استاد احمد خوانساری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «مقامات حضرت فاطمه سلام الله علیها از منظر کتاب و سنت» پرداخت.

 مقام نهم: شمول همه آيات مربوط به اهل بيت پيامبر بر فاطمه عليها السلام‏

این استاد درس خارج و سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای چهاردهمین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: حضرت فاطمه زهرا عليها السلام مشمول همه آيات قرآنى است كه در مورد خاندان پيامبر اكرم علیهم السلام آمده است و اين امر، به معنی حجيت او و لزوم طاعت و قبول ولايتش است؛ البته اين همه غير از روايات نبوى است كه در منزلت اهل بيت عليهم السلام آمده است كه فاطمه زهرا سلام الله علیها در آنها نيز با اهل بيت يكسان و مشترك است.

استاد خوانساری در ادامه به بیان برخی از آیات، به عنوان شاهد مثال پرداخت:

«قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‏» بگو من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى ‏كنم، جز دوست داشتن نزديكانم.

«قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ» بگو هر اجر و پاداشى از شما خواسته ‏ام، براى خود شماست، اجر من تنها بر خداوند است.

«قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى‏ رَبِّهِ سَبِيلًا» بگو من در برابر آن (ابلاغ آيين خدا) هيچ ‏گونه پاداشى از شما نمى‏ طلبم، مگر كسى ‏كه بخواهد راهى به سوى پروردگارش برگزيند.

این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: سيوطى در كتاب «احياء الميّت بفضائل أهل البيت عليهم السلام» روايت مى ‏كند كه از رسول خدا صلوات الله علیه و آله سؤال شد: اى رسول خدا نزديكان تو كه مودّت و محبت آنها بر ما واجب است، چه ‏كسانى هستند؟ فرمود: «على و فاطمه و فرزندانشان».

وی اضافه نمود: هركس كه در اين آيات و نظاير آنها به نيكى بينديشد، درخواهد يافت كه مراد از مودّت همان ولايت‏ پذيرى از آنان است و اجر رسالت پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم با همه سختى‏ ها و مشكلاتى كه آن حضرت متحمل شد، نه ملك است و نه مال بلكه تمسك به مودّت و حبّ اهل بيت پيامبر علیهم السلام است.

استاد احمد خوانساری خاطرنشان کرد: همان ‏طور كه قانون در مبادلات تساوى دو طرف معامله از حيث ارزش است و اگر يكى از دو طرف معامله كم‏ ارزش‏ تر از ديگرى باشد، موجب‏ غبن و خسران است كه هيچ ‏يك از عقلا بدان راضى نیستند؛ همچنين بايد اجر و مزدى كه پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم در قبال رسالتش از مردم طلب كرده است، كمتر از اصل رسالت نبوى نباشد و اگر ارزش مودت اهل بيت علیهم السلام كمتر از رسالت رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم باشد، غبن و خسران و ضرر است و موجب به هدر رفتن حق رسالت آن حضرت است كه هيچ ‏كس كه به خدا و رسول و يوم جزا ايمان دارد، بدان راضى نیست و در حالى‏ كه قضيه از اين قرار است، نتيجه طبيعى آن اين است كه مودّت اهل بيت علیهم السلام، عدل و هم‏ ارزش دين و ثمره و نهايت رسالت نبوى است.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: به بیان دیگر، در قبال رسالت پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم كه مشتمل بر شهادت به توحيد و يگانگى خداوند و تصديق نبوت و معاد و ساير حقايق راستين و اركان دين نیست، بايد حقيقتى هم ‏طراز و هم‏ مقدار آن باشد؛ به ‏گونه ‏اى كه ايمان به آن عقايد و عمل به آن اركان بدون آن حقيقت شگرف مقبول درگاه الهى نيفتد و بدون شك اين حقيقت عظيم يكى از فروع دين نیست، بلكه بديهى مى ‏نمايد كه اين حقيقت بايد يكى از اصول اعتقادى بلكه از اركان اعتقادات يك مسلمان باشد، زيرا بين شرط و مشروط و بين عدل و عدل ديگر مقابل او بايد تناسب برقرار باشد، از اينجاست كه درمى‏ يابيم كه مراد از مودّت اهل بيت يك عمل قلبى و اعتقادى است و در واقع مراد ولايت عده‏ اى است كه تحت عنوان «ذوى القربى» هستند و لازمه پذيرش ولايت اهل بيت عليهم السلام، عصمت و طهارت آنان است، زيرا مودّت و پذيرفتن ولايت عده ‏اى كه به گناه آلوده‏ اند، از حكمت خداوند سخت دور است؛ به ‏گونه ‏اى كه‏ آن مودت و ولايت از اصول دين و هم ‏طراز توحيد و نبوت باشد، از این رو اين مودّت تنها راه به سوى خدا و رضوان الهى است.

