استاد علی فرحانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع « پارادوکس خشونت و فروپاشی دکترین وحشت» پرداخت.
/270/260/21/
این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: خشونت نظامی گسترده و تداوم حملات به غزه و لبنان، پرسشهایی اساسی درباره نسبت میان قدرت تخریبی، بازدارندگی و دستیابی به اهداف راهبردی در جنگهای معاصر مطرح میکند. مسئله اصلی این یادداشت، بررسی این تناقض است که چگونه برتری تسلیحاتی و فناوری نظامی، با وجود توان تخریب گسترده، به شکست مقاومت یا تحقق اهداف سیاسی و امنیتی منجر نمیشود. هدف، تبیین محدودیتهای دکترین وحشت، ترور هدفمند فرماندهان و ارعاب جمعی و تحلیل این موضوع در چارچوب دیدگاههای رهبر شهید انقلاب و بیانیه گام دوم است.
وی در ادامه بیان کرد: یافتهها بر این نکته تأکید دارد که شدت خشونت، معیار پیروزی نیست و ناتوانی در دستیابی به اهداف عملیاتی و سیاسی فاصله میان غلبه نظامی و موفقیت راهبردی را آشکار میسازد. همچنین، تداوم سازمانیافتگی، پیوندهای اجتماعی و باورهای هویتی و اعتقادی نیروهای مقاومت، از عوامل مؤثر در تحلیل تابآوری آنان در برابر فشار نظامی و حذف فرماندهان معرفی میشود. بر این اساس، پیشنهاد میشود ارزیابی تحولات منطقهای فراتر از شاخصهای کمّی تخریب و تلفات صورت گیرد و پیامدهای سیاسی، اجتماعی و راهبردی خشونت، ظرفیت بازسازی سازمانی و میزان تحقق اهداف اعلامشده طرفهای درگیر نیز در سنجش نتایج جنگ مورد توجه قرار گیرد.
پارادوکس خشونت و فروپاشی دکترین وحشت
استاد علی فرحانی اظهار داشت: در نظریههای کلاسیک جنگ و تحلیلهای پوزیتیویستی ناظر بر روابط بینالملل، همواره معیاری کمّی برای سنجش پیروزی و شکست وجود داشته و دارد؛ معیاری که بر پایه حجم آتش فروریخته، تُناژ بمبهای مصرفشده، وسعت تخریب و توانایی فیزیکی در هدف قراردادن چهرههای شاخص جبهه مقابل استوار است. بر مبنای همین انگاره صلب، ارتشی که از برتری هوایی، ماهوارههای شناسایی، تسلیحات سنگین اهدایی و پشتیبانی بیقیدوشرط ابرقدرتها برخوردار است، علیالقاعده باید خود را در جایگاه فاتح بپندارد. اما تناقض ادراکی خیرهکنندهای که در جغرافیای فلسطین و لبنان پس از طوفانالاقصیٰ سر برآورده، تمامی این الگوهای خطی را به چالش کشیده است. اگر رژیمی با بهرهگیری از پیشرفتهترین زرادخانههای عالم واقعاً به اهداف راهبردی خود در نابودی توان رزمی حریف دست یافته است، پس چرا ناچار است هر روز بر دامنه آتش و سبعیتش در ویرانسازی خانهها، بیمارستانها، مدارس و کشتار غیرنظامیان بیپناه بیفزاید؟ اینجاست که شکاف میان پیروزی واقعی و نمایش خشونتآمیز غلبه دهان باز میکند و پرده از یک شکست تمام عیار برمیدارد؛ شکستی که میکوشد با افزودن ویرانهها، ناتوانی در مهار رزمنده حاضر در میدان را پنهان سازد.
