استاد علی نظری منفرد، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «فلسفه بعثت و پاسخ به شبهه روز روشنفکران» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه با اشاره به آیه «لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ» (آل عمران، آیه ۱۶۴) خاطرنشان کرد: در این نشست سه بحث را پی می‌گیریم؛ نخست معنای بعثت در قرآن، دوم ارکانی که بعثت بر آن استوار است و سوم فلسفه بعثت و پاسخ به شبهه‌ای که این روزها در اذهان برخی جوانان القا می‌شود.

وی افزود: بعثت در قرآن به دو معنا آمده است؛ معنای لغوی آن «برانگیختن» است. یکی برانگیختن مردگان در قیامت؛ چنان‌که در آیه هفتم سوره حج آمده است: «وَ أَنَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ لَا رَیْبَ فِیهَا وَ أَنَّ اللهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ»؛ و دیگری بعثت در دنیا که امروز روز مبعث پیامبر اکرم صلی ‌الله ‌علیه ‌و آله است: «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ».

این استاد درس خارج حوزه با اشاره به جهت مشترک این دو معنا اظهار داشت: در قیامت مردگان زنده می‌شوند و جسمشان حیات می‌یابد؛ و ما معتقد به معاد جسمانی هستیم؛ و پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم نیز آمده است تا روح انسان را زنده کند؛ چنان‌که در سوره انفال آمده: «اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ». خداوند متعال با بعثت بر بشریت منت گذاشت و امروز حیات معنوی به انسان‌ها بخشید؛ «فَمَا کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللهُ»؛ اگر پیامبر نبود، نمی‌دانستیم به کدام سمت حرکت کنیم.

پنج رکن بعثت

استاد نظری منفرد در ادامه با تبیین ارکان پنج‌گانه بعثت اظهار کرد: اصل اول «باعث» است، یعنی فرستنده که خدای متعال است. اصل دوم «مبعوث» است، یعنی پیامبر. اصل سوم «مبعوث الیهم» است، یعنی مردمی که پیامبر برای آنان فرستاده شده است؛ البته انبیا در این جهت فرق می‌کردند و برخی به قوم خاصی مبعوث بودند، اما پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله برای همه بشریت و همه زمان‌ها مبعوث شده است؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «وَ مَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِینَ» و «أَرْسَلْنَاهُ کَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِیرًا وَ نَذِیرًا».

این استاد درس خارج حوزه افزود: اصل چهارم «مبعوثٌ به» است، یعنی دینی که پیامبر آورده است. اما اصل پنجم «مبعوثٌ له» است؛ اینکه خداوند پیامبر را برای چه هدفی فرستاده و فلسفه بعثت چیست که در آیه ۱۶۴ سوره آل عمران بیان شده است.

وی ابراز داشت: نعمت‌های خداوند بی‌شمار است، چنان‌که فرمود: «وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللهِ لَا تُحْصُوهَا»، و نعمت‌ها ظاهری و باطنی‌اند: «أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَ بَاطِنَةً»؛ اما بر هیچ‌کدام از این نعمت‌ها منت نگذاشته، بلکه تنها بر بعثت منت گذاشته است: «لَقَدْ مَنَّ اللهُ»؛ چراکه بعثت بزرگ‌ترین نعمت است. بشریت به واسطه یک انسان کامل توانست با مبدأ این جهان هستی ارتباط برقرار کند و سرنوشت ما گره خورده به همین ارتباط؛ از این رو بعثت یکی از بزرگ‌ترین اعیاد اسلامی است.

فلسفه بعثت؛ تزکیه و تعلیم کتاب و حکمت

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ادامه آیه ۱۶۴ سوره آل عمران یادآور گردید: خداوند فلسفه بعثت را در دو امر خلاصه کرده است: «یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَ الْحِکْمَةَ». «یُزَکِّیهِمْ» یعنی تزکیه و پاک‌سازی مردم؛ و حقیقت زکات رشد و برکت است و انسان با تزکیه است که رستگار می‌شود: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا» و «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی». همچنین «یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَ الْحِکْمَةَ»؛ حکمت یعنی چیزی محکم و خلل‌ناپذیر که از بین نمی‌رود.

وی افزود: اگر این تابلوی بعثت به بشریت ارائه شود، انسان‌های فرهیخته و عاقل و دارای قابلیت، از آن استقبال می‌کنند؛ اما گروهی نیز نمی‌خواهند و این سنت همیشگی تاریخ است. به تعبیر امیرالمؤمنین علیه‌السلام حق و باطل هر دو طرفدار دارند و تا قیامت خواهند داشت؛ «یکی حلقه کعبه آرد به دست / یکی در خرابات افتاده مست». اما انسان عاقل باید پایان راه را ببیند و بداند به کدام سمت حرکت می‌کند.

