آنچه براى حضرت مريم اتفاق افتاد و حرمت و تقدس او را به خطر انداخت براى حرمت و تقدس فاطمه زهرا نيز تكرار شد، زيرا در راه دفاع از امامت امير مؤمنان حرمت و قداست آن حضرت مورد تهاجم قرار گرفت و مهاجمان به خانه آن حضرت حمله بردند و نفاق درونى اصحاب سقيفه را آشكار ساخت و آنها را مفتضح كرد و از همين ‏جا است كه خليفه اول از شدت ناراحتى و غضب روى منبر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مجبور شد كه سخنان ركيكى به زبان آورد.

استاد احمد خوانساری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «مقامات حضرت فاطمه سلام الله علیها» پرداخت.

اثبات حجيت مريم بنت عمران:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای پنجمین قسمت از این گفتگو خاطرنشان کرد: قرآن كريم به حجيّت مريم تصريح كرده است:

«وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً» و ما فرزند مريم و مادرش را آيت و نشانه ‏اى قرار داديم. آيه همان حجّت است؛ يعنى ما عيسى و مادرش را حجت قرار داديم.

وی در ادامه بیان کرد: در روايتى هم امام صادق عليه السلام همين معنا را مى ‏فرمايد. و در اين آيه شريفه خداوند حجيت مريم را در عرض حجيت فرزندش كه پيامبر بزرگ الهى بود، قرار داده است؛ بلكه حجيت مريم قبل از حجيت عيسى بوده است و اين مسأله بدون شك يك فضيلت بزرگ و منزلت رفيع است.

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: پس قول خداوند «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً» يعنى مسيح و مادرش هر دو از اصول دين مسيحيت هستند و اين از جمله عقايدى است كه مسلمين هم بايد بدان معتقد باشند، زيرا ايمان به همه كلمات الهى و آيات الهى و كتاب ‏هاى آسمانى و پيامبران و حجت‏ هاى الهى بر همه واجب است، زيرا خداوند در قرآن كريم مى ‏فرمايد: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ»

وی اضافه نمود: مريم يكى از حجت‏ هاى بزرگ الهى است كه مقدمه نبوت عيسى بود، زيرا با خداوند گفت ‏و گوى بدون واسطه نمود و به او بشارت داده شد؛ همان‏ طور هم مقام و فضيلت او يكى از مسلمات در نزد بنى اسرائيل بود كه اين آيه كريمه بدان اشارت دارد:

«وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ» و تو در آن هنگام كه قلم‏ هاى خود را (براى قرعه ‏كشى) به آب مى ‏انداختند تا كدام سرپرستى مريم را عهده ‏دار شوند، حضور نداشتى.

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا به آیه ای دیگر اشاره نمود:

«وَ أَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً وَ كَفَّلَها زَكَرِيَّا كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً» و به طرز شايسته ‏اى (نهال وجود) او را رويانيد و كفالت او را به زكريا سپرد، هر زمان زكريا وارد محراب او مى‏ شد، غذاى مخصوصى در نزد او مى ‏ديد.

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: اين آيات بر الگو و نمونه بودن مريم در نزد بنى اسرائيل تأكيد مى ‏كند، پذيرفتن معجزه تولد عيسى و نبوتش يكى از علل حجت بودن مريم در نزد آنها بود.

وی افزود: پس امر خداوند به قبول مسئوليت حمل عيسى از راه معجزه و بدون ازدواج يكى از مقدمات نبوت عيسى و شريعت مبارك آن حضرت بود و از اينجاست كه در مى ‏يابيم مريم مقدس اولين مبلّغ بعثت عيسى و شريعت مسيحيت است؛ زيرا خداوند او را امر كرد به تحمل مسئوليت سنگين و طاقت‏ فرساى حمل عيسى مسيح بدون وجود پدر تا زمينه‏ سازى براى نبوت او گردد و بعد از اين او را امر نمود كه به سوى بنى اسرائيل برود و با آنها هيچ صحبتى نكند و اشاره به طفل نمايد تا آن طفل به سخن در آيد و در اوان طفوليت با آنها تكلم كند و مريم عليها السلام شروع به تبليغ دين جديد نمود؛ بدون آنكه نبى و يا رسولى و يا حتى عيسى اين امر الهى و مسئوليت خطير را بر عهده او گذارده باشند و اين معناى آيه كريمه است: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بنابراين اگر حجيت مريم و آنچه بر او نازل گشت و مقام و منزلت او نبود چه‏ بسا كه معجزه الهى ولادت عيسى بدون وجود پدر نيز باطل مى‏ گشت؛ به اينكه گفته شود العياذ باللّه كه او بچه ‏اى در راه پيدا كرده يا اينكه پنهانى ازدواج كرده و امثال آن و بالاترين وجه حجيت آن حضرت از اين آيه كريمه استفاده مى ‏شود: «فَأَشارَتْ إِلَيْهِ قالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا»

