استاد احمد فربهی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاعرسانی نشست دورهای اساتید، با تبریک آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۴ و ایام ولادت پیامبر مکرم اسلام(ص)، بر ضرورت آغاز سال جدید با همت و تصمیمی تازه برای بندگی خداوند متعال تأکید کرد.
/270/260/21/
تعقیب نماز صبح؛ زمینهساز رحمت الهی
این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با اشاره به اهمیت تعقیبات نماز صبح اظهار داشت: بعد از نماز صبح تعقیبی وجود دارد که خواندن آن، به حسب وعدههای خداوند متعال، زمینه رحمت الهی را نسبت به انسان فراهم میکند.
وی افزود: انسان پس از نماز صبح میتواند این دعا را بخواند: «الحمدلله الذی اذهب اللیل بقدرته، وجعل النهار مبصراً برحمته، وخلق جدیداً ونحن فی عافیة بمنّه وجوده وکرمه، مرحباً بالحافظین».
استاد فربهی ادامه داد: پس از خواندن این دعا، انسان به سمت راست خود توجه کرده و میگوید: «حیّاکمالله من کاتبین وشاهدین». این عبارت، نوعی سلام و تحیت صبحگاهی خطاب به فرشتگان نویسنده و شاهد اعمال انسان است.
وی خاطرنشان کرد: سپس انسان به سمت چپ خود توجه کرده و میگوید: «اکتبا رحمکماالله». فرشتگان نویسنده در آغاز روز میآیند و به امر خداوند متعال اعمال انسان را ثبت میکنند؛ بنابراین انسان به آنان میگوید: بنویسید، خداوند شما را رحمت کند.
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به مضمون این ذکر افزود: انسان پس از آن میگوید: «بسمالله، أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله، اللهم صلّ علی محمد وعلی آل محمد، وأشهد أن الساعة آتیة لا ریب فیها وأن الله یبعث من فی القبور، علی ذلک أحیا وعلیه أموت وعلیه أبعث إنشاءالله».
توحید؛ برترین عمل و شرک؛ بدترین گناه
وی با بیان اینکه انسان در آغاز روز باید نسبت خود را با خداوند متعال، پیامبر اکرم(ص) و معاد روشن کند، تصریح کرد: کاتبان اعمال که خداوند آنان را مأمور ثبت رفتار انسان کرده است، در صدر نامه اعمال ما اقرار به وحدانیت خداوند متعال را ثبت میکنند؛ چراکه توحید برترین عمل است و انسان از شرک به خداوند که بدترین اعمال به شمار میرود، پناه میبرد.
استاد فربهی ادامه داد: میان بالاترین مرتبه توحید و پایینترین مرتبه، یعنی شرک، گناهان و اشتباهات فراوانی وجود دارد. انسان باید در پایان روز به اعمال خود نگاه کند و ببیند چه معاملهای انجام داده است؛ گاهی برای رسیدن به یک لذت کوتاه، عذاب و تبعاتی طولانی را برای خود خریداری میکند.
وی این نوع رفتار را معاملهای سفیهانه دانست و افزود: انسان در چنین شرایطی باید به سوی خداوند متعال بازگردد و از او بخواهد این معامله را بر هم بزند؛ زیرا معاملهای که انجام داده، عاقلانه نبوده و در برابر لذتی موقت، خسارتی سنگین و ماندگار به دست آورده است.
این استاد درس خارج حوزه علمیه قم افزود: لذتها فانی و تبعات بسیاری از گناهان باقی است. اگر انسان معاملهای انجام دهد و بعد متوجه شود که آن معامله برای او زیانبار بوده است، میتواند درخواست فسخ کند. خداوند متعال نیز وعده داده است کسی که در دنیا از گناه و معامله زیانبار خود بازگردد، مورد رحمت او قرار میگیرد.
وی با اشاره به روایت «مَن أقالَ مؤمناً أقالَهُ اللهُ یومَ القیامة» اظهار داشت: اگر انسان در دنیا از خداوند بخواهد معاملههای زیانبار او را برهم بزند، خداوند متعال نیز در روز قیامت با او رفتار کریمانه خواهد داشت. بنابراین نباید فسخ این معاملهها را تا قیامت به تأخیر انداخت؛ بلکه باید هر روز از خداوند طلب اقاله و بخشش کرد.
تصمیم برای بندگی و مراقبت از نفس
استاد فربهی با تأکید بر ضرورت تصمیمگیری برای روز آینده اظهار داشت: انسان باید شب با خود تصمیم بگیرد که فردا بنده مطیع خداوند متعال باشد و از خداوند بخواهد هنگامی که فرشتگان در پایان روز پرونده اعمال او را عرضه میکنند، پروندهاش مملو از گناه و خطا نباشد.
وی ادامه داد: انسان باید با خود عهدی جدی ببندد که فردا از شیطان سهمی در وجود او باقی نگذارد. در روایت آمده است: «اجعل من نفسک علی نفسک رقیباً، ولا تجعل للشیطان من نفسک نصیباً»؛ یعنی خودت را بر خودت مراقب قرار بده و برای شیطان در وجود خود سهمی باقی نگذار.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: مراقبت از نفس باید تا پایان روز ادامه داشته باشد و پس از آن، انسان به محاسبه نفس بپردازد. در این محاسبه، کارهای خوب خود را میبیند و خداوند را حمد میکند و در برابر کارهای بد، استغفار و طلب بخشش به جا میآورد.
