برخی از علما در مورد انواع گریه، به 4 قسم از آن اشاره نمودند؛ اما وقتی به روایات نگاه می کنیم، می توانیم قسم پنجمی را هم در نظر بگیریم.

به مناسبت فرا رسیدن ماه محرم و ایام عزای خامس آل عبا، آقا ابی عبدالله الحسین علیه السلام و اصحاب باوفایش، استاد سید مهدی موسوی از اساتید حوزه علمیه قم در موضوع «شبهه گریه در عزداری سیدالشهداء علیه السلام» با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: ماه محرم ماهی است که ائمه معصومین علیهم السلام برای گریه بر سیدالشهدا علیه السلام و برپایی مراسم عزاداری سالار شهیدان و شهدای واقعه کربلا سفارش بسیار کرده اند.

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا به روایت معروف ریّان بن شبیب اشاره نمود:

«حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الرَّيَّانِ بْنِ شَبِيبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا (ع) فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ فَقَالَ لِي يَا ابْنَ شَبِيبٍ أَ صَائِمٌ أَنْتَ فَقُلْتُ لَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي دَعَا فِيهِ زَكَرِيَّا (ع) رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ‏ «رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعاءِ» فَاسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ وَ أَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَنَادَتْ زَكَرِيَّا «وَ هُوَ قائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى»‏ فَمَنْ صَامَ هَذَا الْيَوْمَ ثُمَّ دَعَا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ كَمَااسْتَجَابَ لِزَكَرِيَّا (ع) ثُمَّ قَالَ يَا ابْنَ شَبِيبٍ إِنَّ الْمُحَرَّمَ هُوَ الشَّهْرُ الَّذِي كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ فِيمَا مَضَى يُحَرِّمُونَ فِيهِ الظُّلْمَ وَ الْقِتَالَ لِحُرْمَتِهِ فَمَا عَرَفَتْ هَذِهِ الْأُمَّةُ حُرْمَةَ شَهْرِهَا وَ لَا حُرْمَةَ نَبِيِّهَا (ص) لَقَدْ قَتَلُوا فِي هَذَا الشَّهْرِ ذُرِّيَّتَهُ وَ سَبَوْا نِسَاءَهُ وَ انْتَهَبُوا ثَقَلَهُ فَلَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِكَ أَبَداً يَا ابْنَ شَبِيبٍ إِنْ كُنْتَ بَاكِياً لِشَيْ‏ءٍ فَابْكِ لِلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (ع) فَإِنَّهُ....»

ريان بن شبيب می گويد: روز اول ماه محرم خدمت حضرت امام رضا علیه السّلام رسيدم، به من فرمودند: اى پسر شبيب روزه ‏اى؟ گفتم نه. فرمودند اين روزي است كه زكريا به درگاه پروردگارش دعا كرد و گفت پروردگارا به من از نزد خود نژاد پاكى ببخش زيرا تو دعا را می شنوی. خدا دعایش را اجابت كرد و به فرشتگان دستور داد ندا كردند زكريا را كه در محراب ايستاده بود كه خدا تو را به يحيى بشارت مي دهد هر كه اين روز را روزه بدارد و سپس به درگاه خدا دعا كند خدا مستجاب فرماید چنان كه براى زكريا مستجاب كرد. سپس گفت اى پسر شبيب به راستى محرم همان ماهى است كه اهل جاهليت در زمان گذشته ظلم‏ و قتال را به خاطر احترامش در آن حرام مى ‏دانستند و اين امت حرمت اين ماه را نگه نداشتند و نه حرمت پيغمبرش را در اين ماه ذريه او را كشتند و زنانش را اسير كردند و داراییش را غارت كردند خدا هرگز اين گناه آنها را نيامرزد. اى پسر شبيب اگر براى چيزى گريه خواهى كرد براى حسين (علیه السّلام) گريه كن كه... )

وی در ادامه اضافه نمود: از این رو می بینیم که از جانب ائمه اطهار علیهم السلام تأکیدات فراوانی در مورد گریه برای ابی عبدالله الحسین علیه السلام وجود دارد.

