استاد مجتبی خندان از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بحث در موضوع «علم لدنی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله و سلم، الگوی همه ما هستند؛ وقتی آیه 21 سوره مبارکه احزاب را می خوانیم،  بیشتر به درک این حقیقت می رسیم:

«لَقَدْ كانَ لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثيراً» يقيناً براى شما در [روش و رفتار] پيامبر خدا الگوى نيكويى است براى كسى كه همواره به خدا و روز قيامت اميد دارد و خدا را بسيار ياد مى ‏كند (احزاب: 21)

وی افزود: اگر همه عالم به این باور می رسیدند که اسوه ای حسنه همچون پیامبر گرامی ما صلی الله علیه و آله و سلم دارند و به این اسوه حسنه تمسک می جستند، آیا بسیاری از مشکلات به پایان نمی رسید؟

استاد مجتبی خندان در ادامه بیان کرد: صاحب  کنزالعمال، در جلد 10، صفحه 132 و در  حدیث به شماره: 28661 این حدیث شریف را از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بیان می کند: «من تعلّم فعمل علّمه الله ما لم یعلم» هر کس به آنچه که فرا گرفته، عمل کند، خدا آنچه را که نمی دانسته، تعلیم می دهد.

وی تأکید کرد: جهت اول این روایت، با طلاب و بدنه حوزه ها است؛ هر کدام از ما انباری از اطلاعات و معارف اسلامی  در ذهن ما است؛ هر کس به اندازه سعی و تلاشش علوم آل الله را یاد گرفته است، چه در فقه، چه در اخلاق و چه در اعتقادات؛ می توانیم و باید شامل این حدیث گرانمایه شویم و به علم خود عمل نماییم تا مشمول این حدیث شریف باشیم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر به این حدیث توجه کنیم، می بینیم که در فقره دوم از این روایت، «الله» است که در نقش فاعل قرار گرفته است؛ یعنی این، خداوند متعال است که به آن عالم عامل، علم می آموزاند.  خدا یاد می دهد.

وی افزود: حال، زمان پرسش از خودمان است که آیا آنچه را که می دانیم، انجام می دهیم؟ اگر عالم بی عمل باشیم، خداوند در قیامت ما را خیلی گرفتار خواهد کرد؛ هفتاد عابد به بهشت می رود، یک عالم بی عمل نمی رود؛ و البته این روایت از امام باقر علیه السلام هم در کافی آمده است که: «عالمى كه از علمش بهره برد (يا بهره برند) بهتر از هفتاد هزار عابد است.»

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: نوعی از علم، اکتسابی و نوعی دیگر، الهی است؛ علم اکتسابی را باید نزد استاد فرا گرفت و طلاب باید استاد ببینند. کتاب، خود، یک استاد است؛ ولی استادی که ناطق است، علاوه بر علمش، سکناتش نیز برای طلاب راهگشا است.

وی افزود: در نهج ابلاغه از رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم این حدیث شریف را روایت کرده اند: «اطلبوا العلم من المهد إلى اللّحد» از گهواره تا گور دانش بجوئيد (نهج الفصاحه 218، ح 327)

استاد خندان در ادامه بیان کرد: آن علم، دانشی است که بر هر زن و مرد مسلمان واجب است؛ چنین علمی  که راه تحصیل آن زحمت می خواهد، تنها با توسل و دعا حاصل نمی شود؛ بلکه باید تلاش و کوشش کرد و جان کَند تا به آن برسیم.

وی اضافه نمود: یکی از آن علوم که تعلیمش واجب است، احکام است؛ راز موفقیت هر طلبه و هر زن و مرد، پیگیری و عملکرد احکامشان است؛ نمی شود تنها به روضه رفت و حدیث شنید؛ قبل از آن، باید به احکام عمل نمود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مرحوم حسینقلی همدانی می گفتند: «اگر می خواهید آدم بشوید، باید رساله را بخوانید و بر طبق آن عمل کنید.» رساله، خود، کارخانه آدم سازی است.

استاد مجتبی خندان در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: نوع دوم از علوم، علم الهی است.

