استاد رحیم بدیعی خوزانی از اساتید بزگوار حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «جایگاه عالم دینی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای سومین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: روایتی از امام صادق علیه السلام است که باید خیلی به آن توجه کنیم؛

«محمد بن يحيى العطار عن أحمد بن محمد بن عيسى عن الحسن بن محبوب عن معاوية بن وهب قال سمعت أبا عبد الله علیه السلام؛ يقول:‏ اطلبوا العلم‏ و تزينوا معه‏ بالحلم‏ و الوقار و تواضعوا لمن تعلمونه العلم و تواضعوا لمن طلبتم منه العلم و لا تكونوا علماء جبارين فيذهب باطلكم بحقكم.» (كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج ‏1؛ ص36)

وی افزود: «یقول» اشاره به این دارد که حضرت علیه السلام مرتّب این کلام را داشتند که علم را طلب کنید و آن را با حلم و وقار زینت دهید. (وقار و سنگینی این است که انسان جایگاه خود را بشناسد و بر اساس آن رفتار کند) و نسبت به دانش آموزان خود تواضع كنيد و نسبت به استاد خود فروتن باشيد و نسبت به علماء متكبر نباشيد كه رفتار باطل و جباریت شما، حق شما را ضايع كند.

استاد بدیعی خوزانی خاطرنشان کرد: تواضع را تواضع در گفتار یا نوع مصاحبت با افراد معنا می کنیم؛ این که کلماتی را بکار بریم یا نوع منش ما به گونه ای باشد که احساس کبر و خودخواهی از آن استشمام نشود و شاید در این جهت هم نوعا رعایت می کنیم؛ چرا که رعایتش معونه ای نمی خواهد.

وی اضافه نمود: ولی می خواهم بگویم که تواضع بالاتر از  این حرف ها است. تواضع عملی است که مورد نیاز ما است؛ این تواضع عملی سبب گرایش فطرت ها به انسان های متواضع می شود؛ نگذاریم خدای نکرده علممان یا افرادی که در حواشی ما هستند، برای ما تعیناتی درست کنند که گمان کنیم مسائلی که به ما روی می آورد، خصوصا مسائل شرعی مانند امامت، مرجعیت، یا حکم صادر کردن در ما تعیّن پیدا می یابد.

این استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: این نکته مهم است که ما به گونه ای درس بخوانیم که از همان ابتدا اگر در بحث و درسمان دیدیم که کسی بهتر از ما می فهمد و بهتر از ما مطلب را ارائه می دهد، پیش او تواضع کنیم و او را مقدم بداریم.

وی افزود: اگر در مباحثه ای دیدیم کسی بهتر از ما مطلب را ارائه می دهد، از همان جا تمرین کنیم که پیش او شاگردی کنیم؛ اعتراف به فهم او کنیم و سماجت به خرج ندهیم؛ و همین طور اگر رشد کردیم و منصبی به سراغ ما آمد؛ تواضع عملی آن است که اگر دیدیم فردی واقعا از ما لیاقت بیشتری دارد، هوای نفس را کنار بگذاریم و اجازه دهیم تا آنها متصدی این کار شوند.

استاد بدیعی خوزانی خاطرنشان کرد: چه لزومی دارد که برای امامت یک مسجد به رقابت بیفتیم؛ در اینجا باید ایثار نمود و تواضع کرد؛ این که آیه قرآن می فرماید: «فاستبقوا الخیرات» یا «سارعوا الی مغفرة من ربّکم»، سبقت در کارهای دینی نزاع نمی آورد. اینکه شما یک مسئولیت دینی را به دیگران واگذار بکنید.

وی اضافه نمود: کار صحیح در این امر، سرعت در خیر است؛ نه اینکه عجله در قبض امامت جماعت یا قضاوت یا مرجعیت یا کارهای دیگر باشد؛ این دیگر سبقت در خیر نیست. سبقت در تواضع مخصوصا در مساند شرعی است که سفارش شده است و این سبقت غیر از سبقت در دنیا، مال و مقام است. اگر در این امور تنازع شود، مخصوصا اگر در بین عالمان دین باشد، خیلی پیامدهای سوء به همراه دارد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: واگذار کردن کار به دیگران باید مدّ نظر قرار بگیرد؛ سبقت در این مسائل، سبقت در تواضع است؛ اگر همه، این کار را بکنند، گاهی صحنه خالی می ماند و دیگر با اجبار زیر این مسئولیت ها می رود؛ نه اینکه با رغبت و شوق و خدای ناکرده رقابت های منفی تن به پذیرش این مسئولیت ها بدهند.

