باید طلبه ای که قدرت دارد تا معارف قرآن و ادعیه را بفهمد، لا اقل به اندازه طلبه ای که کفایه را می فهمد، در حوزه موقعیت و ارزش عملی داشته باشد.

به مناسبت بازگشایی مدارس حوزه علمیه قم و آغاز سال تحصیلی جدید، استاد سید محمد حسین فاضلیان از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع «ضرورت توجه بیشتر حوزه به مباحث معرفتی» به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه، در ابتدای گفتگو به 21 سال تحصیل و تدریس در حوزه علمیه و تألیف دو کتاب در زمینه کلام جدید، به نام «خاتمیت و عقلانیت»، در زمینه شبهه ای از کلام جدید، و هم چنین «مسح ملکوت» در زمینه نقدی بر تئوری رؤیای رسولانه دکتر سروش در رابطه با وحی قرآنی اشاره نمود.

وی خاطرنشان کرد: یکی از مواردی که در فضای امروز جامعه و حوزه همیشه مورد توجه است، مباحث معرفتی است. در حوزه علمیه همیشه فقه و اصول در سطح بالا و مطلوب رونق داشته است و بحمدالله تعالی ما در این زمینه کتاب های بسیار غنی داریم که دارای مباحث دقیقی است.

استاد فاضلیان اضافه نمود: شاید بتوان گفت که برجسته ترین استعدادهای حوزه توجهشان معطوف به مباحث فقه و اصول بوده است؛ به همین جهت در مباحث فقهی و اصولی کتاب های بسیار غنی و قابل استفاده ای داریم که نهایت دقت را در آنها می بینیم، به گونه ای که اگر کتاب های اصولی را با کتاب هایی که در فلسفه به نگارش در آمده است، مقایسه کنیم، دقت های اصولیین اگر بیشتر از فلاسفه نباشد، کمتر از آنها نیست.

وی ضمن تقدیر از این امر، خاطرنشان کرد: ولی متأسفانه در بعضی موارد این اهتمام در توجه به فقه و اصول بیش از حد بوده است و باعث شده است که ما به گونه ای از «فقه اکبر» غافل بمانیم و متأسفانه باید گفت که این امر یک آفت تاریخی بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: البته در سال های اخیر بزرگانی همانند مرحوم امام، مرحوم علامه، مرحوم شهید صدر و مرحوم شهید مطهری و علامه جعفری رضوان الله علیهم و آیت الله جوادی آملی حفظه الله تلاش های وسیعی کردند در اینکه عارف از مهجوریت تاریخی خودش خارج بشود؛ اما هنوز از درجه مطلوب فاصله زیادی داریم.

وی افزود: باید بپذیریم که هم در زمینه معارف اعتقادی که در قرآن و منابع روایی مانند نهج البلاغه، اصول کافی و توحید صدوق و هم معارفی که در ادعیه ما وجود دارد، تا حدّ بسیار زیادی غافل هستیم و در زمینه پاسخ به شبهات روز چنین است، که سبب شده در زمان ما کمّا و کیفا این شبهات گسترده تر شود.

استاد سید محمد حسین فاضلیان در زمینه شبهات روز اضافه نمود: وقتی فضای مجازی را نگاه می کنید، تمام اصول و فروع دین مورد هجمه واقع می شود.

وی خاطرنشان کرد: از این طرف کارهایی برای مقابله با شبهات و جواب بر شبهات انجام می شود؛ اما کمّا و کیفا کارهایی که از طرف حوزه و متفکرین حوزه انجام می شود تناسبی با حجم شبهات ندارد. البته بخشی از این مسأله به منابع مالی حوزه بر می گردد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: می دانیم که دشمنان ما از ظرفیت مالی بسیار بالایی برخوردار هستند؛ منابع اطلاعاتی آنها نیز وسیع تر از ما است اما باز هم باید گفت در این زمینه ها امکان کار بیشتر وجود دارد و معارف جایگاه شایسته خود را پیدا نکرده است.

وی افزود: در حوزه بحث تفسیر به اندازه فقه و اصول رسمیت ندارد؛ اما اگر درست به منابع اسلامی بنگریم، می بینیم که چه بسا جایگاه تفسیر از فقه و اصول هم بالاتر باشد. با این وجود هنوز تفسیر جایگاه واقعی خود را در حوزه پیدا نکرده است و هنوز ملاک علمیت، تفسیر و فهم قرآن نیست؛ متأسفانه این امر جای تأسف دارد که تفسیر از درس های حاشیه ای است.

استاد فاضلیان در ادامه به بیان معارفی که در ادعیه مأثور آمده است پرداخت و خاطرنشان کرد: در زمینه ادعیه هم باید گفت در سال های اخیر یک درس جدّی و مستمر در زمینه دعا، در وزان درس های سطح عالی و درس خارج در قم ندیده ام.

وی اضافه نمود: بزرگانی چون مرحوم امام به این نکته اشاره کرده اند که برخی از معارف در ادعیه وجود دارد که در دیگر روایات دیده نمی شود؛ چرا که مخاطبین در روایات اشخاص معمولی هستند و ائمه علیهم السلام در سطح عقول افراد سخن می گویند؛ ولی در ادعیه مخاطب خداوند متعال است و از این رو ائمه علیهم السلام همه معارف را که قابل بیان بوده، در ادعیه بیان کرده اند.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: از این رو در حقیقت برخی از بزرگان ما تعبیر داشته اند که ادعیه قرآن صاعد است و معارفی در ادعیه است که در هیچ کجا پیدا نمی شود.

وی در ادامه بیان کرد: این امر مورد غفلت قرار گرفته است؛ بسیاری از فضلا را در حوزه می بینیم که سال ها در حوزه درس خوانده اند، اما نام بعضی از کتب ادعیه به گوششان نخورده است؛ کتاب هایی همانند: «اقبال الأعمال، جمال الاسبوع، مهج الدعوات» کتاب های بسیار بزرگی است که معارف بسیار عمیقی هم دارد.

وی به تأکیدات بزرگان حوزه، نسبت به این قضیه پرداخت و در این زمینه به مرحوم امام و مرحوم آخوند و عارف بالله میرزا جواد آقا ملکی تبریزی اشاره نمود و خاطرنشان کرد: ایشان در المراقبات در رابطه با دعایی که در شب عرفه وارد شده است، فرموده اند: «جا دارد که یک مسلمان تمام عمرش را بگذارد و معارفی که در همین یک دعا هست را درک نماید»؛ اما متأسفانه در فضای درسی حوزه معارف علمی دعا تقریبا وجود ندارد و این هم یکی از نقطه ضعف هایی است که باید برطرف شود.

استاد سید محمد حسین فاضلیان در کلام پایانی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: طلبه ها به اندازه توانایی، فرصت و استعداد خودشان در برطرف کردن این خلأ تلاش کنند و مدیران و بزرگان حوزه هم باید عملا تدابیری بیندیشند و بحث های معارفی وارد متون علمی حوزه شود و ملاک علمیت هم در حوزه به حساب بیاید که اگر مثلا یک طلبه بیست سال از عمرش را صرف تفسیر و ادعیه کرد، این گونه نباشد که در حوزه به حساب نیاید.

وی افزود: طلبه ای که قدرت دارد تا معارف قرآن و ادعیه را بفهمد، لا اقل به اندازه طلبه ای که کفایه را می فهمد، در حوزه موقعیت و ارزش عملی داشته باشد./270/260/21/