود، اما اگر رها کنیم، مانند سرطان به همه وجود سرایت می‌کند و دیگر قابل درمان نیست.

حرص و طمع؛ یکی از ۴۴ بیماری اخلاقی

استاد نمازی یکی از بیماری‌های مذکور در دعای هشتم را حرص و طمع دانست و اظهار داشت: امام سجاد علیه السلام می‌فرماید: «اللهم انی اعوذ بک من هیجان الحرص» خدایا من از تکان‌های حرص و طمع به تو پناه می‌برم. حرص گاهی ممدوح و گاهی مذموم است. حرص مذموم همان طمع و ولعی است که انسان را به بیراهه می‌کشاند.

وی با استناد به آیات قرآن ادامه داد: خداوند در قرآن درباره یهود می‌فرماید: «و لتجدنهم احرص الناس علی حیاة» یعنی یهودیان را حریص‌ترین مردم بر زندگی خواهی یافت. آنها خود را قوم برتر می‌دانستند و دوست داشتند در این دنیا بمانند و اموال زیادی جمع کنند. قرآن می‌فرماید برخی از آنها دوست دارند هزار سال عمر کنند، اما این عمر طولانی آنها را از عذاب الهی دور نمی‌کند.

ریشه حرص در خلقت آدم و حوا

این استاد حوزه به داستان خلقت آدم و حوا اشاره کرد و گفت: شیطان از راه حرص وارد شد و آدم و حوا را وسوسه کرد. گفت: «هل ادلک علی شجرة الخلد و ملک لا یبلی» آیا شما را به درخت جاودانگی و سلطنتی که زوال‌ناپذیر است راهنمایی کنم؟ این وسوسه باعث شد آدم و حوا از آن میوه بخورند. هر چند این کار برای آنها گناه نبود، بلکه ترک اولی بود، اما نشان می‌دهد حرص چگونه می‌تواند انسان را به بیراهه بکشاند.

وی افزود: جالب اینجاست که آدم و حوا برای توبه باید نام پنج تن آل عبا را بر زبان جاری می‌کردند تا خداوند توبه آنها را بپذیرد. این نشان‌دهنده عظمت اهل بیت علیهم السلام است.

هشدار امیرالمؤمنین درباره حرص

استاد نمازی با استناد به کلام امیرالمؤمنین علی علیه السلام گفت: حضرت می‌فرماید: «اتق الحرص فان صاحبه رحیل الذل و عنا» از حرص بپرهیزید که صاحبش در رنج و ذلت گرفتار می‌شود. انسان حریص مدام در حال جمع‌آوری مال است و هیچ‌گاه سیراب نمی‌شود.

وی با استفاده از تمثیلی زیبا درباره نسبت دنیا و آخرت تصریح کرد: دنیا نسبت به آخرت مانند رحم مادر نسبت به این دنیاست. جنین در رحم مادر خیال می‌کند همه دنیا همین جاست، اما وقتی به دنیا می‌آید دنیای وسیع‌تری را می‌بیند. انسان هم در این دنیا خیال می‌کند همه چیز همین است، اما وقتی از دنیا می‌رود عالم برزخ را می‌بیند که وسیع‌تر است و بعد از آن قیامت را می‌بیند که از همه وسیع‌تر است.

مقدم داشتن مرگ بر حیات در قرآن

این کارشناس دینی به آیه‌ای از سوره ملک اشاره کرد و گفت: خداوند در سوره ملک می‌فرماید: «الذی خلق الموت و الحیاة» یعنی کسی که مرگ و حیات را آفرید. جالب اینجاست که خداوند مرگ را بر حیات مقدم داشته، با اینکه ما اول به دنیا می‌آییم و بعد می‌میریم. این تقدیم به ما می‌فهماند که این دنیا قفس است و دنیای وسیع‌تر، آن دنیایی است که مرگ پلی برای عبور به آنجاست.

استاد نمازی تأکید کرد: پس انسان باید حرص و طمع را کنار بگذارد و بداند آنچه در این دنیا جمع می‌کند، هیچ‌وقت همراه او نخواهد بود. تنها چیزی که همراه انسان می‌رود، ایمان و عمل صالح است.

انس با قرآن؛ شرط درمان بیماری‌ها

وی با اشاره به اهمیت انس با قرآن در ماه رمضان گفت: قرآن کریم برای کسانی که به آن ایمان دارند، هدایت و شفاست. اما برای کسانی که ایمان نمی‌آورند، مایه کوری و سنگینی گوش است. در روایت داریم کسی که قرآن دارد اما برای درمان بیماری‌هایش به سراغ دیگران می‌رود، گویا قرآن را تحقیر کرده است.

این استاد حوزه ادامه داد: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرماید: «نوروا بیوتکم بتلاوة القرآن» خانه‌های خود را با تلاوت قرآن نورانی کنید. لازم نیست حتماً در ماه رمضان یک جزء بخوانیم و در ماه‌های دیگر قرآن روی طاقچه خاک بخورد. همین که هر روز یک صفحه قرآن بخوانیم، خانه ما نورانی می‌شود.

داستان عبرت‌آموز پادشاه مصر

استاد نمازی اظهار داشت: می‌گویند یکی از سلاطین مصر از دنیا رفت. رسم بود سر قبرها قرآن می‌خواندند و پولی به قاری می‌دادند. فردای آن روز، قاری سراسیمه آمد و گفت دیگر قرآن نمی‌خوانم. گفتند پول کم دادی؟ بیشتر می‌دهیم. گفت نه، هر قدر هم بدهید نمی‌خوانم. گفتند چرا؟ گفت دیشب در عالم خواب آن پادشاه را دیدم که به من گفت دست نگهدار. هر آیه‌ای از قرآن که می‌خوانی، یک تازیانه آتشین به من می‌زنند و می‌گویند این آیه را چرا عمل نکردی؟ این سرنوشت کسانی است که قرآن را می‌شنوند اما به آن عمل نمی‌کنند. ما در ماه رمضان قرآن می‌خوانیم، اما باید مراقب باشیم که تنها به خواندن اکتفا نکنیم و به آیات آن عمل کنیم. حرص و طمع ریشه‌هایی دارد که باید آنها را بشناسیم. این ریشه‌ها عبارتند از: دنیادوستی افراطی، فراموشی مرگ، عدم باور به آخرت، و مقایسه خود با دیگران.