استاد موسوی به شبهه ای اشاره نمود که از سوی برخی از افراد، از جمله وهابی ها مطرح می شود: اگر میّت از دنیا رفته است، گریه بر او چه اثری دارد؟ گریه بر ابی عبدالله الحسین علیه السلام، آن هم بعد از هزار و اندی سال چه دلیلی دارد؟

وی در مقام پاسخ خاطرنشان کرد: برخی از علما در مورد انواع گریه، به 4 قسم از آن اشاره نمودند؛ اما وقتی به روایات نگاه می کنیم، می توانیم قسم پنجمی را هم در نظر بگیریم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مرحوم بهاری کتابی به نام «الدعوة الحسینیة» دارد که در ردّ بر کسانی نوشته است که بر گریه و زیارت ابی عبدالله الحسین علیه السلام اشکال گرفته اند؛ ایشان در آن کتاب گریه را به چهار گریه تقسیم کرده است.

وی در یک تقسیم بندی کلی، گریه را به دو نوع کلی مثبت و منفی تقسیم نموده، خاطرنشان کرد: گریه منفی مانند گریه از ترس شرکت در جبهه جنگ است؛ این گریه نشانه ضعف است که از آن به گریه منفی یاد می کنیم؛ اما گریه مثبت به 5 قسم تقسیم می شود.

قسم اول: گریه عقیدتی

استاد سید مهدی موسوی در این مورد اضافه نمود: گاهی اعتقادات انسان باعث می شود که اشک انسان جاری بشود؛ این مطلب ریشه قرآنی هم دارد. وقتی آیه نازل شد، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بسیار گریه کردند.

«إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ» (ای پیامبر تو می میری و مردم هم می میرند.) (زمر: 30)

«وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى‏ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِين»

(و چون آنچه را كه بر پيامبر اسلام نازل شده بشنوند، ديدگانشان را مى‏بينى به سبب آنچه از حق شناخته‏اند، لبريز از اشك مى‏شود، مى‏گويند. پروردگارا! ايمان آورديم، پس ما را در زمره گواهان [كه به حقّانيّت پيامبر و قرآن گواهى مى‏دهند] بنويس.) (مائده: 83)

وی افزود:  وقتی سوره نصر نازل شد، عباس عموی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم گریه کرد.

قسم دوم: گریه عاطفی بکاء الرحمة

استاد سید مهدی موسوی در مورد این قسم از گریه خاطرنشان کرد: این گریه، اشکی است که بر اساس عواطف و احساسات انسان از چشم جاری می شود. حتی اگر کسی مسلمان باشد و قساوت قلب نداشته باشد، با دیدن صحنه ای رقّت انگیز همانند جان دادنِ طفل در آغوش مادر، گریه می کند؛ مانند به شهادت رسیدن «محمد الدوره» همان فرزند فلسطینی که در کنار پدرش به شهادت رسید.

وی افزود: چشم مجرای اشک است که وابسته به قلب و باطن است و نسبت به ناملایمات نمی تواند بی تفاوت باشد. مگر کسی که منشأ چشمه را خشک کرده باشد که در این رابطه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید:

«عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ مِنْ‏ عَلَامَاتِ‏ الشَّقَاءِ جُمُودُ الْعَيْنِ وَ قَسْوَةُ الْقَلْبِ وَ شِدَّةُ الْحِرْصِ فِي طَلَبِ الدُّنْيَا وَ الْإِصْرَارُ عَلَى الذَّنْبِ.» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏2؛ ص290)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: هر انسان عاطفی به طور طبیعی در مسائل تأثیر گذار متأثر می شود، چه ببیند و چه بشنود و از این رو اشک در چشمانش جاری می شود.

