سائلی خدمت امام حسن مجتبی علیه السلام می رسد و عرضه می دارد که می خواهم حاجتی داشته باشم؛ امام مجتبی علیه السلام می فرماید: حاجتت را به روی زمین بنویس و به من نگو. علت را از حضرت جویا می شوند؛ آن حضرت در پاسخ می فرماید: خواستم از این که حاجتش را به من می گوید، خجالت نکشد.

استاد سید مهدی موسوی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، ضمن تبریک به مناسبت قرار داشتن در ماه خدا، به شیوع ویروس منحوس کرونا در ایران و جهان اشاره کرد و بیان داشت: ما اعتقادات و باورهایی داریم که در ماه مبارک رمضان بیشتر از ایام دیگر متبلور می گردد.

وی گفت: یکی از این باورها که در اعمال ما در این ایام بیشتر جلوه گر است، انفاق کردن به دیگران است؛ مخصوصا بعد از فرمایشات مقام معظم رهبری حفظه الله که همگان را به «رزمایش مواسات و همدلی» فرا خواندند و بعد از آن شاهد سیل کمک های مردمی هستیم که به هم نوعان و نیازمندان کمک می رسانند؛

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این فرمایش حضرت آقا از آموزه های دینی و اسلامی نشأت گرفته است؛ در آموزه های اسلامی دستگیری از فقرا، مستمندان و نیازمندان بسیار مورد تأکید واقع شده است؛ علی الخصوص در ماه مبارک رمضان که در این ایام، تاکیدات از این نوع، بیشتر از پیش است.

استاد سید مهدی موسوی تاکید کرد: نقطه عطف بحثم در این قضیه است که باید «ملزومات مواسات و همدلی» را بدانیم و به آن پایبند باشیم؛

وی در ادامه گفت: خداوند حکیم را شکر می کنیم که در جامعه اسلامی خود مشاهده می کنیم؛ گروه های مختلف تحت عنوان گروه های جهادی یا گروه های محلی و حتی گروه های اداری در کنار یکدیگر لجنه هایی را تشکیل داده اند که همکاری ها و همیاری های جهادی را در کنار یکدیگر انجام می دهند و به این ترتیب آذوقه ها و وسایلی را آماده می کنند و به دست مستمندان می رسانند.

این استاد حوزه علمیه قم ضمن اشاره به مقدس بودن و مبارک بودن این نوع از کارها، مطلبی را بر آن افزود: این گونه نیست که اگر افعال ما «حسن فعلی» داشته باشند کار به نحو احسن انجام گرفته است بلکه علاوه بر حسن فعلی، «حسن فاعلی» هم  خیلی ملاک است؛ به عبارت دیگر، مهم است که فاعل و کننده کار چه نیتی داشته است.

وی بر این نکته تأکید کرد که باید به ملزومات مواسات، همدلی و همراهی توجه کنیم.

در همین راستا استاد موسوی به آیه هایی از قرآن مجید ارجاع داد که به ملزومات انفاق، مواسات و همدلی اشاره دارد؛ نخستین آیه ای که در این مورد به آن اشاره شد، آیه 264 از سوره مبارکه بقره است؛ آنجا که خداوند متعال می فرماید: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‏ كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لا يَقْدِرُونَ عَلى‏ شَيْ‏ءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ».

(اى اهل ايمان! صدقه‏هايتان را با منت و آزار باطل نكنيد، مانند كسى كه مالش را به ريا به مردم انفاق مى‏كند و به خدا و روز قيامت ايمان ندارد، كه وصفش مانند سنگ سخت و خارايى است كه بر آن [پوششى نازك از] خاك قرار دارد و رگبارى تند و درشت به آن برسد و آن سنگ را صاف [و بدون خاك‏] واگذارد [صدقه ريايى او مانند آن خاك است. و اين رياكاران‏] به چيزى از آنچه كسب كرده‏اند، دست نمى‏يابند و خدا مردم كافر را هدايت نمى‏كند). (سوره مبارکه بقره، 264)

وی گفت: بر اساس این آیه شریفه، یکی از ملزومات انفاق این است که ما در خصوص شخصی که به آن انفاق می کنیم باید لحاظ شدن کرامت انسانی را در نظر داشته باشیم که مبادا کرامت فرد را با دادن یک بسته حمایتی زیر سوال ببریم در این صورت این کار ما نه تنها مورد تایید شرع نخواهد بود، بلکه نوعی اذیت است که در آیه نیز به آن اشاره شده است؛

