استاد درس خارج حوزه علمیه قم با واکاوی مواضع سیاسی حضرت صدیقه طاهره(س) پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، بر وقوع قطعی دستکم دو نوبت هجوم به بیت وحی تأکید کرد و گفت: بانوی دو عالم تا پای جان از خیمه امامت دفاع کرد و منزلتی یافت که در قیامت نیز شفیع نجات محبان ولایت خواهد بود.
/270/260/21/
استاد محمد ابراهیم کفیل، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاعرسانی نشست دورهای اساتید به موضوع «زهرای مرضیه(س) جانفدای امیرالمؤمنین علی(ع)» پرداخت.
این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو با اشاره به جایگاه قدسی ریحانه رسول خدا(ص) و حدیثی امیدبخش از تفسیر فرات بن ابراهیم کوفی خاطرنشان کرد: جابر بن عبدالله انصاری در محضر امام محمدباقر(ع) تقاضا کرد حدیثی از مناقب جده ایشان بیان فرمایند که مایه شادمانی و بهجت دلهای شیعیان گردد. حضرت باقر(ع) در پاسخ، این روایت شریف و تکاندهنده را از اجداد طاهرینشان و از قول پیامبر اکرم(ص) بازگو فرمودند.
وی افزود: پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمودند در روز قیامت، منبرهایی سرشار از نور برای رسولان الهی برپا میگردد و منبر من فرازمندترین آنان خواهد بود؛ سپس پروردگار میفرماید خطبه بخوان و من خطبهای انشا خواهم کرد که هیچ پیامبری همانند آن را نشنیده است. آنگاه منبرهایی برای اوصیای الهی برپا میدارد و منبر وصی برحق من، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) در والاترین جایگاه قرار میگیرد و آن حضرت خطبهای بینظیر ایراد میفرمایند. سپس فرزندانم حسن و حسین(ع) بر منابر نورانی خطبه سر میدهند.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به فراز باشکوه ورود حضرت زهرا(س) به محشر اظهار کرد: در آن هنگام جبرئیل امین بانوان برگزیده تاریخ—خدیجه کبری، مریم، آسیه و امکلثوم مادر حضرت یحیی—را فرامیخواند و خدای متعال میفرماید «امروز کرامت از آنِ کیست؟»؛ خاندان عصمت متفقاً پاسخ میدهند که عزت و کرامت تنها از آنِ خدای یگانه و قهار است. سپس فرمان الهی صادر میشود که «ای اهل محشر! سرها را به زیر آورید و دیدگان را فروبندید، چراکه این فاطمه است که به سوی بهشت رهسپار میشود».
وی ادامه داد: حضرت در حالی که صدها هزار فرشته در اطراف ایشان در حرکتند بر ناقهای از نور سوار میشوند، اما در آستانه درگاه بهشت روی برمیگردانند؛ هنگامی که از علت درنگ و التفات ایشان پرسیده میشود، صدیقه کبری(س) عرضه میدارد «پروردگارا! دوست دارم در چنین روزی قدر و منزلت من در پیشگاه خلایق شناخته شود». خداوند تبارک و تعالی میفرماید «ای دختر حبیب من! بازگرد و بنگر؛ هرکس در دل خویش سرسوزنی محبت تو یا فرزندانت را دارد، دستش را بگیر و او را وارد بهشت ساز».
این استاد درس خارج حوزه تصریح کرد: امام باقر(ع) سوگند یاد فرمودند که حضرت زهرا(س) در آن محشر وانفسا، شیعیان خود را همانند پرندهای که دانههای مرغوب را از دانههای بیارزش جدا میسازد، نجات میبخشد؛ فراتر از آن، مؤمنان نیز در آستانه بهشت متوقف میگردند تا منزلتشان آشکار گردد و اجازه مییابند تا هرکس را که به خاطر دوستی فاطمه(س) به آنان محبت کرده، لقمهای طعام داده، جام آبی رسانده یا از حریم و آبروی آنان دفاع کرده، دستگیری نموده و با خود به بهشت درآورند.
دوازده راهبرد ماندگار در صیانت از ولایت امیرالمؤمنین(ع)
استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از این گفتگو، به تشریح سیره و اقدامات سیاسی حضرت فاطمه زهرا(س) پس از واقعه سقیفه پرداخت و گفت: بررسی مستندات تاریخی نشان میدهد که ایستادگی حضرت برای احیای پیمان غدیر و دفاع از حریم امامت در دوازده اقدام راهبردی و سرنوشتساز تبلور یافت:
وی افزود: نخستین حرکت، ایراد «خطبه فدکیه در مسجد مدینه» بود؛ خطبهای استوار در اجتماع مهاجران و انصار که حقوق اهلبیت(ع) را تبیین و غصب خلافت را آشکار ساخت. دومین اقدام، «مراجعه شبانه به منازل اصحاب» همراه با امیرالمؤمنین و حسنین(ع) جهت بازخوانی عهد غدیر بود. سوم، «موضعگیری قاطع در برابر شورای سقیفه» و یادآوری فضایل منحصربهفرد علی(ع) در دیدارها. چهارم، تبدیل خانه به «پایگاه مقاومت سیاسی و پناهگاه یاران باوفایی» نظیر سلمان، ابوذر، عمار و مقداد بود.