وی افزود: در آيه سوم منافع اين مودت را به خود مكلفين برگردانده است كه اين اجر و مزد از قبيل پاداش‏ هاى دنيوى و بهره ‏مندى‏ هاى دنيايى نيست، بلكه نتيجه و ثمره آن هدايت و ارشاد به ولايت ‏پذيرى از ذوى القربى است و مفاد حديث ثقلين نيز همين است؛ «ما إن تمسّكتم بهما فلن تضلّوا بعدى أبدا» و آيه كريمه مودّت شباهت تامّى به حديث مذكور دارد و اينكه پيامبران الهى مزد و اجرى در مقابل زحماتشان از مردم طلب نمى‏ كردند: «لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مالًا إِنْ أَجرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّه» مغايرتى با فرمان خداوند به نبىّ مكرّم اسلام كه از مسلمانان اجر و مزد بطلبد ندارد، زيرا اين مزد و پاداش دنيوى و مالى نیست؛ بلكه موجب كمال دين و تماميت نعمت بر مسلمين و رضايت الهى است.

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: مفاد آياتى كه در مورد ولايت امير مؤمنان علیه السلام نازل شده ‏اند، نيز همين است، زيرا عدم ابلاغ ولايت امير مؤمنان علیه السلام را خداوند با عدم ابلاغ رسالت مساوى مى‏ شمرد كه لازمه اين مطلب اين است كه ولايت على عليه السلام، عدل و هم‏ طراز دين اسلام است و ثمره رسالت پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم كه با آن نعمت ايمان بر مردمان تمام مى ‏گردد و خداوند از تدين به اسلام مردم راضى مى‏ گردد كه بدون ولايت امير مؤمنان علیه السلام، نه به توحيد آنان راضى مى ‏گردد و نه به تصديق رسالت و نه اقرار به روز جزاء؛ كما اينكه بدون ولايت نعمت ايمان بر مسلمين تمام نمى ‏گردد و دينشان كامل نمى ‏شود.

وی افزود: پس كسى‏ كه در اين آيات به دقت تأمّل كند، درخواهد يافت كه مفهوم آن با حديث ثقلين يگانگى و وحدت مضمون دارد؛ و همان‏ طور كه در آيه كريمه آمده است: «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ»؛ بعد از ابلاغ ولايت على عليه السلام خداوند مى‏ فرمايد: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً.»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه تصریح کرد: اين آيه شريفه تصريح دارد كه ولايت على بن ابى طالب علیه السلام همان كمال دين و تمام ايمان و عدل رسالت است؛ همان‏ طور كه مودّت مفهوم ولايت را در بردارد و ولايت بدون مودّت معنا ندارد و ولايت و محبت موجب تمامى دين مى ‏گردد.

وی اضافه نمود: از این رو است که ولايت و مودّت اهل بيت علیهم السلام بر همگان واجب و لازم است و پيشتر گفتيم كه آيات مودّت شامل حضرت فاطمه سلام الله علیها نيز مى ‏گردد؛ بلكه آن حضرت جزء اوّلين كسانى است كه آيات مذكوره شامل آنان مى ‏شود و به همان دليلى كه گذشت، همان‏ طور كه مودّت او بر همگان واجب است، قبول ولايتش نيز چنين است و از آنجا كه او از جمله عترت پيامبر علیهم السلام است همان‏ طور كه در آيه تطهير و مودت و غير اين دو آمده است؛ آن حضرت از جمله ثقل و عديل قرآن كريم است كه امت اسلامى بايد بدان تمسك نمايند كه تمسك به آنها است كه شرط هدايت و امان از ضلالت و گمراهى است.

