استاد محمد سهیل بهرام نسب، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع تبیین جایگاه و آثار صلوات بر محمد و آل محمد (ص) و همچنین نشانه‌های آخرالزمان و وظایف مؤمنان در دوران غیبت پرداخت.

/270/260/20/

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به روایات متعددی که درباره فضیلت صلوات وارد شده است، اظهار داشت: صلوات بر پیامبر اکرم (ص) و خاندان مطهرش، از جمله اعمالی است که در منابع روایی ما با تعابیر بی‌نظیری از آن تجلیل شده است. این ذکر شریف نه تنها موجب برآورده شدن حاجات دنیوی و اخروی می‌شود، بلکه زمینه‌ساز شفاعت آن حضرت و آمرزش گناهان را فراهم می‌آورد.

کارشناس دینی افزود: در حدیثی از امام رضا (ع) به نقل از رسول خدا (ص) آمده است: «مَنْ صَلَّى عَلَيَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مِائَةَ مَرَّةٍ قَضَى اللَّهُ لَهُ سِتِّينَ حَاجَةً مِنْهَا لِلدُّنْيَا ثَلَاثُونَ حَاجَةً وَ ثَلَاثُونَ لِلْآخِرَةِ»؛ هر کس در روز جمعه صد بار بر من صلوات بفرستد، خداوند شصت حاجت او را برآورده می‌کند؛ سی حاجت دنیایی و سی حاجت آخرتی.

وی در ادامه به حدیث دیگری از پیامبر اکرم (ص) اشاره کرد و ابراز داشت: آن حضرت فرمودند: «مَنْ صَلَّى عَلَيَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مِائَةَ مَرَّةٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ خَطِيئَتَهُ ثَمَانِينَ سَنَةً»؛ هر کس در روز جمعه صد بار بر من صلوات بفرستد، خداوند گناهان هشتاد سال او را می‌آمرزد.

صلوات؛ نشانه وفای به عهد الست

استاد بهرام نسب با اشاره به حدیثی عمیق از امام کاظم (ع) به نقل از پدر بزرگوارشان امام صادق (ع) یادآور گردید: در این روایت آمده است: «مَنْ صَلَّى عَلَى النَّبِيِّ  (ص) فَمَعْنَاهُ أَنِّي أَنَا عَلَى الْمِيثَاقِ وَ الْوَفَاءِ الَّذِي قَبِلْتُ حِينَ قَوْلِهِ‌ " أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى"»؛ کسی که بر پیامبر (ص) صلوات می‌فرستد، معنایش این است که من بر پیمان و وفایی که در پاسخ به «آیا من پروردگار شما نیستم؟» پذیرفتم، پایبند هستم.

وی تصریح کرد: این روایت، صلوات را فراتر از یک ذکر ساده معرفی می‌کند؛ صلوات تجدید میثاق با خداوند و اعلام وفاداری به عهد ربوبیت و بندگی است. هر صلوات، یادآوری آن پاسخ «بلی» در عالم ذرّ است.

صلوات؛ درِ ورود به بهشت

این کارشناس دینی با استناد به حدیثی از رسول خدا (ص) که جبرئیل امین به ایشان عرض کرد، خاطرنشان کرد: پیامبر (ص) فرمودند: «جَاءَنِي جَبْرَئِيلُ وَ قَالَ إِنَّهُ لَا يُصَلِّي عَلَيْكَ أَحَدٌ إِلَّا وَ يُصَلِّي عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ مَنْ صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّة»؛ جبرئیل نزد من آمد و گفت: هیچ کس بر تو صلوات نمی‌فرستد، مگر اینکه هفتاد هزار فرشته بر او صلوات می‌فرستند و هر کس که هفتاد هزار فرشته بر او صلوات فرستند، از اهل بهشت است.

وی تأکید کرد: این روایت نشان‌دهنده عظمت پاداش الهی برای فرستنده صلوات است؛ پاداشی که با درود فرشتگان همراه شده و نهایتاً به بهشت منتهی می‌شود.

