استاد امین اسدپور  از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دورهای اساتید، به موضوع «نقدی بر منهج تفسیری شهید صدر (ره)» پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرشان کرد: مرحوم شهید صدر رضوان الله علیه در دو درس گفتار «المدرسة القرآنیة» روشی برای تفسیر قرآن ارائه کرده است و خودشان هم در همان «سنن تطور تاریخی قرآن» سعی کرده است تطبیق بدهد که حدود 10 جلسه ادامه داشته است؛ که آن هم همان تطبیق روش خودشان، روی یک بحث است؛ که به عنوان نمونه انجام بشود. در نگاه اجتماعی ایشان به دین و نگاه قرآنی و تطبیقی که روی فقه و قرآن داشتند، در نجف آن روز، اثرگزار بود و در میان شاگردان ایشان به عنوان روش مورد پذیرش مورد استقبال بود؛ مرحوم آقای آصفی و مرحوم علامه فضل الله سعی کردند آن شیوه را در مدرسه ادامه بدهند؛ و به همین شیوه امروز هم شاگردان آن مدرسه به همین شیوه کار می کنند و ادامه می دهند. به عبارتی یک مدرسه و مدرسه ای فکری و روشی است. از این جهت که مرحوم شهید صدر در نجف آن روز و در آن تاریخ، این توجه و التفات را داشته، جای شک و تردید نیست که نشان از فضل و قدر و عظمت ایشان است و حکایت از امتیاز ویژه ای برای ایشان در آن تاریخ است؛ با این حال، امروز با این مکتب مواجه هستیم؛ و مزایای آن محفوظ است.

وی افزود: با وجود مزایایی که در منهج شهید صدر وجود دارد، اما باید گفت که دارای دو نقیصه است؛ امری که باید مورد توجه قرار بگیرد و باید دید آیا می تواند مورد دقت قرار بگیرد یا خیر. سؤالی که وجود دارد، این است که شهید صدر، منهج خود را از کجا آورده است؛ چه اینکه در منهج ایشان می بینیم یک موضوع واقعی و خارجی در حیات انسان را که با آن درگیر هستیم و مسأله ما می شود؛ چارچوب آن را به خوبی باید بشناسیم و تمام آورده مکاتب بشری در آن زمینه را باید بدانیم و صورت بندی داشته باشیم؛ و بعد از آن، موضوع را در یک نظریه جامعی به قرآن عرضه کنیم. و از قرآن «استنطاق» کنیم. و استنطاق در آوردن قرآن هم فعال و کنشگرایانه است. به عبارتی باید فعال و سائل و مستفهم باشیم و زمین بازی را خودمان طراحی کنیم. اگر خلاصه تفسیر موضوعی قرآن از دیدگاه شهید صدر اینگونه باشد، باید گفت «تفسیر موضوعی برون دینی» است؛ که با موضوع در خارج از متن آشنا شدم و می خواهم متن را از آن استنطاق کنم.  

استاد اسدپور خاطرنشان کرد: امروزه می دانیم که این شیوه، روش هرمنوتیکی است که بشر مدرن و بشر بعد از رنسانس، در مواجهه با متن با آن مواجه شده است. و کاملا هرمنوتیست ها همین منهج را توضیح داده اند؛ به عبارتی بیان شهید صدر، ما را یاد هرمنوتیست های قرن شانزده و هفده میلادی می اندازد. و البته ما تجربه تاریخی بعد از رنسانس را هم داریم؛ که با تفسیرهای اینگونه ای به سمت «پروتستانتیسم» رفتیم؛ به گونه ای که «متن، کاملا صامت و ساکت است» عجیب آنجا است که شهید صدر هم همین عبارت را دارد. یعنی متن ساکت و صامت است و تو باید متن را به استنطاق بکشانی. و می دانیم با این تجربه بشری از رنسانس، و تجربه روشنفکران ما روی روشنفکری خودمان، می دانیم که این فضا به ناکجاآباد و پروتستانتیسم می رود و تعجب نمی کنیم که امروز، برخی از شاگردان شهید صدر از پروتستانتیسم صحبت می کنند. و شیوه های تفسیری آنها هم حکایت از همین دارد؛ به عنوان مثال، سید کمال الحیدری کاملا پابند این منهج هستند و اساسا مواجهه ایشان با منهج، از شهید صدر شکل گرفته است. و امروز در نقش یک اصلاحگر دینی است؛ یعنی حتی ادبیات روشنفکران بعد از رنسانس را به کار می برد.