مرحوم آیت الله گلپایگانی ویژگی خاصی داشتند که وقتی کلام و مطلبی از بزرگان نقل می کردند خیلی با احترام و با دقت عبارت های آنان را می آوردند و از آنان تجلیل می نمودند، از شیخ طوسی و شیخ انصاری و دیگران با احترام نام می بردند.

استاد علی عراقچی همدانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره‌ای اساتید، در ایام بیست و دومین سالگرد ارتحال مرجع عالیقدر تشیع آیت الله العظمی سید محمد رضا گلپایگانی، گفت: بنده مدت زیادی در درس فقه ایشان شرکت می کردم حدود پانزده سال در محضر ایشان فقه را گذراندم و اصول را خدمت امام راحل بودم.

وی ادامه داد: حضرت آیت الله گلپایگانی بسیار انسان اخلاقی بودند، در درس بسیار ملایم با شاگردان برخورد می کردند و بنده در مدتی که خدمت ایشان بودم چه در درس و چه غیر از درس در جاهای دیگر هیچگاه از ایشان تندی ندیدم، ایشان فقهیی جامع و آگاه بودند که در عین پیروی از علمای سلف از علوم و دانش روز نیز برای مقاصد اسلامی بهره می بردند.

استاد اخلاق حوزه علمیه خاطرنشان کرد: مرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی ویژگی خاصی داشتند که وقتی کلام و مطلبی از بزرگان نقل می کردند خیلی با احترام و با دقت عبارت های آنان را می آوردند و از آنان تجلیل می نمودند، از شیخ طوسی و شیخ انصاری و دیگران با احترام نام می بردند، حتی در وقت نقد و اشکال هم تعابیر را به گونه ای می آوردند که نقص را به گونه ای به خودشان بر می گرداندند نه به صاحب مسأله، مثلاً می گفتند مرحوم شیخ این گونه فرموده اند ولی ما هر چه فکر می کنیم مطلب را نمی فهمیم، بنابراین ادب در نقد و اشکال خیلی مهم است و ایشان آن را در حد اعلا رعایت می کردند.

استاد سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم افزود: زمانی که آیت الله بروجردی در قم مستقر شدند، جهت تقویت ایشان اساتید و بزرگان در بیت معظم له حضور پیدا می کردند و در اداره بیت نقش داشتند یکی از این افراد حضرت آیت الله گلپایگانی بودند که هم در درس شرکت می کردند و هم به بیت رفت و آمد می کردند، البته بعد از چند سال که مرجعیت آیت الله بروجردی سراسری و مطلق شد حضور ایشان کم رنگتر شد، بعد از پیروزی انقلاب و رهبری امام خمینی رحمت الله علیه نیز امام راحل بعضی از امور را به آیت الله گلپایگانی ارجاع می دادند.

وی اظهار داشت: آیت الله گلپایگانی خدمات زیادی نیز در عرصه‌های مختلف داشتند، از جمله بیمارستان، مدارس علمیه، دارالقرآن ایشان این خدمات ایشان منحصر به قم و حوزه قم نبوده است بلکه در شهرها و حتی کشورهای مختلف آثاری از به جای گذاشتند از جمله مجمع جهانی در لندن، ایشان از مراجعی بودند که خدمات اجتماعی فراوانی داشتند.

استاد عراقچی همدانی متذکر شد: حضرت آیت الله گلپایگانی نسبت به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام ارادت و اهتمام ویژه‌ای داشتند و در ایام مختص به اهل بیت علیهم السلام در جهت احیا و حفظ شعائر مراسم‌هایی را برگزار می کردند، به خصوص توجه ویژه ایشان به مادرشان حضرت زهرا سلام الله علیها بود که حتی در زمان رضاخان ملعون که روضه خوانی را ممنوع کرده بود ایشان با مشقت فراوان روضه خوانی را برای اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام برپا می کردند.

لازم به ذکر است فقید سعید، آیت‌الله العظمی سید محمدرضا گلپایگانی، روز دوشنبه هشتم ماه ذی القعده سال ۱۳۱۶ هجری قمری، در روستای «گوگد» که در ۶ کیلومتری شهرستان گلپایگان قرار دارد، در خانواده علم و سیادت و تقوا دیده به جهان گشود، پدر ایشان مرحوم سید محمد باقر گلپایگانی از روحانیون متقی و پارسای محل به شمار می‌رفت تا آنجا که به او لقب امام داده بودند.