وی افزود: در عالمان دینی اینگونه نیست؛ آن که عالم دینی را از دیگران متمایز می کند، اینگونه سبقت ها است؛ و ما نمونه ها داریم و این نمونه ها است که دل نشین است، انسان ها را جاوید می کند و برای دیگران سرمشق می سازد.

استاد بدیعی خوزانی از باب نمونه خاطرنشان کرد: مرحوم آیت الله عبدالکریم حائری یزدی از اراک به قم می آیند؛ وقتی علمای متنفّذ قم تشخیص می دهند که وجود مرحوم آقای حائری می تواند برای تأسیس حوزه علمیه قم مفید باشد، همگی تواضع می کنند. عالمی  که در قم برو بیا داشته است و خانه اش در میان مردم مرجعیت داشته است، همه اینها را به شیخ واگذار می کند و خودش مانند یک طلبه در کنار ایشان قرار می گیرد.

وی اضافه نمود: صدر مجلس یا ذیل مجلس نشستن یا در صحبت کردن کلمات متواضعانه همانند «العبد» و «الحقیر» استفاده کردن، اگر چه خوب است، اما مهم نیست؛ آن تواضعی مهم است که وقتی می بینند فردی وجودش نافع است، دعوتش کنند و او را بیاورند و او را بر خودشان مقدم سازند ولو اینکه بدانند با آمدن ایشان خیلی از اقبال های خودشان از بین برود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آوردنِ مرحوم آیت الله العظمی بروجردی به قم در زمان زعامت مرحوم آیت الله صدر و آیت الله حجت و آیت الله خوانساری اعلی الله مقامهم اوج تواضع این بزرگان را نشان می دهد. تشخیص می دهند که وجود مرحوم بروجردی به نفع تشیع و حوزه قم است؛ خودشان دعوت گرفتند و اصرار کردند که در قم بمانند و موقعیت های خودشان را در اختیار ایشان گذاشتند.

وی افزود: این تواضع است که مردم ساز است؛ این تواضع است که طلبه ها را جذب می کند و به آنها انگیزه می دهد که اینجا یک حساب دیگری است؛ یک کتاب دیگری است و وقتی انسان این حرکت ها را می شنود، فضلا از اینکه ببیند، اشک شوق در انسان جاری می شود و دلش با این حرکات بهشتی می شود.

استاد بدیعی خوزانی خاطرنشان کرد: جناب موسی زنجانی به نقل از شیخ مرتضی حائری می فرماید: پدرم به مرحوم آقای صدر فرمود: «من دیگر جماعت رفتن برای من سخت است، اگر می شود شما به جای من نماز بخوانید.»

جای مرحوم حائری در حوزه نماز خواندن، لوازمی دارد، یعنی مرجع شدن و قائم مقام شدن و تمام چشم ها به سوی او قرار گرفتن؛ ولی مرحوم صدر به شیخ گفت: «من در جای دیگر انجام وظیفه می کنم، خوب است که به آقای حجت بفرمایید که چنین کاری انجام دهند.»

استاد بدیعی افزود: این تواضع است! این صفای نفس است! این ثمره درس خواندن در حوزه های علمیه است! آقای موسی زنجانی می گوید: این قضیه را برای مرحوم آقای سلطانی نقل کردم؛ ایشان گفت: آقای صدر اینگونه نبود که نداند لازمه نماز خواندن در جایگاه مرحوم حائری چیست؛ ولی این امر صفای نفس مرحوم صدر را نشان می دهد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما این تواضع ها را می خواهیم و علمی که این همه فضیلت دارد که بال فرشتگان زیرِ پا و قدم های طالب علم است و ماهیان دریا و فرشتگان آسمانی برای طالبان علم استغفار می کنند، اگر ثمره اش این گونه تواضع ها باشد، این علم است. این گونه دنبال علم و دانش رفتن است که این ثمرات را دارد.

وی اضافه نمود: بنابراین اگر ما می گوییم که تواضع یکی از شرایط مهم طلب علم است، این تواضع باید در مرحله عمل و در سبقت در سپردن مساند دینی به اهلش خودش را نشان دهد.