وی در مقام بیان مثال اضافه نمود: جعفر بن ابی طالب برادر امیرالمؤمنین علیه السلام که در جنگ موته شهید شد؛ در زمان شهادت ایشان، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در مدینه حضور داشتند و از طریق غیب با خبر شدند که ایشان به شهادت رسیدند. پیغمبر داشتند این قضیه را در مسجد برای مردم تعریف و گریه می کردند و می فرمودند که خداوند متعال در بهشت، به جای دو دستی که در جنگ از او قطع شده است، دو بال در بهشت به او مرحمت کرده اند که با آن دو بال در بهشت طیران می کند که به «جعفر طیار» معروف شد. وقتی این قضیه را پیامبر در مسجد برای مردم نقل می کردند، امیرالمؤمنین علیه السلام وارد مسجد شدند؛ پیامبر اشاره فرمودند که ساکت باشید که برادرش دارد می آید. حضار ساکت شدند.

وقتی امیرالمؤمنین نگاهش به چهره غم انگیز پیامبر و اصحاب افتاد، به رسول خدا عرض کرد: یا رسول الله چه شده؟ من برادر در سفر دارم؛ اتفاقی افتاده؟ پیامبر گرامی اسلام فرمودند: خدا به تو صبر بدهد؛ برادرت به شهادت رسید.. هر دو شروع به گریه کردن کردند.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «الآن انفصم ظهری»؛ کمرم شکست؛ داغ برادرم جعفر آنقدر سنگین بود که بین من و کمرم جدایی انداخت؛ یعنی دیگر پشت و پناهم از بین رفت. اینجاست که رسول گرامی اسلام به خانه اسماء آمد؛ عبدالله بن جعفر بچه ای بود؛ حضرت صلی الله علیه و آله و سلم او را بر زانوی مبارکشان نشاند و دست نوازش بر سرش می کشیدند. به حضرت زهرا سلام الله علیها دستور داد که 3 روز برای خانه اسماء غذا ببرند تا اسماء بتواند راحت تر عزاداری کند و برای این مصیبت اشک بریزد.

استاد سید مهدی موسوی بعد از بیان این مورد از شواهد تاریخی به مورد دوم اشاره نمود که خودِ پیامبر گرامی اسلام کنار قبر مادر گرامی شان آمنه تشریف می آوردند.

«زارَ النَّبِیُّ قَبْرَ امَّهِ فَبَکی وَ اَبْکی مَنْ حَوْلَهُ ... اسْتَاذَنْتُ رَبِّی فی اَنْ ازُورَ قَبْرَها فَاَذِنَ لِی فَزُورُوا الْقُبُورَ فَانَّها تُذَکِّرُکُمُ الْمَوْتَ»؛ (مسلم، صحیح مسلم، ج۲، ص۶۷۱، باب استئذان النبی ربه عزوجل فی زیارة قبر امه؛ الالبانی، ناصرالدین صحیح ابن ماجه، ج۴، ص۷۲)

این استاد حوزه علمیه قم افزود: امیرالمؤمنین، شب هنگام، به مزار حضرت زهرا سلام الله علیها می رفتند و گریه می کردند. خانم حضرت زهرا سلام الله علیها بر سرِ مزار حمزه سیدالشهداء می رفتند و گریه می کردند.

وی افزود: انسان بر اساس عواطف و احساسات فطری که دارد، با دیدن منظره غم انگیز یا با شنیدن منظره ای غم انگیز، اشک در چشمانش جاری می شود.