حضرت آیت‌الله گلپایگانی در زادگاه خویش (گلپایگان) پس از خواندن مقدمات به تحصیل علوم دینی پرداخت و در این میان از اساتید خود به ویژه دو استاد بزرگش بهره بیشتری برد؛ استاد ارجمند مرحوم حاج سید حسن موسوی برادر بزرگ آیت‌الله العظمی آقای خوانساری؛ جامع المعقول و المنقول، حاج شیخ محمد باقر گلپایگانی (دایی بزرگوار آیت‌الله صافی و شوهر خواهر آیت‌الله گلپایگانی) این شخصیت بزرگ از نظر جامعیت کم نظیر بود، رهبر فقید انقلاب حضرت امام خمینی درباره این عالم بزرگ فرمود: «سالی مرحوم حاج شیخ محمد باقر گلپایگانی از قم عازم گلپایگان بود و ما برای اینکه از وجود او بهره بگیریم حاضر شدیم پیاده در کنار رکاب او سفر کنیم و از او علم بیاموزیم.

اندک زمانی از تاسیس حوزه نگذشته بود که دو مرجع بزرگ، آیت الله نائینی و آیت الله اصفهانی با فشار دولت انگلیس از طرف حکومت وقت عراق به ایران تبعید شدند و از آن جهت که هیچ جا برای اقامت آنان در ایران مناسب تر از حوزه علمیه قم نبود، در این شهر رحل اقامت افکنده و به افاده و افاضه در آن پرداختند، آیت الله حایری مؤسس حوزه علاقه مند بود که شاگردان فاضل وی از این دو مرجع بزرگ بهره بگیرند، از این جهت مرحوم آیت‌الله گلپایگانی این فرصت را مغتنم شمرده و از این دو استاد عالیقدر استفاده کرد اما در عین حال، استخوان بندی اصلی و شکل گیری عمده تفکر فقهی و اصولی آیت‌الله گلپایگانی مرهون دو شخصیت بزرگ علمی مقیم قم می‌باشد که یکی آیت الله حائری و دیگری آیت الله بروجردی است.

مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی در ۹ صفر ۱۳۶۴ هجری قمری، وارد حوزه علمیه قم شد و ۱۷ سال در این شهر اقامت گزید و آیت‌الله گلپایگانی تقریبا ۷ سال از محضر علمی این عالم بزرگ بهره برد، پس از درگذشت آیت‌الله بروجردی اداره حوزه به عهده شخصیت‌هایی گذارده شد که ایشان یکی از آن‌ها بود. در جلسه‌ای که پس از درگذشت آیت‌الله بروجردی در بیت ایشان تشکیل گردید آیت‌الله گلپایگانی نیز شرکت داشت و قرار شد زعامت حوزه را با همکاری سایر بزرگان مشترکا بر عهده گیرند.

آیت الله گلپایگانی از زمان آیت‌الله حائری به تدریس اشتغال داشته و حوزه درس او یکی از حوزه‌های گرم به شمار می‌رفت. پس از درگذشت آیت‌الله بروجردی ایشان تدریس خود را به مسجد اعظم انتقال داد و قریب ۳۰ سال در این مسجد به تدریس فقه پرداخت که نتیجه آن کتاب‌های فقهی فراوانی است که اکثرا به قلم شاگردان ایشان به رشته تحریر درآمده است و اینک به نام برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1ـ رساله ای در باب ولایت فقیه ۲- الدر المنضود فی احکام الحدود ۳- نتایج الافکار ۴- تعلیقه‌ای بر عروة الوثقی ۵- افاضة العوائد (حاشیه بر درر الفوائد) ۶- تقریرات درس آیت‌الله العظمی حایری ۷- هدایة العباد ۸- رساله ای در امر به معروف و نهی از منکر ۹- بغیة الطالب فی التعلیق علی بیع المکاسب

این خورشید فقاهت سرانجام پس از ۳۲ سال مرجعیت و نزدیک به ۷۰ سال تدریس در حوزه علمیه و بعد از ۹۸ سال زندگی پربار و با برکت در عصر پنجشنبه ۲۴ جمادی الثانی ۱۴۱۴ هجری قمری، برابر با ۱۸ آذر ماه ۱۳۷۲ هجری شمسی، در بیمارستان شهید رجایی تهران دعوت حق را لبیک گفته و چهره در نقاب خاک کشید و جهانی را به سوگ خود نشانید،
فردای آن روز پیکر پاک آن اسطوره علم و تقوا در میان اندوه فراوان امت مسلمان در تهران و قم، تشییع گردید و بعد از اجرای نماز توسط آیت‌الله صافی در جوار حرم مقدس حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها به خاک سپرده شد./220/31/20