صلوات؛ سپری در برابر آتش جهنم

استاد سطوح عالی حوزه در ادامه به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) در کتاب جامع الاخبار اشاره کرد و اظهار داشت: رسول خدا (ص) فرمودند: «مَنْ صَلَّى عَلَيَّ مَرَّةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْراً وَ مَنْ صَلَّى عَلَيَّ عَشْراً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ مِائَةَ مَرَّةٍ- وَ مَنْ صَلَّى عَلَيَّ مِائَةَ مَرَّةٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ أَلْفَ مَرَّةٍ وَ مَنْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ أَلْفَ مَرَّةٍ لَا يُعَذِّبُهُ اللَّهُ فِي النَّارِ أَبَداً»؛ هر کس یک بار بر من صلوات بفرستد، خداوند ده بار بر او صلوات می‌فرستد و هر کس ده بار بر من صلوات بفرستد، خداوند صد بار بر او صلوات می‌فرستد و هر کس صد بار بر من صلوات بفرستد، خداوند هزار بار بر او صلوات می‌فرستد و هر کس که خداوند هزار بار بر او صلوات فرستاده باشد، هرگز او را در آتش عذاب نمی‌کند.

وی افزود: این روایت، سلسله مراتب پاداش الهی را به زیبایی ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه یک عمل به ظاهر کوچک، می‌تواند عواقب عظیمی در سرنوشت ابدی انسان داشته باشد.

ثبات قدم در دوران غیبت؛ پاداش هزار شهید

استاد بهرام نسب در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع غیبت حضرت ولیعصر (عج) و وظایف مؤمنان در این دوران پرداخت و با استناد به روایتی از امام سجاد (ع) تصریح کرد: حضرت فرمودند: «مَنْ ثَبَتَ عَلَی مُوَالاتِنَا فِی غَیبَةِ قَائِمِنَا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ أَلْفِ شَهِیدٍ مِثْلَ شُهَدَاءِ بَدْر»؛ هر کس در هنگام غیبت قائم ما بر دوستی ما ثابت قدم بماند، خداوند به او اجر هزار شهید مانند شهدای جنگ بدر عطا می‌کند.

وی یادآور گردید: در روایت دیگری از امام باقر (ع) نیز همین مضمون با ذکر شهدای بدر و حنین تکرار شده است: «مَنْ ثَبَتَ عَلى وِلایَتِنا فِی غیْبَة قائِمِنا، أعْطاهُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ، اَجْرَ ألْفِ شَهید مِنْ شُهَداءِ بَدْر وَحُنَیْن». این نشان می‌دهد که ثبات بر ولایت در زمانه‌ای که امام از دیدگان پنهان است، چه ارزش والایی در پیشگاه الهی دارد.

نشانه‌های نزدیکی قیامت از زبان پیامبر (ص)

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به حدیث طولانی و پرمعنایی از رسول خدا (ص) درباره نشانه‌های نزدیکی قیامت اشاره کرد و ابراز داشت: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: از نشانه‌های نزدیک شدن قیامت، ضایع کردن نماز، پیروی از شهوت‌ها، تمایل به هوس‌ها، بزرگداشت ثروت و فروختن دین به دنیاست. در آن شرایط، همچنان که نمک در آب حل می‌شود، قلب مؤمن در درونش آب می‌شود، به خاطر منکراتی که می‌بیند و توان تغییر دادن ندارد.

وی با اشاره به فرازهای دیگر این حدیث افزود: حضرت فرمودند: در آن زمان، منکر معروف و معروف منکر می‌شود؛ خائن امین شمرده می‌شود و امین خائن به حساب می‌آید؛ دروغگو تصدیق و راستگو تکذیب می‌شود؛ به کودکان ترحم نمی‌کنند و بزرگترها مورد احترام قرار نمی‌گیرند؛ جسم‌هایشان جسم‌های آدمی ولی قلب‌هایشان قلب‌های شیاطین است.