این استاد درس خارج حوزه با هشدار درباره القائات فضای مجازی تصریح نمود: امروز فضای مجازی شبهاتی را در ذهن جوانان ما القا می‌کند، در حالی که ارتباط آنان با دین ضعیف است و متأسفانه برخی نیز به جای روشنگری، آنان را گمراه می‌کنند. باید ارزش‌های دینی و اسلام را در مقایسه با سایر ادیان بسنجیم و امتیازات آن را در اعتقادات، اخلاق و احکام بشناسیم تا بدانیم در کنار چه گوهر گران‌بهایی قرار گرفته‌ایم.

پاسخ به شبهه بی‌نیازی بشر از وحی

استاد حوزه علمیه قم در پاسخ به شبهه روشنفکران که می‌گویند بعثت مربوط به گذشته بوده و امروز عقل بشر به کمال رسیده و نیازی به وحی نیست، اظهار کرد: ظاهر این شبهه زیبا و برای برخی جذاب است، اما باید پرسید پیشرفت بشر در چه حوزه‌ای بوده است. پیشرفت بشر در حوزه امور مادی بوده است؛ در طبابت، زمین‌شناسی، کیهان‌شناسی، جغرافیا و تاریخ که همه مربوط به مسائل دنیاست. اما آیا بشر از ماوراء‌الطبیعه نیز خبر دارد؟

وی با اشاره به حدیث شریف کافی عنوان داشت: مجموعه دین سه بخش است: اعتقادات، اخلاق و احکام. پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «إِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلَاثَةٌ: آیَةٌ مُحْکَمَةٌ وَ فَرِیضَةٌ عَادِلَةٌ وَ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ وَ مَا سِوَاهُنَّ فَضْلٌ»؛ «آیَةٌ مُحْکَمَةٌ» اعتقادات، «فَرِیضَةٌ عَادِلَةٌ» اخلاق و «سُنَّةٌ قَائِمَةٌ» احکام است و مابقی فضل و مازاد است.

استاد نظری منفرد تصریح کرد: علم اعتقادات باید از عقل گرفته شود؛ چنان‌که در رساله‌های عملیه نیز تقلید در فروع است نه اصول؛ خداشناسی، پیغمبرباوری و معادباوری را انسان باید با عقل به دست آورد. مرحوم شهید مطهری در جلد پنجم «روش رئالیسم» یکی از راه‌های اثبات خدا را شناخت آیتی معرفی کرده است؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «سَنُرِیهِمْ آیَاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَ فِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ»؛ انسان با نگاه به آیات آفاقی و انفسی به خدا می‌رسد. اخلاق نیز پشتوانه عقلی دارد؛ دروغ بد و صدق خوب، خیانت بد و امانت خوب است.

وی افزود: اما احکام، یعنی قانون، از امور اعتباری است؛ قانون تا وضع و ابلاغ نشود، قانون نیست. احکام اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و عبادی در اسلام همه از سوی خدای متعال که جهان را آفریده، وضع شده است. قرآن می‌فرماید: «تِلْکَ حُدُودُ اللهِ» و بیش از هزار آیه قرآن آیات احکام است. این کتاب را نمی‌توان تنها با عقل فهمید؛ انسان باید متصل به غیب باشد: «عَالِمُ الْغَیْبِ فَلَا یُظْهِرُ عَلَی غَیْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَی مِنْ رَسُولٍ» و «تِلْکَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهَا إِلَیْکَ»؛ پیامبر کسی است که به غیب متصل است و احکام سعادت‌بخش بشر را آورده است.

این استاد درس خارج حوزه در پایان خاطرنشان کرد: برخی امور عقلانی است و برخی پشتوانه عقلی دارد، اما احکام شرعی که اساس عملکرد ماست، باید از سوی مقنن وضع شود: «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّی بِهِ نُوحًا وَ الَّذِی أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ وَ مَا وَصَّیْنَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسَی وَ عِیسَی أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ». در پایان برای مسلمانان غزه و لبنان و سوریه دعا و برای نابودی صهیونیست‌ها و دوام امنیت کشور و طول عمر مقام معظم رهبری و حفظ نسل جوان از تهاجم فرهنگی دشمنان دعا کرد و مجلس را با سلام بر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله ختم کرد.