به مناسبت سالگرد شهادت امام رضا (ع)، استاد اسماعیل احمدی‌منش، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی «نشست دوره‌ای اساتید» و ، به بررسی ابعاد عاطفی و ولایی رابطه امام هشتم (ع) با شیعیان پرداخت.

/270/260/20/

تحلیلی بر تاریخ میلاد و نشانه‌های امامت

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو، با تسلیت به مناسبت ایام شهادت رسول الله (ص)، امام مجتبی (ع) و امام رضا (ع)، به بررسی اقوال مربوط به تاریخ تولد امام رضا (ع) پرداخت. وی تصریح کرد: در تاریخ ولادت این امام همام (ع) اختلاف‌نظرهایی وجود دارد؛ بنا بر کلام شیخ صدوق در "عیون اخبار الرضا"، میلاد حضرت در ماه ربیع‌الاول سال ۱۵۳ هجری قمری در مدینه بوده است، اما آنچه در میان مردم مشهور شده، سال ۱۴۸ هجری قمری است که با سال شهادت امام صادق (ع) هم‌زمان می‌گردد.

وی در ادامه با اشاره به شادی امام کاظم (ع) از تولد فرزندشان، به توصیفات تکان‌دهنده حضرت در بدو تولد ایشان اشاره نمود و افزود: امام کاظم (ع) پس از اذان و اقامه و در لحظات نخستین تولد، حضرت را به عنوان حجت خدا پس از خود بر روی زمین معرفی کردند.

این استاد درس خارج حوزه در این راستا به کتاب‌های «الارشاد» شیخ مفید و «کافی» اشاره کرد که در آن‌ها دلایل و نشانه‌های امامت هر یک از ائمه اطهار (ع) به‌طور مفصل تبیین شده است.

عنایت امام رضا (ع) به شیعیان؛ پیوندی فراتر از زمان و مکان

استاد احمدی‌منش در تبیین ویژگی‌های بارز امام رضا (ع)، بر علاقه و توجه عمیق ایشان نسبت به شیعیان تأکید کرد و افزود:  عنایت امام به شیعیان، محدود به زمان حیات ایشان نیست؛ چرا که برای امام معصوم، مفهوم "حیّ و میّت" معنا ندارد و توجه ایشان به مؤمنان، همواره جاری است.

وی برای تبیین این موضوع، به داستان «یونس بن یعقوب» اشاره کرد: یونس بن یعقوب که در ابتدا بر مذهب فتحی بود و سپس به امامت دوازده امام ایمان آورد، چنان مورد عنایت امام بود که پس از وفاتش در مدینه، امام رضا (ع) شخصاً متولی کفن و حنوط ایشان شدند و دستور دادند تا در بقیع به خاک سپرده شود. حتی در روایتی از کتاب "بهجة الامال" آمده است که امام رضا (ع) دستور داده بودند به مدت چهل روز بر قبر ایشان آب پاشیده شود؛ این نشان‌دهنده نهایت محبت و عنایت امام به کسانی است که در مسیر حقیقت گام برمی‌دارند.

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به حکایت یونس بن یعقوب در کتاب بهجة الآمال اظهار داشت: در این کتاب درباره یونس بن یعقوب می خوانیم: «قال ابو النضر سمعت على بن الحسن يقول: مات يونس بن يعقوب بالمدينة فبعث اليه ابو الحسن الرضا عليه السّلام بحنوطه و كفنه، و جميع ما يحتاج اليه و امر مواليه و موالى ابيه وجده ان يحضروا جنازته، و قال لهم: هذا مولى لأبى عبد اللّه عليه السّلام كان يسكن العراق و قال لهم اخفروا له فى البقيع فان قال لكم اهل المدينة انه عراقى و لا ندفنه فى البقيع فقولوا لهم هذا مولى لأبى عبد اللّه عليه السّلام، و كان يسكن العراق فان منعتمونا ان ندفنه فى البقيع، منعناكم ان تدفنوا مواليكم فى البقيع، فدفن فى البقيع، و وجه ابو الحسن على بن موسى عليهما السّلام الى زميله محمد بن الحباب، و كان رجلا من اهل الكوفة: صل عليه انت.» (بهجة الآمال، ج 7، ص 373)

