استاد محمد اصغرپور، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی «نشست دوره‌ای اساتید»، به بررسی مناسبت‌های مختلف ماه صفر پرداخت و بر ضرورت توجه به رخدادهای تاریخی و معنوی این ماه، فراتر از مناسبت‌های مشهور، تأکید نمود.

/270/260/21/

نگاهی به تقویم مناسبت‌های ماه صفر

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو اظهار داشت: در ماه صفر، مناسبت‌های بزرگی چون اربعین سیدالشهدا (ع)، رحلت رسول الله (ص)، رحلت امام حسن مجتبی (ع) و شهادت امام رضا (ع) وجود دارد که همگی مورد توجه عموم مردم قرار دارند؛ اما در کنار این وقایع، مناسبت‌های دیگری نیز در این ماه جاری است که شاید کمتر مورد توجه قرار گیرند، اما از نظر تاریخی و معرفتی بسیار حائز اهمیت هستند.

وی در ادامه به شرح ترتیب این مناسبت‌ها پرداخت: اولین روز صفر، مصادف با ورود اسرای خاندان سیدالشهدا (ع) به شام و روز دوم، زمان احضار ایشان به مجلس یزید است. در روز سوم، به قولی ولادت امام محمد باقر (ع) است و در روز چهارم صفر، خبر واقعه خونین کربلا به مدینه رسید که همین اتفاق، زمینه ساز حوادث بعدی و برگزاری اربعین شد. همچنین روز پنجم صفر، سالروز رحلت تکان‌دهنده حضرت رقیه (س) است.

جایگاه ویژه‌ی حضرت سلمان فارسی در تفکر شیعی

استاد اصغرپور در ادامه به روز هفتم صفر (که به قولی شهادت امام حسن مجتبی (ع) و ولادت امام موسی بن جعفر (ع) است) اشاره کرده و سپس محور گفتگو را به روز هشتم صفر و درگذشت حضرت سلمان فارسی اختصاص داد. وی با اشاره به افتخار ایرانیان در پیوستگی با تبار حضرت سلمان، یادآور گردید: حضرت سلمان فارسی شخصیتی وارسته و از اصحاب خاص رسول الله (ص) و امیرالمؤمنین (ع) بود. جایگاه ایشان در اسلام به‌گونه‌ای است که در احادیث به عنوان یکی از "ارکان اربعه شیعه" شناخته می‌شوند.

وی با استناد به حدیث نبوی (ص) تصریح کرد: پیامبر اکرم (ص) فرمودند که خداوند به ایشان دستور داده است چهار نفر را دوست بدارند که حضرت سلمان یکی از آن چهار نفر است. این جایگاه رفیع، نشان‌دهنده عمق ایمان و معرفت ایشان است.

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه حضرت سلمان فارسی در مدائن به خاک سپرده شده‌اند، از زائرانی که قصد سفر به عراق را دارند خواست تا حتماً زیارت این شخصیت بزرگوار را در برنامه‌های خود بگنجانند و از فیوضات معنوی این ولی خدا بهره‌مند شوند.

عمار یاسر؛ گواه حق در برابر باطل

استاد اصغرپور در ادامه بررسی مناسبت‌های ماه صفر، به روز نهم و سالروز شهادت «عمار یاسر» اشاره نمود. وی با تبیین جایگاه این صحابی بزرگ، یادآور گردید: عمار یاسر یکی از حواریون و وفادارترین اصحاب امیرالمؤمنین (ع) بود که تبار ایشان با اولین شهدای اسلام، یعنی سمیه و یاسر، گره خورده است.

وی در تحلیل اثرگذاری شهادت عمار در افکار عمومی زمانه تصریح کرد: شهادت حضرت عمار در جنگ صفین، به دلیل حدیث نبوی که می‌فرمود "فرق باغیه، عمار را خواهند کشت و هر کس او را بکشد، ظالم است"، باعث شد تا در انظار عمومی ثابت شود که حق با علی بن ابی‌طالب (ع) است. در واقع، شهادت ایشان به عنوان یک گواه الهی در برابر ادعاهای باطل عمل کرد.