قسم سوم: گریه فضیلت طلبی؛ ادب حضور:

استاد موسوی در این قسمت خاطرنشان کرد: این نوع از گریه به این جهت است که فضیلتی از انسان فوت شده است؛

وی در ادامه به بیان چند نمونه پرداخت:

• چرا زمان به ما اجازه نداده که امام حسین علیه السلام را درک کنیم
• «اللهم انا نشکو الیک فقد نبیّنا»
• در دعای ندبه این مطلب را می خوانیم: «متی ترانا و نراک».
• جوانی که شب عروسی اوست، اما چهره اش گرفته و اندوهگین است؛ زیرا پدرش که چند وقت از دنیا رفته، حاضر نیست تا در خوشحالی او شریک باشد.
• پیغمبر  از دنیا رفت، امیرالمؤمنین در هنگام غسل ایشان، اشک ریخت و عرض کرد: «بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ‏.»
• گاه انسان گریه می کند که چرا ما در کربلا نبودیم و صدای «هل من ناصر» امام را بشنویم و جانمان را فدای او کنیم.
• جابر می گوید: آمدم کربلا و گریه کردم و گفتم: من نبودم شما را یاری کنم؛
• مگر موقع آب خوردن نمی گوییم: «یا لیتنا کنا معک و نفوز فوزا عظیما.»
• عبیدالله بن حر جعفی امام حسین را یاری نکرد؛ بعدها به کربلا آمد و گریه می کرد؛ و به خود می گفت: یاری نکردی؛ اگر یاری می کردی، در روز قیامت از دست مادرش فاطمه زهرا شفاعت می گرفتی.
• این که چرا امام زمان (عج) در بین ما حضور ندارند.

قسم چهارم: گریه معصیت زدایی

استاد سید مهدی موسوی در این قسم خاطرنشان کرد:

• گریه می کنم که چرا امام حسین علیه السلام اینقدر خوب است و من این قدر بد هستم؟
• چرا امام حسین علیه السلام اینقدر صبور بود و من اینقدر کم صبرم
• چرا امام حسین علیه السلام مظهر نماز کامل بود و من اینقدر کاهل هستم.
• چرا من بدم و گناه می کنم و نور امام حسین و نور خدا در دل من نیست.

وی در ادامه اضافه نمود: این که گفته اند: اشک بر ابی عبدالله گناه را از بین می برد، منظور این نیست که ما ایمن از گناه باشیم؛ بلکه یعنی اگر انسان تقصیرا یا قصورا گناهی هم کرد، اگر توبه واقعی کند و بر ابی عبدالله گریه کند، این گناه باعث می شود کدورت از او زدوده شود. «إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئات» یا «يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَنات» همین است؛ چرا که گریه بر مظلوم است.

خداوند به صراحت فریاد مظلوم را ذکر کرده است. گاه لازم است تا مظلوم با اشک یاری شود:

«لا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَ كانَ اللَّهُ سَمِيعاً عَلِيما»

حضرت زهرا سلام الله علیها مظلوم خودش را با اشک یاری کرد؛ به روایتی 75 روز و به روایتی دیگر 95 روز در بقیع و احد گریه کرد. این گریه صرفا به خاطر فقدان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نیست؛ بلکه به خاطر ظلم هایی است که به امیرالمؤمنین علیه السلام شده است.

استاد سید مهدی موسوی خاطرنشان کرد: دانستیم که پنج قسم گریه داریم:

• عقیدتی
• عاطفی
• فضیلت طلبی
• گناه زدا
• گریه بر مظلوم

که چهار قسم آن در واقعه کربلا است:

•  ابی عبدالله مظهر اعتقادات ما است؛ چرا که امامت جزو لاینفک دین ماست.
•  ابی عبدالله مظهر فضیلت است؛
• گریه می کنیم به خاطر اینکه دلمان برای ابی عبدالله می سوزد که حتی شیرخواره اش را با تیر سه شعبه به شهادت رساندند.
•  ابی عبدالله مظلوم واقع شده است.

وی در پایان افزود: خداوند را قسم می دهیم به حق ابی عبدالله الحسین علیه السلام که توفیق گریه بیش از پیش بر ابی عبدالله علیه السلام را به ما مرحمت بفرماید و ان شاء الله ریشه این ویروس منحوس را از تمامی ممالک، خاصّه مملکت اسلامی ما ریشه کن کند که مردم به زندگی عادی خودشان برگردند و به راحتی برای سرورشان سالار شهیدان به راحتی عزاداری کنند./270/260/20/