این استاد درس خارج حوزه ادامه داد: اقدام پنجم، «مقاومت پشت درب منزل» برای جلوگیری از خروج اجباری امام بود که به جراحت سنگین ایشان انجامید. ششم، «حضور میدانی در مسجد مدینه» و هشدار قاطع به حاکمان وقت که منجر به رهایی امیرالمؤمنین(ع) شد. هفتم، «اعتراض بر سر مسئله فدک» به عنوان نماد مشروعیتزدایی از نظام حاکم و نفی بدعتها. هشتمین و ماندگارترین راهبرد، «وصیت به دفن شبانه و مخفیانه» بود که مزار بینشان ایشان را تا ابد به سندی زنده و انکارناپذیر در برابر تحریف تاریخ بدل کرد.
وی خاطرنشان کرد: نهم، «خطبهخوانی در میان زنان مدینه» و سرزنش انفعال نخبگان و همسرانشان بود. دهم، «اعتراض مدنی از طریق بیتالاحزان» و گریههای بیدارگر بر مزار شهدای احد جهت شکستن سکوت سنگین جامعه. یازدهم، «تهدید به شکایت در پیشگاه عدل الهی» و دوازدهم، «امتناع قاطع از هرگونه سازش و تسلیم تا واپسین نفس» که الگویی بیهمتا از جهاد تبیین و نفی طاغوت را در تاریخ بشریت به یادگار گذاشت.
تفکیک تاریخی هجوم اول و دوم به بیت وحی
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به مفهوم واژه «هجوم» در تاریخنگاری مصائب خاطرنشان کرد: منظور از هجوم، تجمع سازمانیافته و مسلحانه هواداران خلافت پیرامون خانه امیرالمؤمنین(ع) به دستور مستقیم ابوبکر و فرماندهی میدانی عمر بن خطاب با هدف اخذ بیعت اجباری است. بررسی دقیق اسناد کهن نشان میدهد که تعرض به خانه اهلبیت(ع) حداقل در دو مرحله متمایز روی داده است.
وی در تبیین مختصات هجوم اول اظهار داشت: بهانه هجوم نخست، تحصن سه روزه یاران و مخالفان بیعت نظیر زبیر بن عوام در خانه حضرت زهرا(س) بود. مهاجمان در این یورش با آوردن آتش، تهدید کردند که اگر متحصنان بیرون نیایند خانه را به آتش خواهند کشید. حضرت زهرا(س) با آگاهی از سوگند و نیت قطعی مهاجمان و به منظور حفظ جان امیرالمؤمنین(ع)، خطاب به یاران فرمودند «فَانْصَرِفُوا رَاشِدِینَ»؛ این عبارت در حقیقت اعلام رضایت از مقاومت سه روزه و قدردانی از اعتراض آنان بود. در پی این اقدام، تحصن پایان یافت و برخی به اجبار بیعت کردند، اما امام علی(ع) دست بیعت ندادند و در این مرحله هنوز آتشسوزی در خانه صورت نگرفت.
این استاد درس خارج حوزه به ذکر اسناد عامه پرداخت و تصریح کرد: ابنعبدربه اندلسی در کتاب العقد الفرید (ج۴، ص۲۴۲) به صراحت مینویسد علی، عباس و زبیر در خانه فاطمه تحصن کردند تا اینکه ابوبکر عمر بن خطاب را فرستاد و دستور داد اگر سر باز زدند با آنان پیکار کند؛ و او با قبسی از آتش روی آورد تا خانه را بر سرشان بسوزاند. سخنان اعتراضی حضرت زهرا(س) خطاب به مهاجمان که فرمودند «بدترین حضور را به ثبت رساندید و حرمت رسول خدا را در جمع ما پاس نداشتید» مربوط به همین رویارویی نخست است.
هجوم اصلی و ابعاد سوزناک مصائب
استاد حوزه علمیه قم در تشریح هجوم دوم تأکید کرد: هجوم دوم که هجوم اصلی و خونین به شمار میرود، در شرایطی رخ داد که خانه از اصحاب خالی بود و تنها اهلبیت(ع) در آن حضور داشتند. هدف مستقیم این تعرض، شخص امیرالمؤمنین(ع) بود. در این یورش، هیزمها افروخته شد، درب خانه به آتش کشیده شد، ضرب و جرح شدید بر پیکر مطهر امابیها(س) وارد آمد و حضرت امیر(ع) را با تهدید به قتل به سوی مسجد کشاندند.
وی پیرامون بازه زمانی این رخداد تلخ گفت: هرچند گزارشهایی از شش تا ده روز پس از رحلت نیز نقل شده، اما قراین گویای آن است که هجوم اصلی احتمالا حدود ۲۰ روز پس از رحلت پیامبر(ص) و پس از رخدادهایی چون شکستن تحصن، مطالبه میراث، ایراد خطبه در مسجد، انزوای سهروزه ابوبکر و واقعه غصب فدک به وقوع پیوسته است.
این استاد درس خارج حوزه در پایان، علت تداخل این دو واقعه در پارهای از تاریخنگاریها را تشریح کرد و افزود: برخی مورخان اهلسنت، هجوم اصلی را در دل هجوم اول ادغام کردند تا از بار فاجعه بکاهند؛ متقابلاً در پارهای منابع امامیه نیز شباهتهای دو رویداد، شرایط دشوار تقیه در برابر حاکمان ستمگر و بهرهگیری از منابع عامه برای مناظره، موجب پیوستگی ظاهری دو واقعه شده است؛ اما حقیقت ثبتشده در متون معتبر، حاکی از رنجهای بیشمار حضرت زهرا(س) اعم از احراق باب، اصابت غلاف شمشیر و تازیانه، فشار در و دیوار و شهادت حضرت محسن(ع) است؛ بهایی سنگین که فاطمه مرضیه(س) با بذل جان پرداخت تا پرچم امامت و حقانیت غدیر برای همیشه در اهتزاز بماند.