استاد محمدحسین ملک زاده از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره‌ای اساتید به موضوع «مفهوم حجیت در علم اصول و تاثیر آن بر رویکرد نقل احادیث» پرداخت.

/270/260/23/

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در علم اصول، مفهوم «حجیت» به معنای منجّزیت و معذریت است؛ یعنی هر جا که بحث افعال (ان‌ چه باید کرد و چه نباید کرد) مطرح باشد، حجیت در اینجا مورد بررسی قرار می‌گیرد. بر این اساس، اگر بگوییم «خبر واحد ثقه حجیت دارد»، این اعتبار تنها ناظر به منجزیت و معذریت در دایره احکام عملیه و افعال است.

وی با اشاره به حساسیت‌های شرعی در نقل احادیث افزود: بر اساس این تعریف محدود از حجیت، نقل خبر واحد ثقه در اموری غیر از افعال (مانند عقاید یا اخلاق) مورد بحث حجیت نیست. به همین دلیل، برخی از علما و فقها در طول روز در ماه رمضان، در نقل روایات احتیاط می‌کنند و به جای استفاده از تعابیری چون «قال الصادق (ع)» یا «قال الباقر (ع)» که دلالت بر قطعیت دارد، از واژگانی نظیر «روی» یا «روایت شده است» استفاده می‌کنند تا روزه‌شان به دلیل احتمال عدم قطعیت در صدور کلام از معصوم، دچار اشکال نشود.

استاد ملک زاده با تبیین یک تحول در نگاه اصولی تصریح کرد: این دیدگاه که حجیت را صرفاً به منجزیت و معذریت در افعال اختصاص دهند، تحولی است که تقریباً در ۱۵۰ سال اخیر در ادبیات اصولی رخ داده است. پیش از این، در نزد بزرگان و علمای ما، «حجیت» به معنای «اعتبار دینی» بود؛ یعنی هر چه از شارع مقدس نقل شود، چه در عرصه عقاید باشد، چه در احکام، اخلاق یا تاریخ، معتبر است و قابلیت انتصاب دارد.

وی در ادامه، در بررسی یک روایت ارزشمند درباره کمال انسانی، به نقل حدیثی از امام باقر (ع) پرداخت که در آن سه رکن اساسی برای رسیدن به کمال ذکر شده است: «التفقه فی الدین» (فهم عمیق دین)، «الصبر علی النائبه» (شکیبایی در برابر ناملات) و «تقدیر المعیشه» (تدبیر در معیشت(

استاد حوزه علمیه قم در تحلیل عبارت «التفقه فی الدین» خاطرنشان کرد: ماده «فقه» در لغت به معنای فهم عمیق و درک دقیق است. این کلمه و مشتقاتش ۲۰ مرتبه در قرآن کریم تکرار شده‌اند که نشان‌دهنده ضرورت داشتن فهماً دقیق و عمیق برای درک حقایق الهی است. وی در این راستا به آیه‌ای اشاره کرد که در آن ذکر شده استیبان تمام موجودات عالم تسبیح می‌گویند، اما انسان‌ها «لا تفقهون تسبیحهم» یعنی تسبیح آن‌ها را نمی‌فهمند؛ چرا که درک این تسبیحات نیازمند همان «تفقه» یا فهم عمیقی است که در دین نیز مورد تاکید است.