تولی در عمل؛ از تشییع جنازه تا بشارت به بهشت

استاد احمدی‌منش در ادامه، با اشاره به روایتی در کتاب مناقب ابن شهرآشوب آملی مازندرانی ابراز داشت: در این کتاب می خوانیم: «موسى بن سيار قال: كنت مع الرضا ع و قد أشرف على حيطان طوس و سمعت واعية فاتبعتها فإذا نحن بجنازة فلما بصرت بها رأيت سيدي و قد ثنى رجله عن فرسه ثم أقبل نحو الجنازة فرفعها ثم أقبل يلوذ بها كما تلوذ السخلة بأمها ثم أقبل علي و قال يا موسى بن سيار من شيع جنازة ولي من أوليائنا خرج من ذنوبه كيوم ولدته أمه لا ذنب عليه حتى إذا وضع الرجل على شفير قبره رأيت سيدي قد أقبل فأفرج الناس عن الجنازة حتى بدا له الميت فوضع يده على صدره ثم قال يا فلان بن فلان أبشر بالجنة فلا خوف عليك بعد هذه الساعة فقلت جعلت فداك هل تعرف الرجل فو الله إنها بقعة لم تطأها قبل يومك هذا فقال لي يا موسى بن سيار أ ما علمت أنا معاشر الأئمة تعرض علينا أعمال شيعتنا صباحا و مساء فما كان من التقصير في أعمالهم سألنا الله تعالى الصفح لصاحبه و ما كان من العلو سألنا الله الشكر لصاحبه.» (مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏4 ؛ ص341)

وی افزود: در این روایت می خوانیم که در آن، امام رضا (ع) هنگام ورود به طوس، با شنیدن صدای شیون از خانه‌ای، از مرکب پیاده شده و با نهایت تواضع و محبت، در تشییع جنازه یکی از شیعیان کمک کردند و تابوت را چنان به خود چسباندند که گویی فرزند خود است.

وی با تحلیل این روایت، افزود: امام (ع) در این مکان، بشارت دادند که هر کس جنازه یکی از دوستان (شیعیان) ما را تشییع کند، گناهانش بخشیده می‌شود و گویی از مادر متولد شده است.

عرضه اعمال شیعیان بر امام (ع)؛ پیوندی ابدی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به نکته‌ای بنیادین درباره رابطه امام و شیعه اشاره کرد. وی با تبیین واقعه‌ای که در آن امام رضا (ع) با دست گذاشتن بر سینه متوفی، او را به بهشت بشارت دادند، یادآور گردید: وقتی از ایشان سؤال شد که آیا این شخص را می‌شناختید در حالی که این نخستین ورود شما به این سرزمین است، حضرت پاسخی دادند که تک‌تک ما را به وجد می‌آورد: "آیا نمی‌دانی که اعمال شیعیان ما در شب و روز بر ما عرضه می‌شود؟"

وی افزود: این روایت گویای آن است که امام (ع) در هر لحظه، پیوندی عاطفی و معرفتی با شیعیان خود دارند و همواره برای بخشش و تعالی آنان از خداوند مسئلت می‌کنند.

استاد اسماعیل احمدی‌منش توجه ویژه امام را نماد «تولی» در عمل دانست و تصریح نمود: «این سطح از عنایت و توجه، تنها مربوط به زمان حیات امام رضا (ع) نیست، بلکه ایشان در هر زمان و مکان، همچنان با همین دلسوزی و توجه به شیعیان خود می‌نگرند. همین پیوند عاطفی و معرفتی، در مورد امام زمان (عج) نیز جاری است و ایشان نیز با همین رویکرد، نظارت بر اعمال و هدایت شیعیان خود دارند.

