استاد محمد حسین ملک زاده از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «توصیه هایی برای طلاب، طالب اجتهاد» پرداخت.

/270/260/21/

اهمیت مکالمه عربی:

این مبلغ بین المللی در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: تسلط بر مکالمه عربی نقش کلیدی در تسریع رسیدن به اجتهاد دارد. البته این مهارت اغلب نادیده گرفته می‌شود.

وی افزود: یادگیری از طریق کتاب ‌های فقه و اصولی که به عربی معاصر نوشته شده‌اند (مانند آثار مظفر و شهید صدر) بسیار مفید است، چرا که هم زبان را تقویت می ‌کند و هم محتوای علمی را منتقل می ‌نماید.

آزادخوانی در مقابل تحصیل در مؤسسات:

استاد ملک زاده در ادامه بیان کرد: یکی از مقومات اجتهاد، "حریت" (آزادگی و استقلال فکری) است. بسیاری از مؤسسات تخصصی با برنامه ‌های فشرده و محدود، طلبه را در یک چارچوب بسته قرار می ‌دهند و او را به یک "اساب مسابقه" تبدیل می ‌کنند که فقط می ‌دود. نتیجه این روش، تولید "مخزن‌ العلم" (انبار علم) است تا "منبع ‌العلم" (سرچشمه علم). یعنی طلبه‌ ها معلومات را به خوبی یاد می‌ گیرند و می‌ توانند تدریس کنند، اما مجتهد بار نمی‌ آیند.

وی اضافه نمود: اگر فردی دارای عزم جزم، توانایی برنامه ‌ریزی شخصی و دسترسی به اساتید مجرب باشد، "آزادخوانی" می ‌تواند راه بهتری برای رسیدن به اجتهاد باشد. با این حال، برای افرادی که بدون نظم مؤسسات نمی ‌توانند درس بخوانند، حضور در این مؤسسات برای رسیدن به یک "حداقلی" از علم ضروری است.

لزوم مطالعه کامل کتاب "مکاسب":

این استاد درس خارج حوزه اظهار داشت: کتاب مکاسب یک کتاب فوق‌العاده و بسیار ارزشمند است و محتوای آن فراتر از مباحث معمول بیع و شراء است. این کتاب شامل مباحث عمیق در حوزه‌ های مختلف مانند فقه و سیاست، فقه و اقتصاد است. توصیه بر این است که کل کتاب مکاسب (از اول تا آخر) به دقت مطالعه شود، نه به صورت گزینشی و تنها برای یادگیری "روش".

 مدل پیشنهادی سوم: استاد راهنمای مجتهد

استاد ملک زاده یادآور شد: یک مدل میانی و کارآمد این است که هر طلبه، یک "استاد راهنما" داشته باشد که خودش یک فقیه و مجتهد باشد و مسیر اجتهاد را به پایان برده باشد. این استاد راهنما می ‌تواند طلبه را به صورت فردی راهنمایی و هدایت کند تا مسیر را به درستی طی کند. مشکل برخی مؤسسات این است که اساتید راهنما خودشان در حال تکامل و طی مسیر هستند و توصیه‌ هایشان ممکن است چندان راهگشا نباشد.

وی تصریح کرد: مسیر تحصیل حوزوی نیاز به تلفیقی از آزادگی فکری، مطالعه منابع عمیق (مانند مکاسب)، و هدایت توسط یک استاد مجرب و مجتهد دارد تا بتواند به جای تولید "مخزن‌العلم"، "منبع‌العلم" و مجتهد پرورش دهد.

استاد محمد حسین ملک زاده خاطرنشان کرد: دو روش اصلی تحصیل دروس عالی حوزوی (خارج فقه و اصول)، روش سامرایی (بحث ‌محور و گروهی) و روش القائی (استادمحور) است. اما در نهایت یک مدل تلفیقی را به عنوان راهکار بهینه پیشنهاد می دهیم.

روش سامرایی (بحث‌محور):

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: منشأ روش سامرایی (بحث محور) از مرحوم میرزای شیرازی در سامرا اجرا می ‌کرد. در این روش، جلسات درس بسیار طولانی (۵ تا ۷ ساعت) بود و به صورت یک کارگاه علمی برگزار می ‌شد. مکانیسم روش سامرایی به این ترتیب بود کهخ یک مسئله فقهی مطرح می‌ شد و سپس شاگردان (با سطوح مختلف) به اظهار نظر، استدلال، نقد و بحث می ‌پرداختند. استاد بیشتر نقش هدایتگر بحث را داشت.

وی افزود: از مزایای این روش آن است که تمرین عالی برای استنباط و پخته شدن طلاب در فضای علمی می بود؛ اما عیب این روش آن است که ممکن بود بحث از مسیر اصلی خارج شود و به حاشیه برود.

روش القائی (استاد محور):

استاد ملک زاده اظهار داشت: ویژگی روش استاد محور آن است که در این روش، استاد مطالب را ارائه می ‌دهد و طلاب بیشتر به یادگیری و استفاده از نظرات استاد می ‌پردازند. این روش مختص شهر خاصی نیست و رایج ‌تر است.

مدل پیشنهادی بهینه

وی خاطرنشان کرد: روشی که پیشنهاد می کنم، روشی سه بخشی برای درس خارج است؛

1. خارج اصول: به روش القائی برگزار شود.

2. خارج فقه: به روش القائی برگزار شود.

3. کارگاه فقهی/ جلسه بحث فقهی: یک جلسه جداگانه (مثلاً هفته‌ای یک یا دو جلسه) به روش سامرایی (بحث‌محور) برگزار شود. در این جلسه یک مسئله از قبل مطالعه می‌شود و طلاب به بحث و استدلال می‌پردازند.

این مدل، مزایای هر دو روش را ترکیب می‌ کند: استفاده از نظم و دانش استاد در روش القائی + تمرین استنباط و پختگی علمی در روش سامرایی.

توصیه‌های کلی برای طلاب

این استاد درس خارج حوزه ابراز داشت: برای طلبه های حوزه های علمیه توصیه می کنم:

مکاسب را حذف نکنید: مطالعه کتاب «مکاسب» از برنامه درسی حذف نشود چرا که کتابی بسیار ارزشمند و پر از مباحث عمیق است.

تقدم حلقه سوم بر کفایه: پس از خواندن «حلقه دوم» اصول، بهتر است «حلقه سوم» خوانده شود و سپس به سراغ «کفایه» رفت. کسی که حلقه سوم را به خوبی بلد باشد، آماده حضور در «خارج اصول» است.

استاد راهنمای مجتهد: برای طلاب سطوح پایین‌تر، داشتن یک استاد راهنمای مجتهد که خود مسیر را رفته باشد، بسیار راهگشا و مفید است.

جمع‌بندی نهایی

استاد محمد حسین ملک زاده در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: برای تربیت مجتهدان کارآمد، نباید تنها به روش‌ های سنتی و یک ‌بعدی اکتفا کرد. یک برنامه متعادل و تلفیقی که هم بر یادگیری منظم (القائی) و هم بر تمرین استنباط عملی (سامرایی) تأکید دارد، می‌تواند نتیجه بهتری داشته باشد.