استاد محمد سعید جواهری نیستانک، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی «نشست دوره ای اساتید»، به بررسی سندی و مفهومی حدیث نبوی «أنا و علیّ أبوا هذه الأمة» پرداخت.

/270/260/23/

بررسی سندی و شهرت روایت در منابع اسلامی

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو، ضمن گرامیداشت یاد شهدای راه حق و تبریک و تسلیت مناسبت های مذهبی، در رابطه با وضعیت سندی این روایت اظهار داشت: «مضمون و مفاد این حدیث در روایات متعددی، هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل سنت ذکر شده است. کتاب هایی نظیر احقاق الحق، بحارالأنوار، معانی الاخبار، الشرایع، مناقب ابن شهر آشوب و عیون اخبار الرضا از جمله منابعی هستند که به این موضوع پرداخته اند.

وی افزود: اگرچه عبارت این حدیث در منابع مختلف تفاوت های اندکی دارد، اما مضمون آن دارای شهرت است و حتی برخی از علما بر اینکه این روایت دارای "تواتر معنوی" باشد، تأکید کرده اند. همچنین در تفاسیر روایی، ذیل آیه شریفه «وبالوالدین احسانا»، روایاتی نقل شده است که عنوان والدین را بر حضرت محمد (ص) و حضرت علی (ع) تأویل کرده اند.

تفکیک میان پدر جسمانی و پدر معنوی

استاد جواهری نیستانک در تبیین معنای کلمه «أب» (پدر) در این روایت، تصریح کرد: واژه پدر تنها به معنای نسبی و جسمانی نیست، بلکه به هر چیزی که سبب ایجاد، اصلاح یا بروز و ظهور چیزی شود، اطلاق می شود. برای مثال در زبان عربی به جنگ افروز، "ابو الحرب" گفته می شود.

وی با استناد به آیه ۴۰ سوره احزاب که می فرماید پیامبر (ص) پدر جسمانی هیچ یک از مردان شما نیست، تأکید کرد: مراد از پدر بودن در این روایت، پدری معنوی، تربیتی و هدایتی است. سنگ بنای امت اسلامی را حضرت پیامبر (ص) و حضرت علی (ع) بنا نهادند و اگر تدبیر، مدیریت، مقاومت و فداکاری های این دو بزرگوار در عرصه های مختلف نبود، این امت هرگز شکل نمی گرفت و به بلوغ خود نمی رسید.

پیوند میان محبت، اطاعت و ولایت

این استاد حوزه علمیه با اشاره به اینکه ذکر نام حضرت علی (ع) در کنار پیامبر (ص)، نشان دهنده جایگاه ویژه ایشان در تربیت جامعه و گواه بر بصیرت و ولایت حضرت است، افزود: نمی توان این روایت را صرفاً به محبت و دعوت به دوست داشتن این بزرگواران حمل کرد؛ بلکه این حدیث بر لزوم اطاعت و توجه علمی و عملی به تعلیمات و ارشادات ایشان اشاره دارد و نشان می دهد که این بزرگواران در جایگاه پدری قرار دارند که علاوه بر محبت، مسئولیت هدایت امت را بر عهده دارند.