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر طرف مقابل از نظر روحی آزار ببیند و کرامت و سلیم النفس بودنش زیر سوال برود، خداوند تبارک و تعالی بر طبق این آیه شریفه، چنین انفاقی را تشبیه می کند به اینکه باران تندی بوزد و تمام خاک های نرمی را که بر روی سنگ سخت و سترگ قرار دارد، با خود ببرد؛ این است که اگر کسی کرامت طرف مقابل را در نظر نگیرد و در انفاق خود باعث اذیت آن شخص بشود، در واقع عمل خود را نابود کرده است؛

استاد سید مهدی موسوی، در مقام تبیین بیشتر آیه شریفه به سیره معصومین علیهم الصلاة و السلام اشاره کرد و گفت: وقتی سیره آن اولیای الهی را ملاحظه می کنیم، می بینیم که آن بزرگواران نیز در مقام کمک کردن به دیگران، بر احترام به کرامت شخص تاکید می کردند و این مسأله را به دقت رعایت می نمودند؛

وی در همین راستا به روایتی از نحوه انفاق کریم اهل بیت علیه السلام اشاره کرد و گفت: سائلی خدمت امام حسن مجتبی علیه السلام می رسد و عرضه می دارد که می خواهم حاجتی داشته باشم؛ امام مجتبی علیه السلام می فرماید: حاجتت را به روی زمین بنویس و به من نگو. علت را از حضرت جویا می شوند؛ آن حضرت در پاسخ می فرماید: خواستم از این که حاجتش را به من می گوید، خجالت نکشد.

این استاد حوزه علمیه قم به روایتی دیگر از نحوه انفاق آقا ابی عبدالله علیه السلام پرداخت: درباره امام حسین علیه السلام این ماجرا نقل شده است که وقتی سائل به در منزل امام حسین علیه السلام می آید؛ حضرت در را تا نیمه، باز می کند و صورتش را نشان نمی دهد و از لای در به آن سائل کمک می کند؛ سائل گریه می کند و عرضه می دارد که آقا جان من گناهی کردم که نمی خواهید من را ببینید! آقا سید الشهدا علیه السلام فرمود: خیر، من در را باز نکردم تا با دیدن من، شما خجالت نکشید.

استاد موسوی این نکته را اساسی دانست که باید در انفاق و مساعدت خودمان طرف مقابل را در نظر بگیریم که او نیز دارای عزت و کرامت انسانی و اسلامی است.

وی بعد از بیان آیات و سیره معصومین علیهم السلام، در مقام نقد به برخی از رفتارها که در شبکه های اجتماعی صورت می گیرد؛ گفت: اینکه کسی می آید دم در منزل یک فقیری و دوربینی را به همراه می آورد و عکسی می گیرد تا در شبکه های مجازی پخش شود و البته توجیهاتی هم می آورند که این شخص را کسی نشناخت و نفهمیدند که کدام فقیر است. خیر! من که تصویر را می بینم اگر همسایه آن شخص باشم، متوجه می شوم که آن شخص همسایه من است.

وی ضمن بیان منافات داشتن این نحوه از کمک رسانی، با سیره بزرگان دین، افزود: این تصویر برداری ها و سلفی گرفتن ها و در اینستا گذاشتن و منتشر کردن، درست نیست. البته باید گزارش شود، اما به نحو مطلق؛ مثلا بیان گردد: فلان گروه جهادی توانست به 100 نفر کمک رسانی کند؛ نه آنکه کمک گیرندگان و مکان زندگی آنها به طور مستقیم نشان داده شود.

استاد موسوی بار دیگر به آیه 264 از سوره مبارکه بقره اشاره کرد و گفت: این آیه شریفه نیز به همین مطلب اشاره می کند؛ «لا تبطلوا صدقاتکم بالمن و الأذی» که اگر منت نباشد، مسلما اذیت را به دنبال خواهد داشت که اذیت روحی از تبعات آن است؛

وی در مقام تبیین روش درست و ایجابی انفاق کردن، به آیه های بعدی از سوره مبارکه بقره توجه داد که بیان می گردد؛ «وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ تَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَها ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌّ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (265) أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ وَ أَصابَهُ الْكِبَرُ وَ لَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعْصارٌ فِيهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ (266) »

(و مثل كسانى كه اموالشان را براى طلب خشنودى خدا و استوار كردن نفوسشان [بر حقايق ايمانى و فضايل اخلاقى‏] انفاق مى‏كنند، مانند بوستانى است در جايى بلند كه بارانى تند به آن برسد، در نتيجه ميوه ‏اش را دو چندان بدهد و اگر باران تندى به آن نرسد، باران ملايمى برسد [و آن براى شادابى و محصول دادنش كافى است‏] و خدا به آنچه انجام مى‏دهيد، بيناست. (265)