وی با اشاره به روایت «مَن حاسبَ نفسَهُ رَبِح» اظهار داشت: هرکس نفس خود را محاسبه کند، سود میبرد؛ زیرا با این کار معامله زیانبار خود را فسخ کرده است. همچنین در روایت آمده است: «مَن حاسبَ نفسَهُ وَقَفَ علی عیوبِه، وأحاطَ بذُنوبِه، واستقالَ من ذُنوبِه»؛ کسی که نفس خود را محاسبه کند، بر عیوب خویش آگاه میشود، گناهان خود را میشناسد و از آنها طلب اقاله و بخشش میکند.
محاسبه نفس؛ راه شناخت عیوب
استاد فربهی با بیان اینکه محاسبه نفس به اصلاح تدریجی انسان کمک میکند، خاطرنشان کرد: ممکن است انسان در آغاز متوجه عیوب خود نباشد؛ اما وقتی هر شب اعمال خود را بررسی کند، عیبهایش برای او آشکار و پررنگ میشود.
وی افزود: برای نمونه، فردی را در نظر بگیرید که هر روز با تأخیر به محل کار یا درس خود میرسد. در روز نخست، تأخیر خود را مسئلهای کوچک میبیند؛ اما اگر این موضوع را در چند روز پیدرپی محاسبه کند، متوجه میشود که این رفتار به یک عادت تبدیل شده است. هنگامی که عیب برای انسان آشکار شود، از آن ناراحت میشود و خود را مورد توبیخ قرار میدهد.
این استاد درس خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: در روایات آمده است: «مَن وبّخَ نفسَهُ علی العیوبِ ارتدعتْ عن کثیرٍ من الذنوب»؛ هرکس نفس خود را به دلیل عیوبش توبیخ کند، از بسیاری از گناهان و اشتباهات دست میکشد.
وی با تأکید بر نقش توبیخ نفس در کنترل رفتار اظهار داشت: یکی از راههای کنترل نفس، تذکر و توبیخ جدی آن است. انسان باید در برابر اشتباهات و صفات ناپسند خود بیتفاوت نباشد. اگر انسان پس از هر خطا، خود را متوجه عیبش کند، از تکرار بسیاری از رفتارهای نادرست جلوگیری خواهد کرد.
استاد فربهی تصریح کرد: محاسبه نفس، انسان را بهتدریج به سمت خوبیها میکشاند. این کار زمینه رفتاری انسان را اصلاح میکند و شیب حرکت او را به سوی اعمال نیک قرار میدهد.
سال جدید؛ فرصتی برای بازگشت و اصلاح
این استاد حوزه علمیه قم افزود: انسان باید نعمت عافیت را قدر بداند؛ زیرا همچنان توان درس خواندن، عبادت کردن و انجام وظایف خود را دارد. این نعمتها به برکت وجود و کرم خداوند متعال در اختیار ما قرار گرفته است.
وی ادامه داد: هر روز صبح، هنگامی که کاتبان اعمال برای ثبت رفتار انسان حاضر میشوند، باید در صدر نامه عمل خود اقرار به وحدانیت خداوند، نبوت پیامبر اکرم(ص) و معاد را قرار دهیم و بگوییم: «علی ذلک أحیا وعلیه أموت وعلیه أبعث إنشاءالله»؛ بر همین عقیده زنده میمانم، بر همین عقیده میمیرم و انشاءالله بر همین عقیده برانگیخته میشوم.
الگوگیری از ایمان امیرالمؤمنین(ع)
استاد فربهی با اشاره به دعای پس از نماز صبح اظهار داشت: پس از نماز صبح میتوان این دعا را خواند: «اللهم أحیِنی علی ما أحییتَ علیه علیَّ بنَ أبیطالب، وأمتنی علی ما ماتَ علیه علیُّ بنُ أبیطالب»؛ خدایا، مرا بر همان چیزی زنده بدار که علی بن ابیطالب(ع) را بر آن زنده داشتی و بر همان ایمانی بمیران که علی بن ابیطالب (ع) بر آن از دنیا رفت.
وی افزود: انسان ابتدا اقرار میکند که بر ایمان زنده میماند، بر ایمان میمیرد و بر ایمان مبعوث میشود؛ سپس از خداوند میخواهد که مصداق این ایمان را در سیره امیرالمؤمنین علی (ع) به او نشان دهد و او را بر همان مسیری قرار دهد که آن حضرت در آن حرکت کرد.
این استاد درس خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: هنگامی که پیامبر مکرم اسلام(ص) به امیرالمؤمنین(ع) فرمودند که در ماه مبارک رمضان به شهادت میرسند، آن حضرت درباره ایمان خود پرسیدند. همچنین در شب لیلةالمبیت، زمانی که پیامبر اکرم(ص) از ایشان خواستند در بستر آن حضرت بخوابند، امیرالمؤمنین(ع) با وجود احتمال خطر، این مسئولیت را پذیرفتند.
وی اظهار داشت: انسان باید از این رفتار امیرالمؤمنین علی (ع) الگو بگیرد و از خود بپرسد که اگر روزی قرار شد برای ولی خدا کاری انجام دهد، آیا حاضر است خطر را بپذیرد و بداند که با این فداکاری، ولی خدا مصون میماند؟ این همان مسیری است که امیرالمؤمنین(ع) پیمود.
استاد فربهی در پایان با اشاره به نعمتهای الهی خاطرنشان کرد: خداوند متعال نعمت جدیدی به ما عطا کرده است. ما از نعمت سعادت، عافیت و امنیت برخورداریم و باید قدردان شرایطی باشیم که خداوند برای ما فراهم کرده است.