وی اضافه نمود: اين ‏گونه مجاهدت و به خطر انداختن آبرو تنها به امر خداوند تعالى ميسّر است و اين حكمت بالغه الهى در نزد مريم را مى‏رساند به گونه ‏اى كه بر پا داشتن دين خدا مقدور نبود؛ مگر به وسيله عرض و آبرويش و در معرض خطر انداختن عصمت و طهارتش و بعد هم به جاى رفع شبهه كردن از خود امر به سكوت مى‏ گردد.

استاد احمد خوانساری خاطرنشان کرد: اين دقيقا نظير آن چيزى است كه بعد از فاجعه كربلا براى خاندان پيامبر اتفاق افتاد و كار به جايى رسيد كه رسوا كردن بنى اميّه ممكن نبود، مگر با خطر افتادن خاندان نبوى و اسارت آنها از ناحيه بنى اميّه و مگر با حضور عقيله بنى هاشم زينب كبرى در مجلس ابن زياد و يزيد و خطبه ‏هاى غرّاى آن حضرت براى روشن ساختن حقّانيت سيد الشهداء و بطلان بنى اميّه و حزب تباهكارشان.

وی افزود: بنابراين، آنچه براى حضرت مريم اتفاق افتاد و حرمت و تقدس او را به خطر انداخت براى حرمت و تقدس فاطمه زهرا نيز تكرار شد، زيرا در راه دفاع از امامت امير مؤمنان حرمت و قداست آن حضرت مورد تهاجم قرار گرفت و مهاجمان به خانه آن حضرت حمله بردند و نفاق درونى اصحاب سقيفه را آشكار ساخت و آنها را مفتضح كرد و از همين ‏جا است كه خليفه اول از شدت ناراحتى و غضب روى منبر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مجبور شد كه سخنان ركيكى به زبان آورد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بنابراين ارتقاى مريم به مرتبه حجيت سببى شد براى بنيان شريعت عيسوى و تكميل آن. همان ‏طور كه وضع حمل معجزه‏ آساى او و آمدنش به سوى بنى اسرائيل يكى از مشكل‏ ترين و پرمخاطره ‏ترين كارها بود كه همانا جهاد به وسيله عرض و آبرويش بود و اين در نزد غيرت‏ مندان از كشته شدن هم سخت ‏تر و هم مشكل ‏تر است، زيرا براى مقدس ‏ترين زنان زمان، تحمل شنيدن بزرگ‏ ترين دروغ و تهمت از عده‏ اى تكامل نيافته مشكل است و كار بدانجا رسيد كه مريم از شدت حيا و خوف از ملامت كنندگان آرزوى مرگ نمود:

«قالَتْ يا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هذا وَ كُنْتُ نَسْياً مَنْسِيًّا» گفت: اى كاش پيش از اين مرده بودم و به كلى فراموش مى‏ شدم.

وی اضافه نمود: حضرت امام صادق در اين مورد مى ‏فرمايد: «زيرا او (مريم) در ميان قومش انسان رشيد با فراستى را نيافت كه او را از بدى پاك بدارد و منزه كند.»

خلاصه‏

استاد احمد خوانساری در مقام خلاصه بیان به چند نکته اشاره نمود.

 نكته اول:

وی افزود: اولين كسى‏ كه رسالت و نبوت حضرت عيسى را تبليغ كرد، مريم است و اين يك روش منحصر به فرد در رسالت الهى است كه حامل اول آن يك زن باشد.