استاد رحیم بدیعی خوزانی خاطرنشان کرد: خدای ناکرده چهار تا اصطلاح و تعریف این و آن و بعضی از حواشی ما را وادار نکند که رقابت های منفی درست شود که ثمره آن در خارج دوری دل ها از اهل بیت علیهم السلام بشود.

وی افزود: باید کار و عمل ما مردم را جذب کند و این رفتارهای عالِم است که مردم را جذب می کند؛ چنین عالمی که خالصانه، متواضعانه دریافت های خودش را در دل طالبان علم قرار می دهد؛ به بزرگان علم در مقام نقد، احترام می گذارد و خدای ناکرده کلماتی که موهن باشد، به کار نمی برد و در مرحله عمل هم این گونه رفتار می کند، قهرا اینها انسان هایی هستند که موجب ترویج دین خدا در مردم می شوند.

استاد رحیم بدیعی خوزانی خاطرنشان کرد: این رفتارها از بزرگان حوزه انگیزه برای طلبه ها ایجاد می کند؛ یعنی اگر بخواهیم طلبه ها برای تحصیل علوم دینی انگیزه داشته باشند، آن هم در زمانی که انواع مشکلات، از جمله مشکلات اقتصادی و یا رفتارهای اجتماعی و ... از همه جا به آنها هجوم آورده است، اگر بخواهیم در طلبه ها انگیزه ایجاد بشود، این رفتارها است که در طلبه انگیزه ایجاد می کند. یعنی رفتارهای مطابق با فطرت، دیدن از اساتید، از بزرگان حوزه، از کسانی که در معرض مساند بزرگ دینی هستند و بحمدالله ما چنین شخصیت هایی را داریم.

وی افزود: من به طلبه های عزیز سفارش می کنم که اینها را شناسایی کنند؛ انسان های بزرگی که به رغم تمام شرایطی که برای مسند های بزرگ دارند، به گونه ای رفتار و عمل می کنند که اعراض عملی آنها دیده می شود؛ عملا، واقعا و نه تصنّعی، سعی می کنند که دیگران را بر خود مقدم بسازند، سعی می کنند کمک کار باشند برای کسانی که مسئولیت ها را به عهده گرفتند. این مطلب خیلی مهم است. خداوند این توفیق را به ما بدهد و این ویژگی ها را به ما عطا کند تا این درس و بحث ها ما را به اینجا برساند که درک کنیم این مسندها رفتنی است.

استاد بدیعی خوزانی خاطرنشان کرد: این علوم تحصیلی با پیری به فراموشی می رسد؛ اما اگر در عمل بروز و ظهور پیدا کند و در عمل نشان بدهیم که تواضع را در روایات اهل بیت علیهم السلام اخذ کرده ایم، این می ماند و الا انسان وقتی پا به سن بگذارد، خیلی از این محفوظاتی را که داشته است، از دست می دهد و خیلی از این لذت هایی که برای موقعیت و مقام هایی که دنیوی است، زیاد برایش گوارا نیست. امراض مختلف او را فرا گرفته است که دیگر نمی تواند از آنها لذت ببرد.

وی تأکید کرد: آن چیزی که در کهولت سن به انسان روحیه می دهد، عمل است؛ آن کارهایی است که در عمل نشان داده است؛ دست یک طلبه را گرفته و نجات داده، به معنای واقعی شاگرد پروری کرده و طلبه را از نظر علمی و عملی سیراب کرده و در هنگام مسئولیت ها تواضع نشان داده، دیگرانی که مقدم بودند را پر و بال داده و به آنها کمک رسانده است ماندنی هستند.

استاد رحیم بدیعی خوزانی در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ان شاءالله که خداوند ما را در این مسیر قرار بدهد، به حق اهل بیت علیهم السلام، که خود آنها باید دستگیر ما باشند و خود آنها به ما کمک کنند حالا که در این لباس قرار گرفتیم؛ ان شاء الله زینت برای اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام باشیم. نکند این اصطلاحات را بخوانیم و عملمان به گونه ای باشد که ببینیم دستمان خالی است.

وی افزود: توسل به اهل بیت علیهم السلام و سیره آن بزرگواران به ما کمک می کند که ان شاء الله بتوانیم آن بخش مهم این راه که رفتارهای مطابق با دین است را به دست بیاوریم.

لینک قسمت قبلی مصاحبه:https://www.neshasteasatid.com/node/5626

/270/260/20/