استاد اسماعیل عفتپناه، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاعرسانی نشست دورهای اساتید، با تکیه بر آیات سوره مبارکه زمر، به بررسی ابعاد آفرینش انسان از «نفس واحده» و تفاوت آن با برخی برداشتهای نادرست پرداخت.
/270/260/22/
از ریشهای واحد تا تنوع بینظیر آفرینش
استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به آیه شریفه «خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ»، ریشه خلقت همه انسانها را واحد دانست و تصریح کرد: خداوند جسم آدم و حوا را از خاک سرشت و با دمیدن روح مجرد، آنها را به جایگاه انسانیت رساند. این استاد حوزه با رد برخی روایات ضعیف و اسرائیلیات که خلقت حوا را از دنده چپ آدم میدانند، تأکید کرد که قرآن کریم بر خلقت زوجِ انسان از همان جنس و ریشه تأکید دارد.
وی در ادامه با اشاره به تنوع بیولوژیکی و استعدادهای انسانی، یادآور شد: میلیاردها انسان با رنگها، چهرهها و خویهای متفاوت، همگی از یک ریشه برآمدهاند. همچنین در نظام خلقت، خداوند لوازم زیستی انسان همچون چهارپایان را نیز برای تأمین نیازهای غذایی، حملونقل و پوشاک بشر مقدر فرمود. فرایند پیچیده خلقت انسان در بطن مادر و عبور از «تاریکیهای سهگانه» (شکم، رحم و کیسه آب)، نشان از استمرار اراده الهی دارد که در هر لحظه، وجودی جدید را به انسان هدیه میدهد؛ خالقی که مالکیت و حاکمیت کل عوالم از آنِ اوست و هرگونه شرک در خالقیت و حاکمیت را نفی میکند.
شکرگزاری؛ معیار تمایز انسان در ترازوی ایمان
این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به آسیبشناسی «کفران نعمت» پرداخت و گفت: کفران نعمت، در واقع به معنای خواستنِ قطع رحمت الهی از سوی انسان است. خداوند «غنی بالذات» است و هیچ نیازی به شکرگزاری بندگان ندارد، اما شکر را برای کمالِ خودِ انسان میپسندد.
استاد عفتپناه سه مرحله شکر را چنین برشمرد: «شکر قلبی» با اعتقاد به اینکه همه نعمتها از آنِ خداست، «شکر زبانی» با گفتن عباراتی نظیر "الحمدلله" و در نهایت «شکر عملی» که شامل بهکارگیری صحیح نعمتها در راه رضای خداست. وی همچنین با اشاره به قاعده قرآنی «وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ» (هیچکس بار گناه دیگری را بر دوش نمیکشد)، هشدار داد: اگرچه بار گناهِ اعمال فردی قابل انتقال نیست، اما کسانی که سنتهای غلط و گناه را در جامعه ترویج میدهند، شریکِ جرمِ تمام کسانی خواهند بود که از آنها الگو گرفتهاند؛ موضوعی که در ادارات و مسئولیتهای اجتماعی مصداق بارزی دارد.
ناپایداری در طوفانها؛ نقد رویکردهای غیرتوحیدی
استاد عفتپناه در تبیین بخش پایانی سخنان خود، به ویژگی «تزلزل» در انسانهای غافل اشاره کرد و افزود: فطرت توحیدی انسان هنگام گرفتاریها بیدار میشود و او به سوی خدا باز میگردد، اما متأسفانه با رسیدن به رفاه و آسایش، این پیوند را فراموش میکند. این افراد که به هیچ عهد و پیمانی وفادار نیستند، همچون شاخه درخت بید، همواره لرزان و مضطرباند.
وی با انتقاد از رویکردهایی که غرب و جریانات غیرتوحیدی را قبلهگاه آمال خود قرار میدهند، خاطرنشان کرد: دلدادگان به قدرتهای ظالم، در واقع گرفتار شرک عصر خویش شدهاند. خداوند در پایان این آیات، به چنین افرادی هشدار میدهد که بهرهمندی اندک از کفر و غفلت، سرانجامی جز دوزخ نخواهد داشت. بازگشت نهایی همه انسانها به دادگاه عدل الهی است؛ جایی که خداوند نه تنها اعمال آشکار، بلکه آنچه را در سینهها نهفته است، به بندگان یادآوری میکند و هیچ حقیقتی از دایره علم الهی پنهان نمیماند.