استاد سید حسین فاطمی، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «احکام اختصاصی قرآن، سوره ها و آیه ها» پرداخت.

/270/260/20/

قرائت قرآن

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: قرآن مجید مهم ترین معجزه الهی و بهترین دلیل بر نبوت خاتم انبیاء محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم است. عظمت این معجزه در طول تاریخ و در همه زمان ها و مکان ها و برای تمام ادیان و مذاهب دنیا ثابت شده است و علاوه بر معجزه و دلیل نبوت، برنامه زندگی و هدایت کننده بشریت است.

وی افزود: یکی از دلائل اثبات کلام الهی و معجزه بودن قرآن آن است که دیگران از آوردن چنین کلامی ناتوانند. و اگر مخالفین و معاندین قرآن می توانستند چنین عملی را انجام دهند حتما چنین می کردند و از نفوذ و گسترش اسلام جلوگیری می کردند.

استاد فاطمی خدای متعال در قرآن به این حقیقت اشاره نموده و می فرماید: «وَ إِنْ كُنْتُمْ في‌ رَيْبٍ‌ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى‌ عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقين؛ و اگر در آن چه ما بر بنده خود محمّد نازل كرده‌ايم، شك داريد پس سوره‌اى مانند آن رابياوريد، و غير از خدا، شاهدان و گواهان خود را فرا خوانيد اگر راست مى‌گوييد» (سوره بقره، آیه ٢٣)

 تغییر روش مبارزه

این استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: امروزه نیز که عصر رسانه و هوش مصنوعی است نیز دشمنان ناتوان از آوردن همانند آن هستند. هنگامی که دشمنان اسلام و معاندین نتوانستند همانند قرآن جاذبه ای برای عقل و فطرت بشریت بیاورند، با سوزاندن و از بین بردن قرآن و از میان برداشتن اهل آن و با ایجاد شبهه در آن به مبارزه برخواستند و تلاش نمودند قداست قرآن و عظمت آن را از بین ببرند.

همیشگی بودن قداست قرآن

استاد سید حسین فاطمی تأکید کرد: قرآن کریم «مقدس» است. به این معنا که دارای «طهارت و پاکیزگی است و از هر عیب و نقصی دور است و نزد مسلمانان و حتی سایر ادیان و مذاهب از شرافت و قداست و احترام خاصی برخوردار است. بنابر این حفظ و نگهداری و استفاده از آن ادب، آداب و شرایطی دارد که از آن به فقه القرآن تعبیر می شود.

احکام اختصاصی قرآن

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بسیاری از احکام و مسائل شرعی در سراسر قرآن و در سوره ها و آیات قرآن مطرح شده است.  اما خود قرآن به صورت خاص و برخی از سوره ها و آیات قرآن نیز، احکام اختصاصی مربوط به خود را دارند.

وی تصریح کرد: بهره ‌گیری از کتاب خدای متعال و تلاوت و تدبر در آیات آن، ادب و آداب فراوانی دارد. به همین منظور فقهای عظام از آیات قرآن و روایات، احکام، آداب و شرائط تلاوت قرآن را استخراج نموده اند.

چه مقداری قرآن بخوانیم؟

استاد سید حسین فاطمی اظهار داشت: یکی از با ارزش‌ترین عبادت‌ها قرائت و خواندن قرآن است. بسیاری از عبادت ها هنگام مریضی، مسافرت یا جهاد در راه خدا از انسان ساقط می‌شود و یا تخفیف پیدا می‌کند. مانند: افطار روزه یا شکسته شدن نماز برای مسافر. اما خداوند متعال در قرآن تأکید می‌ فرماید در این موارد نیز از قرائت قرآن غفلت نکنید و فرمود: هر چه می توانید قرآن بخوانید «.... فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى‌ وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ في‌ سَبيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ؛ پس آن چه براى شما ممكن است قرآن تلاوت كنيد. خداوند مى‌داند به زودى بعضى از شما بيمار مى‌شوند و بعضى براى طلب فضل پروردگار به سفر مى‌روند و گروهى در راه خدا جهاد مى‌كنند. پس به اندازه‌اى كه براى شما ممكن است، قرآن را تلاوت كنيد.» (سوره مزمل، آیه ٢٠)

 قرائت پنجاه آیه در روز

وی افزود: امام صادق عليه السّلام فرمودند: قرآن عهد خداوند و فرمان او است بر خلقش پس سزاوار است براى شخص مسلمان كه در اين عهد و فرمان خدا نظر افكند و روزى پنجاه آيه از آن را بخواند. (کاافي، ج ٢، ص ۶٠٩) فقهای بزرگوار بر طبق این روایات فتوا داده اند که مستحب است روزانه پنجاه آیه قرآن خوانده شود. (غنائم الأيام في مسائل الحلال و الحرام، میرزای قمی، ج ٣، ص ٩٣)