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: البته لازمه حديث ثقلين، عصمت و پاكى اهل بيت علیهم السلام از هرگونه خطا و گناه و حجّيت آنها اين است كه اين مجمع شريف و اين جمع نورانى احاطه و تسلط كاملى بر كتاب يعنى قرآن مجيد داشته باشند كه تفسير و تأويل كتاب خدا و بيان مفاهيم آن بر عهده آنان گذاشته شده است؛ همان‏طور كه آنان شاهد و گواه بر اعمال بندگان هستند:

«وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ» بگو عمل كنيد! خداوند و فرستاده او و مؤمنان اعمال شما را مى‏بينند.

وی افزود: گذشت كه اهل بيت علیهم السلام از زمره «عباد اللّه» هستند كه نظارت و اشراف بر ابرار و نيكان دارند (سوره دهر آيه‏هاى 5 تا 9) و ايشان همان «مقرّبون» اند كه در علّيّين شاهد بر كتاب ابرارند (سوره مطففين آيه‏هاى 18 تا 28) همان ‏طور كه آنان وسيله و طريق به سوى خداوند هستند، زيرا خداوند در يكجا مى ‏فرمايد: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى»‏ و در جايى ديگر مى‏ فرمايد: «قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى‏ رَبِّهِ سَبِيلًا»

این استاد درس خارج و سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: پس نتيجه مى‏ گيريم كه مودّت اهل بيت علیهم السلام است كه وسيله و سبيل و طريق به سوى خداوند و رضوان الهى است؛ همان‏طور كه اهل بيت هستند كه براى وراثت كتاب خدا انتخاب شده‏ اند؛ همان ‏طور كه در اين آيه كريمه مى ‏آيد:

«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ» سپس اين كتاب (آسمانى) را به گروهى از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم (امّا) از ميان آنها عده ‏اى بر خود ستم كردند و عده ‏اى ميانه ‏رو بودند و گروهى به اذن خدا در نيكى‏ ها از همه پيشى گرفتند.

بيان مطلب:

استاد احمد خوانساری در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: وارث برگزيده و انتخاب شده كتاب الهى همان (سابق بالخيرات) است، زيرا گذشت كه تنها مطهّرين كه پاك از هرگونه گناه و خطايى هستند مى ‏توانند كتاب را مسّ كنند و به حقايق قرآن واصل شوند؛ همان ‏طور كه در سوره واقعه آمده است و از اينجاست كه آن حضرت يعنى فاطمه عليها السلام از جمله كسانى است كه علمى دارند كه آيات بيّنات الهى در قلب‏ هايشان جاى گرفته است:«بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ» ولى اين آيات روشنى است كه در سينه دانشوران جاى دارد.

وی افزود: آن علم كلمات الهى و اسماء حسنى است كه در آيه شريفه زير بدان اشاره شده است:

«فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ» سپس آدم از پروردگارش كلماتى دريافت داشت (و با آنها توبه كرد) و خداوند توبه او را پذيرفت.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به این آیه شریفه اشاره نمود: «وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ» (به خاطر آوريد) هنگامى كه خداوند ابراهيم را با وسايل گوناگون آزمود و او به خوبى از عهده اين آزمايش ها برآمد.

استاد خوانساری در ادامه به این آیه شریفه اشاره نمود: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» و كلام پروردگار تو با صدق و عدل به حد تمام رسيد هيچ ‏كس نمى‏ تواند كلمات او را دگرگون سازد و او شنونده دانا است.

وی در ادامه به این آیه شریفه درباره کلام خداوند در مورد حضرت ابراهیم خلیل الله اشاره نمود: «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» او كلمه توحيد را كلمه پاينده ‏اى در نسل ‏هاى بعد از خود قرار داد، شايد به سوى خدا بازگردند؛ زيرا آن حضرت از جمله بلند مرتبگان (عالين) و انوار پنج ‏گانه ‏اى است كه آدم اسامى آنها را فراگرفت و به سبب معرفت اين اسامى بود كه آدم به شايستگى مقام خلافت الهى در زمين نايل گرديد.

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: در سوره بقره با اسم اشاره (هؤلاء) كه براى عقلا و صاحبان درك و فهم به‏ كار مى ‏رود، بدان اشاره شده است: «ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از مجموع آنچه بيان شد، روشن شد كه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در همه مقام ‏ها و منزلت ‏ها و مراتب با ساير اهل بيت علیهم السلام مشترك است و همه آن فضائلى كه در قرآن كريم براى اهل بيت علیهم السلام ثابت شده است، شامل آن بزرگوار نيز مى ‏شود.

/270/260/20/