بنیان‌های تاریخی حوادث ماه صفر و تراژدی «لیله الهریر»

این استاد درس خارج حوزه در ادامه به حوادث تکان‌دهنده دیگر در این ماه اشاره نمود. وی با اشاره به «لیله الهریر» (شب هولناک) در جنگ صفین، آن را یکی از نقاط عطف تاریخ اسلام دانست. استاد اصغرپور با توصیفاتی تکان ‌دهنده از شدت خون‌ریزی و رنج زخمی‌های آن شب، ابراز داشت: وحشت شب الهریر چنان بود که منجر به وقایع تکان‌دهنده‌ای چون به نیزه رفتن قرآن‌ها شد. این رخدادها، زنجیره‌ای از حوادث سخت را در ماه صفر شکل دادند که از جمله آن‌ها می‌توان به جنگ نهروان و حوادث مربوط به حکمیت اشاره کرد.

محمد بن ابی‌بکر؛ فرزند عاطفی و ولایی امیرالمؤمنین (ع)

استاد اصغرپور به مناسبت روز چهاردهم صفر و شهادت «محمد بن ابی‌بکر» پرداخت. وی با شرح تبار و تربیت ایشان، اظهار داشت: محمد بن ابی‌بکر در کودکی تحت تربیت و تکفّل امیرالمؤمنین علی (ع) قرار گرفت و در آغوش حضرت رشد یافت. این پیوند عاطفی چنان عمیق بود که امام علی (ع) ایشان را به عنوان یکی از پسران خود می‌شناختند.

وی در تبیین فضیلت این شخصیت، به روایاتی از امام صادق (ع) اشاره کرد که محمد بن ابی‌بکر را به «ابوذر زمان خود» تشبیه نموده‌اند. وی تصریح کرد: جایگاه ولایی محمد بن ابی‌بکر در این بود که با شجاعت تمام، برائت خود را از پدرش ابراز کرد و با بیعت کامل در رکاب امام علی (ع) قرار گرفت. حتی در جنگ جمل، با وجود اینکه خواهرش فرمانده لشکر مقابل بود، ایشان هرگز از ولایت امام (ع) روی گرداند و با جان‌فشانی در رکاب حضرت نبرد کرد.

استاد حوزه علمیه قم شهادت این شخصیت اثرگذار را در روز چهاردهم صفر، بر اثر حیله معاویه و عمرو بن عاص در مصر، یادآور شدند و بر ضرورت شناخت جایگاه این شهید در تاریخ ولایت تأکید کردند.

واقعه «دوات و قلم»؛ گسست از هدایت نبوی

استاد اصغرپور با اشاره به روز بیست‌وپنجم ماه صفر ابراز داشت: این روز با رخدادی بسیار غم‌انگیز و سرنوشت‌ساز در تاریخ اسلام گره خورده است. وی با تبیین ماجرای «دوات و قلم»، افزود: در روزهای پایانی حیات پیامبر اکرم (ص)، حضرت در بستر بیماری از همراهان خواستند تا قلم و دواتی بیاورند تا وصیتی بنویسند که با رعایت آن، امت پس از ایشان هرگز گمراه نشود.

وی با اشاره به واکنش برخی از حاضران، تصریح کرد: در آن لحظات حساس، برخی با بی‌ادبی و گستاخی، دستور پیامبر (ص) را نادیده گرفتند و با جملاتی توهین‌آمیز، از نوشتن آن وصیت جلوگیری کردند. این اتفاق، در واقع پرده از باطن کسانی برداشت که در آینده مسیر هدایت را تغییر دادند و ننگی تاریخی را بر دوش خود خریدند.