این کارشناس دینی به نشانه‌های اجتماعی دیگر نیز اشاره کرد و گفت: پیامبر (ص) فرمودند: مردان خود را شبیه زنان و زنان خود را شبیه مردان می‌کنند؛ لعنت خدا بر این افراد از امت من باد؛ مردان از زینت طلا استفاده می‌کنند و ربا در جامعه ظاهر می‌شود؛ معاملات بر اساس غیبت و رشوه انجام می‌گیرد؛ دین پست و دنیا رفیع قرار داده می‌شود؛ طلاق زیاد می‌شود و خوانندگی و موسیقی در جامعه پدیدار می‌گردد و ولد زنا زیاد می‌شود؛ با لباس فخر فروشی می‌کنند و بارندگی‌ها در غیر فصل رخ می‌دهد و امر به معروف و نهی از منکر را نمی‌پذیرند.

پست و فرومایه کیست؟

استاد بهرام نسب با استناد به روایتی از امام رضا (ع) خاطرنشان کرد: از امام رضا (ع) درباره «سفله»  (فرد پست و فرومایه) سؤال شد. حضرت فرمودند: «من كان له شيء يلهيه عن اللّٰه تعالی»؛ کسی است که چیزی دارد که او را از خداوند متعال غافل می‌کند. وی تأکید کرد: هر چیزی که انسان را از یاد خدا غافل کند، چه مال باشد، چه مقام و چه هر جاذبه دنیوی دیگر، می‌تواند انسان را به ورطه پستی و فرومایگی بکشاند.

دشمن‌شناسی در کلام معصومین (ع)

استاد سطوح عالی حوزه در ادامه به مجموعه‌ای از روایات درباره دشمن‌شناسی اشاره کرد و اظهار داشت: امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند: «مَنْ‌ نَامَ‌ عَنْ‌ نُصْرَةِ وَلِيِّهِ انْتَبَهَ بِوَطْأَةِ عَدُوِّه‌»؛ هر کس که به هنگام یاری ولیّ  (رهبر) خود خواب باشد، با لگد دشمن از خواب بیدار خواهد شد.

وی افزود: همچنین آن حضرت در روایت دیگری فرمودند: «لَا تَأْمَنْ‌ عَدُوّاً وَ إِنْ شَكَر»؛ از دشمن در امان نباش، هر چند از شما سپاسگزاری کند.

کارشناس دینی با اشاره به حدیثی از امام حسن عسکری (ع) یادآور گردید: «أَضْعَفُ الْأَعْدَاءِ كَيْداً مَنْ‌ أَظْهَرَ عَدَاوَتَه‌»؛ ضعیف‌ترین دشمنان از جهت مکر، کسی است که دشمنی خود را بروز دهد. یعنی دشمنی که در نهان کار می‌کند، خطرناک‌تر است.

وی در پایان این بخش به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) استناد کرد و گفت: حضرت فرمودند: «إِنَّ أَعْقَلَ النَّاسِ عَبْدٌ عَرَفَ رَبَّهُ فَأَطَاعَهُ وَ عَرَفَ عَدُوَّهُ‌ فَعَصَاه‌»؛ عاقل‌ترین مردم بنده‌ای است که پروردگارش را بشناسد و از او اطاعت کند و دشمنش را بشناسد و او را نافرمانی کند.

اثر عجیب دعا برای دیگران

استاد بهرام نسب با اشاره به حدیثی از امام صادق (ع) درباره فضیلت دعا برای دیگران تصریح کرد: حضرت فرمودند: «إِذَا دَعَا الرَّجُلُ لِأَخِیهِ بِظَهْرِ الْغَیْبِ نُودِیَ مِنَ الْعَرْشِ وَلَكَ مِائَةُ أَلْفِ ضِعْفٍ مِثْلِهِ، وَإِذَا دَعَا لِنَفْسِهِ كَانَتْ لَهُ وَاحِدَةٌ، فَمِائَةُ أَلْفٍ مَضْمُونَةٌ خَیْرٌ مِنْ وَاحِدَةٍ لَایَدْرِى یُسْتَجَابُ لَهُ أَمْ لَا»؛ هنگامی که شخصی برای برادر مؤمن خود دعا کند، از عرش ندا می‌آید که: برای تو صدهزار برابر آن دعا مقدّر است و این در حالی است که اگر آن شخص برای خودش دعا می‌کرد، فقط به اندازه همان یک دعایش به او داده می‌شد؛ پس صد هزار برابر ضمانت‌شده، بهتر از یک برابر است که استجابت آن معلوم نیست.