نكته دوم:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مطلبى كه بر كمال ايمان او دلالت مى ‏كند، دريافت وحى و اوامر الهى به صورت مستقيم و بدون واسطه قرار گرفتن پيامبر بين او و بين خداوند تبارك و تعالى است.

نكته سوم:

وی اضافه نمود: آنچه دلالت مى ‏كند بر حجيت وحى الهى بر زنى پاك و برگزيده، اين است كه اگر فرض شود مريم ايمان به وحى الهى نمى‏ آورد و امر الهى را امتثال نمى ‏كرد، به تحقيق آن معجزه بزرگ الهى كه حقانيت رسالت عيسى را ثابت مى‏ كرد، محو مى ‏گرديد، از اينجا است كه او از استوانه‏ هاى دين و شريعت عيسوى گرديد؛ همان‏ طور كه در آيه كريمه‏ آمده است: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً.»

وی افزود: اين آيت الهى حتى در نزد ما مسلمين هم واجب الاعتقاد است از اين‏ جهت كه به همه آيات و كلمات الهى و كتاب ‏هاى آسمانى و پيامبران بايد اعتقاد داشت؛ مانند مقام صديقه طاهره فاطمه زهرا عليها السلام كه خداوند براى اثبات نبوت سيد المرسلين به آن حضرت احتجاج فرمود (در آيه مباهله) و خداوند او را از جمله صاحبان اصلى و استوانه ‏هاى دعوت به دين اسلام قرار داد و پنج تن آل عبا را در تبليغ دين الهى و شريعت اسلامى و نبوت محمدى از صادقين قرار داد. همان‏ طور كه حجيت مريم يكى از اصول دين مسيحيت است، زيرا او و پسرش آيت الهى‏اند؛ يعنى حجتى هستند كه بايد همه مسلمين تسليم آنها باشند و اعتقاد به مريم مقدس در واقع متمّم رسالت و نبوت عيسى عليه السلام است.

استاد احمد خوانساری خاطرنشان کرد: از این رو مى‏بينيم كه در آيات متعددى از قرآن كريم خداوند اين حجيت و آيت بودن و استوانه و اصل دين مسيحيت بودن مريم و عيسى را رد نمى‏ فرمايد؛ بلكه شريك قرار دادن آنها را نسبت به خود ردع و منع مى ‏فرمايد و مسيحيان را به سبب اعتقاد به آن دو بزرگوار تخطئه نمى ‏كند، بلكه غلوّ و بزرگ‏ نمايى آنها را و خدا شمردنشان را تقبيح مى ‏فرمايد و تأكيد بر انسان بودنشان دارد و آنان را انسان‏ هايى بزرگ كه آيت و حجت الهى‏ اند بر مى‏ شمارد:

«وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ» و آنگاه كه خداوند به عيسى بن مريم مى ‏گويد: آيا تو به مردم گفتى كه‏ من و مادرم را به عنوان دو معبود (غير از خدا) انتخاب كنيد؟!

و نيز آيه:

«مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَ أُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كانا يَأْكُلانِ الطَّعامَ» مسيح پسر مريم فقط فرستاده (خدا) بود، پيش از وى نيز فرستادگان ديگرى بودند؛ مادرش نيز زن بسيار راست ‏گويى بود و هر دو غذا مى ‏خوردند.

مراحل آمادگى و انتخاب مريم عليها السلام‏

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از آنجا كه مريم همواره در كسب رضايت خداوند نهايت سعى و تلاش خود را مى ‏نمود و حتى نفس شريفش را وقف اطاعت و عبادت و انقطاع به سوى او كرده بود، از این رو خداوند او را برگزيد و بر همه زنان برترى بخشيد.

وی افزود: واضح است كه انتخاب مريم به تدريج اتفاق افتاد و مريم مراحل رشد را يكى پس از ديگرى پشت ‏سر گذارد تا بدان مدارج عالى رسيد.