زیارت امام رضا (ع)؛ تجدید پیمان محبت و وفاداری

استاد احمدی‌منش در ادامه گفتگو، ضمن اشاره به پیوند عمیق میان امام رضا (ع) و شیعیان، بر اهمیت زیارت این حضرت تأکید کردند. وی خاطرنشان نمود: «همان‌گونه که امام (ع) با محبتی بی‌کران به شیعیان می‌نگرند، زائران نیز موظف‌اند با ولایت و محبت، به زیارت ایشان شتازند.» ایشان در توصیف این اشتیاق، به اشعاری اشاره کردند که در آن زائر، با قلبی خاضع و چشمانی گریان، پناهندگی خود به آستان قدس رضوی را ابراز می‌کند.

بشارات الهی در زیارت «دیار غربت»

این استاد درس خارج حوزه با استناد به روایاتی از پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع)، آثار زیارت امام هشتم (ع) را تبیین نمود. وی با نقل فرمایشی از رسول الله (ص) در کتاب «عیون»، تصریح کرد: پیامبر اکرم (ص) بشارت دادند که هر مومنی که زیارت امام رضا (ع) را در خراسان به‌جا آورد، خداوند بهشت را برای او واجب می‌گرداند و بدن او را بر آتش حرام می‌کند.

وی با اشاره به روایتی از امام علی (ع)، بر فضیلت زیارت امام رضا (ع) در غربت تأکید کرد و ابراز داشت: این زیارت موجب آمرزش گناهان می‌شود. استاد احمدی‌منش در تحلیل روایتی از خودِ امام رضا (ع) در کتاب «عیون»، توضیح داد: حضرت وعده دادند هر کس ایشان را در دیار غربت زیارت کند، امام در روز قیامت در سه جایگاه حساس—هنگام پرواز نامه‌های اعمال، هنگام گذشت از صراط و در هنگام سنجش اعمال—به داد او خواهد رسید و او را از سختی‌ها نجات خواهد داد.

زیارت به مثابه «وفای به عهد» و شفاعت در قیامت

استاد احمدی‌منش در تبیین جایگاه زیارت، آن را «حقّی و تکلیفی بر گردن شیعیان» دانست. وی با تحلیل روایتی در باب وفای به عهد، یادآور گردید: هر امام معصومی عهدی با دوستان خود دارد و کامل‌ترین شکل وفاداری به این عهد، زیارت قبور آنان است. هر کس با رغبت قلبی و باور به آموزه‌های ائمه به زیارت برود، در روز قیامت شفیع آن‌ها خواهد بود و آن‌ها نیز شفیع او خواهند بود.

طهارت باطنی؛ شرط اساسی برای سنخیت با معصوم (ع)

این استاد حوزه علمیه قم در ختام گفتگو، نکته‌ای کلیدی درباره «آداب زیارت» مطرح کرد و افزود: بزرگ‌ترین ادب زیارت، داشتن طهارت است؛ اما در حالی که آراستگی و پاکی ظاهری لازم است، "طهارت باطنی" و داشتن "قلب سلیم" بسیار حیاتی‌تر است.

وی در تبیین ضرورت توبه و پاکی قلب پیش از زیارت فرمودند: برای بهره‌مند شدن از رحمت و عنایات اهل بیت (ع)، داشتن "سنخیت" با ایشان ضروری است. انسان ناپاک و آلوده نمی‌تواند با معصومانی که "مطهر من عند الله" (پاکیزه نزد خدا) هستند، سنخیت پیدا کند. بنابراین، توبه و زلال کردن قلب، تنها راه دستیابی به پیوندی حقیقی با امامان پاک است تا زائر بتواند با قلبی پاک، در محضر معصوم (ع) حاضر شود.