وی تأکید کرد: این روایت ما را به عبور از خودخواهی و توجه به دیگران در دعا تشویق می‌کند؛ عملی که پاداشی بی‌نظیر در پی دارد.

فضیلت ماه رمضان و شرایط تولد دوباره

استاد سطوح عالی حوزه با اشاره به فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) اشاره کرد که می‌فرمایند: «إِنَّ اَللَّهَ جَلَّ جَلاَلُهُ يَقُولُ كُلَّ لَيْلَةٍ مِنْ هَذَا اَلشَّهْرِ وَ عِزَّتِي وَ جَلاَلِي لَقَدْ أَمَرْتُ مَلاَئِكَتِي بِفَتْحِ أَبْوَابِ سَمَاوَاتِي لِلدَّاعِينَ مِنْ عِبَادِي وَ إِمَائِي»؛ خداوند در هر شب از این ماه می‌فرماید: به عزت و جلالم سوگند، به فرشتگانم فرمان داده‌ام درهای آسمان‌هایم را بر روی مردان و زنان دعاکننده بگشایند.

وی در ادامه به روایت امام باقر (ع) خطاب به جابر درباره شرایط بهره‌مندی کامل از ماه رمضان اشاره کرد و اظهار داشت: حضرت فرمودند: «يَا جَابِرُ مَنْ دَخَلَ عَلَيْهِ شَهْرُ رَمَضَانَ فَصَامَ نَهَارَهُ وَ قَامَ وِرْداً مِنْ لَيْلِهِ وَ حَفِظَ فَرْجَهُ وَ لِسَانَهُ وَ غَضَّ بَصَرَهُ وَ كَفَّ أَذَاهُ خَرَجَ مِنَ الذُّنُوبِ كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ»؛ ای جابر! هر کس که ماه رمضان بر او وارد شود، روزش را روزه بگیرد و بخشی از شبش را به عبادت برخیزد و دامن و زبان خود را از گناه حفظ کند و چشمش را از حرام بپوشاند و از آزار دیگران خودداری کند، از گناهان خارج می‌شود مانند روزی که از مادر متولد شده است.

استاد بهرام نسب با اشاره به واکنش جابر که این حدیث را بسیار زیبا توصیف کرد، یادآور شد: امام باقر (ع) در پاسخ فرمودند: «مَا أَشَدَّ هَذَا مِنْ شَرْطٍ»؛ این چه شرط دشواری است! یعنی هر چند نتیجه این عمل بسیار ارزشمند است، اما شرایط آن نیز نیازمند مجاهدتی جدی با نفس است.

اهمیت نظافت در اسلام

کارشناس دینی در پایان با اشاره به حدیثی از امام صادق (ع) درباره اهمیت نظافت تأکید کرد: حضرت فرمودند: زمانی وحی از پیامبر (ص) قطع شد. به ایشان عرض کردند: آیا وحی از شما قطع شده است؟ حضرت فرمودند: «وَ كَيْفَ لاَ يَحْتَبِسُ وَ أَنْتُمْ لاَ تُقَلِّمُونَ أَظْفَارَكُمْ وَ لاَ تُنَقُّونَ رَوَاجِبَكُمْ»؛ چگونه وحی قطع نشود در حالی که شما ناخن‌هایتان را نمی‌چینید و میان انگشتان خود را تمیز نمی‌کنید؟!

استاد محمد سهیل بهرام نسب در پایان خاطرنشان کرد: این روایت نشان می‌دهد که نظافت و بهداشت فردی تا چه اندازه در اسلام مهم است و حتی می‌تواند در نزول فیض الهی و ارتباط معنوی انسان با خدا تأثیرگذار باشد. اسلام دین پاکیزگی و طهارت است و مؤمنان باید در همه حال به این امر توجه ویژه داشته باشند.