استاد خوانساری اضافه نمود: ابتدا خداوند او را به نيكويى پذيرفت؛ سپس نهال وجود او را به بهترين وجه روياند و بعد او را تحت سرپرستى نبى خدا زكريا قرار داد و با توجه به اينكه مادر مريم نذر كرده بود كه او را خادم خانه خدا كند خود او هم طبق همين نذر عمل كرد و خود را وقف اطاعت و بندگى خداوند نمود و اين اولين مرحله ظهور قابليت در مريم مقدس است، زيرا بسيار كم اتفاق مى‏افتاد كه دختر جوانى تارك دنيا شود و همه لذت ‏هاى دنيا را كنار بگذارد، براى اين‏كه به نذر مادرش عمل كرده باشد و همين صفات شوق و اشتياق او به بندگى خداوند بود كه او را مستحق مسئوليت الهى حجيت و اصطفا و برگزيدگى كرد.

وی در ادامه بیان کرد: خداوند تبارك و تعالى مراحل رشد و تكامل مريم را چنين ترسيم مى ‏فرمايد:

«إِذْ قالَتِ امْرَأَتُ عِمْرانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ ما فِي بَطْنِي مُحَرَّراً فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ* فَلَمَّا وَضَعَتْها قالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُها أُنْثى‏ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما وَضَعَتْ وَ لَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثى‏ وَ إِنِّي سَمَّيْتُها مَرْيَمَ وَ إِنِّي أُعِيذُها بِكَ وَ ذُرِّيَّتَها مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ* فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَ أَنْبَتَها نَباتاً حَسَناً وَ كَفَّلَها زَكَرِيَّا كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ»

 (به ياد آوريد) هنگامى كه همسر عمران گفت: خداوندا آنچه را در رحم دارم براى تو نذر كردم كه محرّر (آزاد براى خدمت خانه تو) باشد از من بپذير، كه تو شنوا و دانايى. ولى هنگامى كه او را به دنيا آورد گفت: خداوندا! من او را دختر آوردم- و خداوند به آنچه او به دنيا آورده بود، عالم ‏تر بود و پسر همانند دختر نيست؛ من او را مريم ناميدم و او و فرزندانش را از شيطان رانده شده در پناه تو قرار مى ‏دهم. خداوند او را به طرز نكويى پذيرفت و به گونه ‏اى شايسته (نهال وجودش) را رويانيد و كفالت او را به زكريا سپرد. هر زمان زكريا وارد محراب او مى‏ شد، غذاى مخصوصى در آنجا مى‏ ديد از او پرسيد: اى مريم اين را از كجا آورده ‏اى؟ گفت: اين از سوى خداست. خداوند به هر كس بخواهد بى‏ حساب روزى مى‏ دهد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بدين ‏سان، آمادگى و تربيت مريم براى حمل حجت الهى با عنايت خداوند و تحت سرپرستى زكرياى نبى به تدريج حاصل گشت.

وی افزود: در همين جا بايد گفت مراحل آمادگى فاطمه زهرا براى قبول مسئوليت‏هاى سنگين هم دو مرحله دارد:

مرحله اول آمادگى پيامبر اكرم براى تلقى اين كرامت و معجزه الهى.

مرحله دوم آمادگى و تربيت فاطمه زهرا تحت سرپرستى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است و همان‏طور كه خداوند در مدح مريم مى‏فرمايد: وَ كَفَّلَها زَكَرِيَّا كفالت و سرپرستى فاطمه زهرا به عهده سيد الانبيا و الاوصيا نهاد كه اين منقبت به مراتب از مناقب مريم بالاتر و بزرگتر است.

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: در اين هنگام كه مريم مراتب كمال را يكى پس از ديگرى طى كرد و قابليت مقام برگزيدگى را احراز كرد فرشتگان به او بشارت اصطفاء دادند:

«وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى‏ نِساءِ الْعالَمِينَ» (به ياد آوريد) هنگامى كه فرشتگان گفتند اى مريم خداوند تو را برگزيده و پاك ساخته و بر تمام زنان جهان برترى بخشيده است.

وی اضافه نمود: اين آيه شريفه عطف بر چند آيه قبل است:

إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ» خداوند آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برگزيد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: يعنى انتخاب و اصطفاى مريم در عرض انتخاب و اصطفاى پيامبرانى مانند آدم و نوح و آل ابراهيم علیهم السلام است.

لینک قسمت قبلی مصاحبه: https://www.neshasteasatid.com/node/5750

/270/260/20/