وی افزود: در سوره مبارکه کهف، وقتی به داستان حضرت خضر و موسی علیهما السلام، می رسیم، قرآن کریم می فرماید:

«فَوَجَدا عَبْداً مِنْ عِبادِنا آتَيْناهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً» پس بنده ‏اى از بندگان ما را يافتند كه او را از نزد خود رحمتى داده و از پيشگاه خود دانشى ويژه به او آموخته بوديم. (کهف: 65)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت خضر علیه السلام یکی از بندگان خداوند بود که علم لدنی به او اعطا گردیده بود؛ علمی که به پیامبر اولوالعزم زمان، یعنی حضرت موسی کلیم الله نیز اعطا نشده بود.

وی اضافه نمود: به علم لدنی، علم نورانی نیز می گویند؛ آنچنان که در منیه المرید شهید ثانی این احادیث شریف را می خوانیم:

«كَمَا قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: لَيْسَ الْعِلْمُ بِكَثْرَةِ التَّعَلُّمِ وَ إِنَّمَا هُوَ نُورٌ يَقْذِفُهُ اللَّهُ تَعَالَى فِي قَلْبِ مَنْ يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ» علم لدنی نوری است که خدا در قلب هر که بخواهد، جای می دهد. (در حدیث عنوان بصری)

«وَ نَحْوَهُ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَيْسَ الْعِلْمُ بِكَثْرَةِ الرِّوَايَةِ إِنَّمَا الْعِلْمُ نُورٌ يُقْذَفُ فِي الْقَلْبِ» (إحياء علوم الدين، ج 1/ 44.)

استاد مجتبی خندان در ادامه بیان کرد: آیات و روایات فراوانی بر وجود چنین علمی اشاره می کند؛ از جمله در مورد عاصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان علیه السلام است که می فرماید:

«قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَني‏ أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَريم‏» (النمل: 40)

وی افزود: قرآن کریم در همان سوره مبارکه نمل، در آیه 16 به علمی که به حضرت سلیمان علیه السلام اعطا شد، اشاره می شود:

«وَ وَرِثَ سُلَيْمانُ داوُدَ وَ قالَ يا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ أُوتينا مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبينُ» (نمل: 16)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: قرآن کریم در جایی دیگر اشاره به علم اعطایی به حضرت یوسف علیه السلام می کند؛ آنجا که در آیه 6 از سوره مبارکه یوسف می فرماید:

«وَ كَذلِكَ يَجْتَبيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْويلِ الْأَحاديثِ وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ عَلى‏ آلِ يَعْقُوبَ كَما أَتَمَّها عَلى‏ أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْراهيمَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَليمٌ حَكيمٌ» (6)

وی افزود: این شاخه از علم، شامل فراگیری از استاد نیست؛ بلکه با الهام به قلب صاف و پاک و مرکز نور خدا اعطا می شود.

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: باید دانست که راز رسیدن به علم لدنی چیست. پاسخ را می توان در همان حدیث نبوی صلی الله علیه و آله و سلم پیدا کرد که در ابتدای گفتگو به آن اشاره شد. می توان از  فرمایش رسول گرامی اسلام این نتیجه را گرفت که هر کس علم اکتسابی بیاموزد و به آن عمل بکند، خداوند به او علم لدنی می دهد؛ از این رو  راز کسب علم لدنی، عمل به دانسته ها است.

وی افزود: علم لدنی با گناه سازگار نیست؛ بزرگانی همانند «شیخ طوسی»، «صاحب جواهرالکلام»، «مرحوم سید مرتضی» و «مرحوم سید رضی» اعلی الله مقامهم الشریف و امثال این استوانه های علم و فقاهت، به شاخه هایی از علم لدنی دست پیدا کرده بودند؛ نه اینکه هر  چه که داشتند، از راه تحصیل به دست آورده باشند؛ بلکه فیض فیّاض هم بوده است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: طلاب علوم دینی، مردمی که طالب آن هستند که در مسیر باشند، باید به آنچه که می دانند، عمل کنند.

وی اضافه نمود: مردم جامعه اسلامی ما، مردم کشور عزیز ما، ایران، در هر شغل و صنفی که هستند، اگر حقیقتا به آنچه که می دانند، عمل کنند، جامعه اسلامی گلستان خواهد شد و به این ترتیب، الگوی دیگر جوامع بشری خواهیم شد. آنگاه خداوند فیضش را جاری می کند و آنچه را که نمی دانیم و طالب آن هستیم، به ما عنایت می فرماید.

/270/260/21/