آيا يكى از شما دوست دارد كه او را بوستانى از درختان خرما و انگور باشد كه از زيرِ [درختان‏] آن نهرها جارى است و براى وى در آن بوستان از هر گونه ميوه و محصولى باشد، در حالى كه پيرى به او رسيده و داراى فرزندان ناتوان [و خردسال‏] است، پس گردبادى كه در آن آتش سوزانى است به آن بوستان برسد و يك پارچه بسوزد؟ [ريا و منت و آزار به همين صورت انفاق را نابود مى‏كند] خدا اين گونه آياتش را براى شما توضيح مى‏دهد تا بينديشيد. (266)

این استاد حوزه های علمیه به تبیین این آیه شریفه پرداخت و گفت: بر طبق این بخش از آیه شریفه که می فرماید: «وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ»،  رضای الهی باید مدّ نظر باشد، اینکه با فقرا سلفی بگیریم با این اصل منافات دارد؛

وی در ادامه خاطرنشان کرد: چنین انفاقی که تنها رضای الهی مدّ نظر بوده باشد، همانند باغی است که در بلندی باشد؛ در بلندی ها باران بیشتر می بارد و اگر هم باران نبارد، شبنم ها هست که باعث می شود ثمراتش بیشتر بشود. خداوند می خواهد بفرماید: در واقع کسی که انفاق می کند باید مناعت طبع و بزرگی را در خود داشته باشد و هر چقدر بزرگوار باشد، مانند باغی است که در بلندی است و اگر باران تندی هم به او نرسد، حداقل باران نم نم بر او می بارد و ثمرات بیشتری خواهد یافت.

این استاد بزرگوار تاکید کرد: ما نباید یک کلید واژه ای را بگیریم و بر اساس آن هر رفتاری را با آن توجیه کنیم. ما باید ملزومات مواسات را در نظر بگیریم و یکی از ملزومات، حفظ کرامات انسانی شخص است.

وی خاطرنشان کرد: البته ملزومات دیگری هم مدّ نظر است؛ از قبیل اینکه باید به تناسب مقدار نیاز افراد و همین طور نوع نیاز آنها کمک شود. کسی که نیازش به یک کیسه برنج است، با یک کیسه برنج به او کمک شود.

استاد سید مهدی موسوی در بخش دوم از این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به بخشی از تفاوت دین اسلام با مکاتب بشری پرداخت؛ وی در این راستا گفت: می دانیم که قرآن می فرماید: «انّ الدین عندالله الاسلام»؛ اگر چه اسلام با دیگر مکاتب قابل قیاس هم نیست؛ اما اگر به عنوان «مکتب ناب» از آن یاد کنیم، می توان گفت: تفاوت این مکتب با سایر مکاتب در «خدا محور بودن» است؛

وی افزود: ما اگر به دیگران هم کمک می کنیم، در راستای «خدا محوری» است اما در مکتب اومانیستی اینچنین نیست بلکه در آن مکتب منافع فردی، شخصی و منافع خود انسان مطرح است.

این استاد حوزه های علمیه افزود: در مکتب اسلام اینچنین نیست که من فقط رشد و منفعت خودم را در نظر بگیرم؛ اسلام دینی است که طبق دستورات الهی عمل می کند و دستور الهی هم این است که فرد تنها خود را نبیند و باید دید خداوند چه می گوید؛ اگر خداوند بگوید منفردا عمل کند، می گوییم چشم و اگر بگوید در این موارد به صورت جمعی عمل کنیم، می گوییم چشم.

وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل است که ما یک سری مناسک فردی داریم و یک سری مناسک اجتماعی که هر دو در راستای اوامر الهی است؛ یعنی آنجا که دستور داده است، کمک کنیم، انجام می دهیم و آنجا که دستوری دیگر داده باشد، آن را نیز انجام می دهیم؛

استاد موسوی تاکید کرد: تفاوت مکاتب بر همین تفاوت مبانی است؛ مبانی مکاتب اومانیستی بر فرد محوری تکیه می کند و مبانی مکتب ناب اسلامی بر خدا محوری تکیه می کند. این نکته مهمترین تفاوت مکتب اسلام با سایر مکاتب بشری است.

وی در ادامه گفت: اسلامی که منبع اصلی آن قرآن و روایات است، باید دید در خصوص کمک کردن به دیگران؛ و در کل دیگران را در زندگی خود لحاظ دانستن چه دستوری می دهد و برای آن مهم است این دستور به چه شکلی صورت بپذیرد.

این استاد حوزه های علمیه در بخش پایانی از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، ادامه داد: در اسلام، خود فرد نمی خواهد تا نامش مطرح شود و این مطلب در نقطه تقابل با مکاتب بشری است اما در مکاتب اسلامی خدا است که توفیق را حاصل کرده است. خدا محوری اصل قضیه است ما در واقع در مکتب اسلام باید این نکته را در نظر بگیریم و خدا نکند که دلی را آزرده کنیم و کسی را از خود برنجانیم./270/260/43/