وی افزود: این واقعیت تاریخی، همان افق نوینی است که در کلام رهبر شهید، امام خامنهای (قدس الله سره)، در دیدار پیشکسوتان دفاع مقدس در مهرماه ۱۴۰۳ با دقتی کمنظیر صورتبندی و بیان شد؛ آنجا که ایشان با پیوند زدن رویدادهای لبنان و غزه به تجربه دفاع مقدس، ماهیت این هماوردی را تبیین کرده و با شالودهشکنی از ادعای ظاهری پیروزی دشمن، به عریانترین نشانه شکست رژیم غاصب انگشت نهادند: «اگر رژیم صهیونی خبیث توانسته بود نیروهای مبارز را، چه در غزّه، چه در کرانهی باختری، چه در لبنان، شکست بدهد، احتیاج نداشت صورت خودش را در دنیا اینجور سیاه و کریه نشان بدهد و این جنایات را علیه خانه و مدرسه و بیمارستان و فرزند و کودک و زن انجام بدهد.» (شهید خامنهای، 1403).
استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: در تحلیل امام شهید، خشونت دیوانهوار نه نشانه دست برتر، بلکه واکنشی از سر استیصال به بنبست عملیاتی است. وقتی یک ارتش مجهز پس از ماهها بمباران سنگین از انهدام ساختار تصمیمگیری و توان آفندی یک گروه چریکی عاجز میماند، برای اقناع جامعه متزلزل داخلی و حامیان خارجی خویش، چارهای جز روی آوردن به کشتار جمعی و ویرانسازی زیرساختهای زیستی نمیبیند تا از خاکستر مدارس و اجساد کودکان، تصویری موهوم از دستاورد نظامی بازتولید کند.
وی در ادامه تصریح نمود: در بیانیه گام دوم رهبر شهید، تحول اساسی جهان معاصر در قالب شکلگیری تقابل دوگانه جدید اسلام و استکبار صورتبندی شده است؛ رویارویی سرنوشتسازی که در آن، یک سو به انحصار ثروت، تسلیحات پیشرفته و شبکههای تبلیغاتی عالم تکیه دارد و سوی دیگر، بر نیروی ایمان، توکل و عاملیت تاریخی انسان مؤمن استوار است. در منشور گام دوم، تجربه پیروزی ناممکن ملت ایران در جنگ تحمیلی هشتساله در شرایطی که رژیم بعث با پشتیبانی همهجانبه دولتهای غربی و شرقی مرزها را مورد تاختوتاز قرار داده بود، بهمثابه یک معجزه تاریخی و الگویی برای بازدارندگی تبیین میشود. و آنچه امروز در بیروت و غزه جاری است، امتداد مستقیم همان حقیقت است؛ مواجههای نابرابر از حیث ابزار مادی که در آن، دشمن با تکیه بر پول و سلاح نامحدود وارد معرکه شده و دستگاه حاکمه ایالات متحده نیز با وجود لفاظیهای منافقانه و ادعای بیاطلاعی، به دلیل پیوندهای درونی و محاسبات سیاسی و انتخاباتی، تمامقد در اتاقهای عملیات و ارسال محمولههای مرگبار شراکت دارد. در این تراز، جنگ جاری، آزمون کارآمدی الگوی پایداری در برابر مدرنترین سازههای استعماری است.
استاد علی فرخانی یادآور گردید: نقطه واژگونی تحلیلی در این میانه، به رسوایی نظریه غربی «حمله به رأس» یا استراتژی ترور هدفمند فرماندهان بازمیگردد. اتاقهای فکر ناتو و پنتاگون دهههاست که سازمانهای نظامی را شبیه به بنگاههای سلسلهمراتبی میبینند که با حذف فیزیکی مهرههای کلیدی، دچار فلج ادراکی و ازهمپاشیدگی کارکردی میشوند. بر همین اساس، دشمن پنداشت با ترور زنجیرهای فرماندهان ارشد و چهرههای برجسته مقاومت در لبنان، کار این جنبش را یکسره خواهد کرد و نظم جدیدی را بر ویرانههای ضاحیه بنا خواهد نهاد.
