استاد حمیدرضا آلوستانی، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «آداب تعلیم و تربیت از نگاه شهید ثانی؛ اهتمام استاد به کلاس درس و تأثیر صوت در آموزش» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه، در ابتدای گفتگو با اشاره به شانزدهمین توصیه شهید ثانی (ره) درباره اهتمام تام معلم و استاد به کلاس درس خاطرنشان کرد: این موضوع امروزه کمرنگ شده و اگر استاد آداب اولیه کلاس را به متعلم تذکر دهد، دانش‌پژوه احساس می‌کند مورد بی‌مهری قرار گرفته است.

آداب لباس طلبگی و ضرورت تذکر استاد

وی با اشاره به آداب لباس طلبگی افزود: اگر پذیرفتیم در کلاس درس حاضر شویم، اولاً باید این حضور همیشگی باشد، نه آنکه یک روز با لباس طلبگی و روز دیگر بدون آن باشیم؛ و ثانیاً اگر با لباس طلبگی حاضر می‌شویم، آداب آن از جمله عمامه بر سر بودن رعایت شود، نه اینکه هر بار به بهانه‌ای عمامه از سر برداشته شود. رویه بزرگان و مراجع هرگز چنین نبوده است.

استاد حوزه علمیه قم در ادامه اظهار کرد: برای من پیش آمده که اگر در درس این موارد را ببینم حتماً تذکر می‌دهم، اما واکنش‌ها متفاوت است و برخی ناراحت می‌شوند. اگر استاد به اوضاع شاگرد اهتمام داشته باشد، باید در چنین مواردی تذکر دهد. گاهی می‌خواهیم فقط جاذبه داشته باشیم و در برابر اشتباه شاگرد سکوت می‌کنیم تا ناراحت نشود، در حالی که این ناراحتی به خیر و مصلحت اوست و پس از مدتی هم رفتارش را اصلاح می‌کند و هم قدردان تذکر استاد می‌شود.

لزوم در نظر گرفتن مصلحت جماعت

وی با اشاره به کلام شهید ثانی که «مراعاة مصلحة الجماعة في تقديم وقت الحضور و تأخیره في النهار» است، تصریح کرد: استاد باید مصلحت را در نظر بگیرد، نه منفعت را. شاید مصلحت آن باشد که درس در ساعات اولیه روز برگزار شود، هرچند عده‌ای از این مصلحت خوششان نیاید. شهید ثانی می‌افزاید: «إذ لم يكن عليه فيه ضرورة» مگر آنکه ضرورتی اقتضا کند، مثلاً فردی کسالت یا بیماری دارد؛ «و لا مزيد كلفة» مگر آنکه سختی داشته باشد؛ «و من الضرورة الاشتغال في الوقت الصالح بالمطالعة» و لازم است در زمان‌های مناسب به مطالعه بپردازد؛ «و التصنيف حيث يكون الاشتغال به أولى من التدريس» یا آنکه صبح مشغول پژوهش و نویسندگی باشد و در اول وقت تدریس نکند.

استاد آلوستانی تأکید کرد: باید مصلحت جماعت در نظر گرفته شود؛ این یعنی توجه به کلاس درس، یعنی استاد منافع خود را مبنا قرار ندهد، بلکه ببیند چه چیزی به مصلحت جمع و طلاب است. استاد ما حضرت آیةالله فاضل استرآبادی (ره) در جمع عمومی به اساتید مدرسه تذکر می‌دادند که راضی نیستم استادی بیهوده در منزل باشد و وقتش را به بطالت بگذراند، ولی در مدرسه حضور پیدا نکند و در جمع طلاب نباشد؛ این همان اهتمام به تحصیل، تربیت و آموزش است.

تأثیر صوت در آموزش

این استاد سطوح عالی حوزه در تشریح هفدهمین توصیه شهید ثانی گفت: «أن لا يرفع صوته زيادة على الحاجة و لا يخفضه خفضاً يمنع بعضهم من كمال فهمه»؛ یعنی استاد هنگام صحبت صدا را کنترل کند و نه با صدای بسیار بلند و نه با صدای بسیار پایین صحبت کند.

وی افزود: از نبی مکرم اسلام (ص) روایت شده است: «فإن الله يحب الوسوسة الخفيفة و ينعش الوسوسة الرفيعة»؛ خداوند صوتی که پایین باشد را دوست دارد و صوتی که بلند باشد را دوست ندارد. «و الأولى أن لا يجاز صوته مجلسه و لا يقصر عن سماع الحاضرين فإن حضر فيهم ثقيل السمع فلا بأس بعلو صوته بقدر ما يسمعه»؛ باید مصلحت مخاطبان و متعلمان در نظر گرفته شود؛ اگر شخصی در جمع باشد که صدای عادی را به‌راحتی نمی‌شنود، استاد صدایش را به‌اندازه‌ای بالا ببرد که او نیز بشنود یا او را نزدیک خود جای دهد تا از کلاس بهره‌مند شود. «و قد روي في فضیلة ذلک حدیث» و در فضیلت این کار نیز حدیثی وارد شده است.

استاد آلوستانی اظهار داشت: در روایات آمده است که رعایت حال مخاطب در این زمینه فضیلت دارد. خلاصه آنکه مهم‌ترین نکته تربیتی مورد هفدهم این است که باید به کلاس درس، به عالم، به متعلم و به کسی که در مسیر تعلیم و تربیت است توجه شود.

ضرورت توجه به طلاب در نظام آموزشی حوزه

وی افزود: ما در بسیاری از مسائل نه‌تنها برخورد با شخصی که در مسیر تعلیم و تربیت است را بلند نیستیم، بلکه در بعضی از موارد باعث دل‌سردی و بی‌میلی طلاب هم می‌شویم. اگر طلبه‌ای که اهل درس و بحث است، درس و بحثش مورد توجه اساتید و بزرگ‌ترها قرار بگیرد، قطعاً روزبه‌روز در این مسیر ثابت‌قدم می‌شود.

این استاد سطوح عالی حوزه تصریح کرد: نظام فعلی حوزه با امتیازاتی که برای شئون مختلف طلاب در نظر می‌گیرد، طلاب را تشویق به همین مسیر تحصیل، تحقیق و پژوهش می‌کند؛ اما در برخوردهای روزمره و ارتباط بین طلاب و اساتید، آن توجهات لازم که در گذشته بود کمتر دیده می‌شود.