لشکر اسامه؛ آزمونی برای شناسایی منافقان

این استاد درس خارج حوزه در شرح وقایع روز بیست‌و ششم صفر، به تجهیز «لشکر اسامه» پرداخت و آن را یک «امتحان الهی» دانست. وی اظهار داشت: پیامبر اکرم (ص) با دستور مستقیم خود، لشکر اسامه را تجهیز کردند تا از مدینه خارج شوند و همگان را به اطاعت از فرمانده این لشکر امر کردند. هدف از این اقدام، شناساندن منافقانی بود که می‌خواستند با بهانه اعزام به لشکر، از مدینه دور شوند و در غیاب سپاه، توطئه‌های خود را پیش ببرند.

استاد اصغرپور با استناد به لعنت الهی بر تخلف‌کنندگان از این دستور، اظهار داشت: کسانی که در حرکت این لشکر سستی کردند و از دستور صریح پیامبر (ص) سرپیچی نمودند، در واقع در آزمون بزرگ الهی شکست خوردند و چهره واقعی خود را پیش از رحلت پیامبر (ص) نمایان ساختند.

واقعه سقیفه؛ سنگ‌بنای انحراف در جامعه اسلامی

استاد اصغرپور به روز بیست‌وهشتم صفر و رحلت پیامبر اکرم (ص) پرداخت و این تاریخ را نقطه آغازین «واقعه سقیفه بنی‌ساعده» دانست و ابراز داشت: سقیفه، اولین جلسه رسمی تخلف از دستور پیامبر (ص) مبنی بر امامت حضرت علی (ع) بود. در آن جلسه، گروهی برخلاف فرمایش صریح رسول‌الله (ص)، برای تعیین جانشین ایشان گرد آمدند و در حالی که هر یک از مهاجرین و انصار مدعی حقانیت خود بودند، حقیقت عید غدیر و ولایت امیرالمؤمنین (ع) را به فراموشی سپردند.

وی در تبیین پیامدهای این واقعه خاطرنشان کرد: سران سقیفه با این اقدام، سنگ‌بنای جامعه اسلامی پس از پیامبر (ص) را به‌گونه‌ای کج نهادند که اثرات آن تا روز قیامت جاری شد. به تعبیر شاعر، "گر نهاد معمار خشت اول کج، تا ثریا می‌رود دیوار کج". لذا هرگونه انحراف و تشتت در جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر (ص)، ریشه در آن تصمیمات نادرست در سقیفه دارد و مسئولیت این انحرافات بر عهده کسانی است که در آن زمان، حق ولایت را نادیده گرفتند.

لیله المبيت؛ اوج ایثار و سنخیت با رضایت الهی

استاد اصغرپور در ادامه گفتگو، به واقعه تکان‌دهنده «لیله المبيت» در شب اول ربیع (پایان صفر) اشاره کرد و آن را «مدال افتخار الهی» برای امیرالمؤمنین علی (ع) دانست. وی با شرح توطئه سران کفر برای قتل پیامبر (ص) در بستر، تصریح کرد: در آن شب سخت، امام علی (ع) با پذیرش خطری حتمی، در بستر رسول‌الله (ص) خوابید تا ایشان را از مرگ نجات دهد. این فداکاری چنان باشکوه بود که خداوند متعال در عرش الهی به این ایثار افتخار کرد و آیه ۲0۷ سوره بقره (وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ رِضَى اللَّهِ) را درباره این مقام نازل فرمود.

این استاد درس خارج حوزه در تحلیل تفاوت این ایثار با دیگر فداکاری‌ها تصریح نمود: بسیاری از انسان‌ها جان خود را می‌فروشند تا از آتش جهنم در امان بمانند یا بهشتی به دست آورند؛ اما علی بن ابی‌طالب (ع) تنها برای "خوشحالی و رضایت خداوند" جانش را در مسیر ولایت به خطر انداخت. این است سطح والایی از معرفت است که در لیله المبيت تجلی یافت.