وی ابراز داشت: این برآورد، ناشی از جهلی ساختاری درباره ماهیت جنبشهای برآمده از موضوع جهاد فیسبیلالله است. در چنین تشکیلاتی، ارتباط میان بدنه و فرماندهی صرفاً اداری یا قائم به فرد نیست، بلکه مبتنی بر یک خودآگاهی مشترک، ایمانی توحیدی و ساختاری شبکهای و منعطف است.
استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: رهبر شهید با درایتی نافذ این تمایز بنیادین را آشکار ساخته و فرمودند: «استحکام سازمانی و انسانی حزبالله بسیار بیشتر از این حرفها است؛ آنها، اقتدارشان، تواناییشان، استحکامشان خیلی بیشتر از این حرفها است که با این شهادتها ضربهی اساسی بخورند» (شهید خامنهای، 1403). اگرچه شهادت نخبگان میدان داغی جانکاه و خسارتی عینی به شمار میآید، اما این شهادتها در منطق مکتبی، خون تازهای به شریانهای سازمان تزریق میکند و با ارتقای انگیزه پایداران، جوششهای ناشناختهای از ابتکار و اراده را در لایههای جوانتر بیدار میسازد؛ درست همانگونه که در دهههای پیشین، شهادت پیشگامان هرگز به خاموشی نهضت نینجامید، بلکه افقهای استوارتری از اقتدار را آفرید.
وی افزود: از منظر دیگر، شکست مکرر استکبار در این نبرد، در ناتوانی از درک مفهوم کرامت وجودی و پیوند ناگسستنی میان رزمندگان و خاستگاه مردمی آنان ریشه دارد. دستگاه محاسباتی دشمن انسان را صرفاً دادهای مادی میانگارد که تحت فشار تحریم، گرسنگی و بمباران، نهایتاً به زانو درمیآید و مقاومت را رها میکند. اما حقیقت میدان نشان داد که جامعه زیسته در اتمسفر مقاومت، شهادت را نه پایان هستی، بلکه نقطه اوج عزت و فتح قلههای معنا میداند. از همین روست که در میان دود و آوار خانههای ویرانشده، نه صدای تسلیم، بلکه فریاد ایستادگی به گوش میرسد. جامعهای که مرگ شرافتمندانه را بر زیستن زیر چتر تحقیر ترجیح میدهد، هیچ سلاحی برای شکستدادنش اختراع نشده است. به همین دلیل، تقلاهای جنونآمیز دشمن برای ایجاد ارعاب جمعی از طریق تخریب زیرساختهای مدنی، پیش از آنکه ضربهای به مقاومت باشد، سند قطعی عجز او در مواجهه با جنگجویانی است که در شکافهای زمین و کمینگاههای نبرد، تانکهای مدرن را به آهنپاره تبدیل میکنند.
استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: همانگونه که رهبر شهیدمان وعده دادند، سرانجامِ این آوردگاه، فروریختن ابهت پوشالی آن قدرتی خواهد بود که بقای خود را به تسلیحات اهدایی و وتوهای سیاسی آمریکا پیوند زده است. چنانکه در بیانیه گام دوم تصریح شده، مسیر تاریخ به سوی زوال مستکبران و پیروزی نهایی جبهه حق در حرکت است و تکیه بر ایمان الهی و مجاهدت خستگیناپذیر، نصرت قطعی را به همراه خواهد داشت. صحنه خونچکان اما شکوهمند غزه و لبنان به جهانیان ثابت کرده است که تراز قدرت در غرب آسیا دیگر به خواست و اراده کارتلهای تسلیحاتی رقم نخواهد خورد. دشمن با تمام قدرتش پشت دیوارهای بتنی به بنبست رسیده و هر بمبی که بر سر کودکان فرود میآورد، در حقیقت شلیکی به آخرین بقایای مشروعیت و بازدارندگی تاریخی خویش است. این معرکه، مرزهای توهم را شکسته و نشان داده است که پیروزی نهایی از آنِ ارادههای پولادینی است که در خاکریزهای پایداری ایستادهاند و هیچ طوفانی از آتش و خیانت نمیتواند بنای استوار حقانیت ایشان را واژگون سازد.