کمترین مقدار تلاوت قرآن

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر كس در يك شب ده آيه از قرآن بخواند از غافلين نوشته نشود، و هر كس پنجاه آيه بخواند در زمره ذاكرين نوشته شود. «5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ جَمِيعاً عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (ع) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ قَرَأَ عَشْرَ آيَاتٍ فِي لَيْلَةٍ لَمْ يُكْتَبْ مِنَ الْغَافِلِينَ وَ مَنْ قَرَأَ خَمْسِينَ آيَةً كُتِبَ مِنَ الذَّاكِرِينَ وَ مَنْ قَرَأَ مِائَةَ آيَةٍ كُتِبَ مِنَ الْقَانِتِينَ وَ مَنْ قَرَأَ مِائَتَيْ آيَةٍ كُتِبَ مِنَ الْخَاشِعِينَ وَ مَنْ قَرَأَ ثَلَاثَ مِائَةِ آيَةٍ كُتِبَ مِنَ الْفَائِزِينَ وَ مَنْ قَرَأَ خَمْسَمِائَةِ آيَةٍ كُتِبَ مِنَ الْمُجْتَهِدِينَ وَ مَنْ قَرَأَ أَلْفَ آيَةٍ كُتِبَ لَهُ قِنْطَارٌ مِنْ تِبْرٍ الْقِنْطَارُ خَمْسَةَ عَشَرَ أَلْفَ مِثْقَالٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ الْمِثْقَالُ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرُونَ قِيرَاطاً أَصْغَرُهَا مِثْلُ جَبَلِ أُحُدٍ وَ أَكْبَرُهَا مَا بَيْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ.» (كافي، ج‌ 2، ص: ۶١٢)

خواندن یک سوره

وی اظهار داشت: امام صادق علیه‌ السّلام فرمودند: چه می شود که اگر کاسبی از شما که در بازار مشغول کسب و کار است، پس از بازگشت به منزل و پیش از خوابیدن، سوره ای از قرآن را بخواند. در مقابل هر آیه ای که می خواند، برای او ده حسنه نوشته و از او ده گناه و کار زشت پاک می گردد. (كافي، ج‌ ٢، ص  ۶١١)

مراحل بهره مندی از قرآن

استاد سید حسین فاطمی خاطرنشان کرد: کلام الله مجید آن چنان عظمتی دارد که بهره مندی از آن در هر مرحله ای برای انسان نورانیت، قداست، حفاظت، آثار و برکات فراوانی به همراه دارد. خدای متعال در قرآن فرمود: «يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبينا؛ اى مردم! به یقین براى شما از جانب پروردگارتان برهانى محكم آمد و نورى تابان براى شما نازل نموديم.» (سوره نساء، آیه ١٧۴)

وی افزود: طبق روایات وجود قرآن در خانه نورانیتی ایجاد می کند که شیاطین را دور می سازد. نگاه به قرآن عبادت است. شنیدن، خواندن، تعلیم و تعلم، تدبّر، حفظ و عمل به قرآن هر کدام و در هر مرحله ای آثار و برکات فراوانی برای انسان مسلمان و حتی غیر مسلمان و جامعه انسانی دارد.

پاداش بهره مند شدن از کلام وحی

این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: هر انسانی می تواند به تناسب ظرفیت خود از نور قرآن بهره مند شود. حتی افراد بی سواد، نابینا و ناشنوا نیز از نورانیت قرآن بی نصیب نیستند. افراد بی سواد می توانند با شرکت در جلسات قرآنی و شنیدن آیات قرآن و نگاه بر صفحات این کتاب آسمانی و در صورت امکان با حفظ برخی سوره های کوچک از کلام وحی استفاده نمایند، همان گونه که روشن دلان می توانند با حضور در محضر قرآن و با وضو بر صفحات آن دست کشیدن پاداش و ثواب و بهره خود را از قرآن ببرند.

 پاداش یکسان

وی بیان کرد: رسول اکرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند: آن كه دعا مي كند و آن كه آمين می گويد در پاداش شريكند و قارى قرآن و شنونده قرآن در پاداش شريكند و عالم و شنونده علم او در پاداش شريكند. (نهج الفصاحة، ص ۴٨۵)

پاداش های متنوع

استاد فاطمی خاطرنشان کرد: امام سجاد عليه السلام فرمودند: هر كس يك حرف از قرآن را گوش كند گرچه نخواند، خداوند براى او يك حسنه بنويسد و يك گناه از او محو كند و يك درجه او را بالا برد، و هر كس با نگاه و بدون صوت و تلفظ آن را بخواندو مطالعه نماید، برايش برای هر حرفى حسنه اى بنويسد و گناهى از او محو كند و درجه او را بالا برد، و هر كس يك حرف ظاهری از آن را بياموزد خداوند برايش ده حسنه بنويسد و ده گناه از او محو كند و ده درجه برايش بالا برد. سپس فرمودند: نمي گويم برای هر آيه بلكه برای هر حرفى چون باء. تاء. يا مانند اين ها، و...

«أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع قَالَ‏ وَ قَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اسْتَمَعَ حَرْفاً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ غَيْرِ قِرَاءَةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً وَ مَحَا عَنْهُ سَيِّئَةً وَ رَفَعَ لَهُ دَرَجَةً وَ مَنْ قَرَأَ نَظَراً مِنْ غَيْرِ صَوْتٍ‏ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ حَرْفٍ حَسَنَةً وَ مَحَا عَنْهُ سَيِّئَةً وَ رَفَعَ لَهُ دَرَجَةً وَ مَنْ تَعَلَّمَ مِنْهُ حَرْفاً ظَاهِراً كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ وَ مَحَا عَنْهُ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ وَ رَفَعَ لَهُ عَشْرَ دَرَجَاتٍ قَالَ لَا أَقُولُ بِكُلِّ آيَةٍ وَ لَكِنْ بِكُلِّ حَرْفٍ بَاءٍ أَوْ تَاءٍ أَوْ شِبْهِهِمَا قَالَ وَ مَنْ قَرَأَ حَرْفاً ظَاهِراً وَ هُوَ جَالِسٌ فِي صَلَاتِهِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ‏ بِهِ خَمْسِينَ حَسَنَةً وَ مَحَا عَنْهُ خَمْسِينَ سَيِّئَةً وَ رَفَعَ لَهُ خَمْسِينَ دَرَجَةً وَ مَنْ قَرَأَ حَرْفاً وَ هُوَ قَائِمٌ فِي صَلَاتِهِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ حَرْفٍ مِائَةَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ مِائَةَ سَيِّئَةٍ وَ رَفَعَ لَهُ مِائَةَ دَرَجَةٍ وَ مَنْ خَتَمَهُ كَانَتْ لَهُ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ مُؤَخَّرَةً أَوْ مُعَجَّلَةً قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ خَتَمَهُ كُلَّهُ قَالَ خَتَمَهُ كُلَّهُ» (كافي، ج ٢، ص ۶١٢)

وی افزود: اسحاق بن عمّار می گويد: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: قربانت شوم، من قرآن را از حفظ دارم، آن را از حفظ بخوانم بهتر است يا از روى قرآن؟ امام صادق عليه السلام فرمودند: بلكه در قرآن نگاه كن كه آن بهتر است، آيا نمی دانى كه نگاه در مُصحَف (قرآن) عبادت است. خواندن قرآن از روى مصحف، عذاب پدر و مادر را سبك كند، گر چه كافر باشند و نیز فرمودند: من خوش دارم كه در هر خانه ای قرآنى باشد، تا خدای عز و جل به سبب آن شياطين را دور ‌كند. (همان، ص ۶١٣)

 کلام خدا در اختیار همگان

استاد سید حسین فاطمی خاطرنشان کرد: سنّت حسنه ای است که اولین مهریه عروس و داماد و اولین کالای با ارزشی که به خانه زوج های جوان می برند، یک جلد کلام الله مجید است و این اولین مرحله بهره مند شدن خانواده ها از قرآن کریم و نورانی شدن از پرتو درخشان کلام وحی است. رشد و سعادت خانواده ها در آن است که به همین مقدار بهره مند شدن اکتفاء نکنند و با استفاده از صوت قرآن و بازگشایی کتاب خدا در زندگی خود و تلاوت آیات آن، عمل به آموزه های وحیانی و آموزش آن به فرزندان خود، مراحل بهره مندی از آثار و برکات بی پایان قرآن حکیم را کامل نمایند. حضور قرآن در خانه و نشستن خانواده در کلاس آیات الهی، شرّ شیاطین را دور ساخته و خیرات و برکات فراوان همراه با عافیت را به دنبال خواهد داشت. همان گونه که متروک ماندن قرآن و غبار جهل بر روی آن نشستن و غنای لهوی و موسیقی های مطرب را جایگزین صوت زیبای وحی نمودن، راه شیاطین جنّی و انسی را در زندگی باز نموده و مشکلات و سختی ها یکی پس از دیگری آشکار می گردد.

حکم همراه داشتن قرآن

وی افزود: به همراه داشتن قرآن و همواره در محضر قرآن بودن به شرط رعایت حرمت و احترام آن خوب است و برکاتی دارد، اما توجه به نکات زیر لازم است: براى همراه داشتن قرآن و خواندن و نوشتن آن، هم چنین برای لمس جلد و حاشیه قرآن نیز وضو گرفتن مستحب است.  خواندن و همراه داشتن قرآن برای شخص جنب و حائض و لمس حاشيه های آن مكروه است.  (توضیح المسائل مراجع تقلید، ج ‌۱، ص ۱۸۸، مسئله ٣٢٢ و ص ٢١۴، مسئله ٣۵۶ و ص ٢۶٩، مسئله ۴٧٧)