استاد محمدرضا پایانی، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به تبیین ارتباط میان روحانیت و مردم در عصر حاضر پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: ماه رمضان، ماه ضیافت الهی و ماه نزول قرآن، ظرفیتی بی‌نظیر برای نشر معارف دینی و تقویت پیوند میان مردم و روحانیت است. نفس‌های مؤمنان در این ماه تسبیح و خواب آنان عبادت محسوب می‌شود که نشان‌دهنده امتیاز ویژه این ماه نسبت به سایر ایام است. متأسفانه امروز برخی معتقدند که این ارتباط دیرینه، دستخوش سردی و فاصله شده است.

استاد پایانی با اشاره به وظیفه خطیر روحانیت در استفاده از فرصت ماه رمضان برای تبلیغ و ارتقای سطح آگاهی دینی مردم، به دو روایت از پیامبر اکرم (ص) استناد کرد که در منابع معتبری همچون مستدرک‌الوسائل (جلد ۱۱، صفحه ۳۷۷) و بحارالأنوار نقل شده است. وی تأکید کرد: این روایات را باید به عنوان یک هشدار جدی و نه صرفاً پیشگویی، مورد توجه قرار داد.

وی در تشریح روایت اول گفت: حضرت رسول (ص) می‌فرمایند زمانی بر امت من فرا می‌رسد که علما و دانشمندان دینی، نه با علم و تقوای خود، که تنها با لباس و ظاهر متفاوتشان از دیگران بازشناسی می‌شوند. این هشداری است به جامعه دینی که مبادا علمای حقیقی به جای پرداختن به عمق علم و تهذیب نفس، به ظاهر و پوشش متمایز اکتفا کنند. در کتاب شریف مستدرک الوسائل می خوانیم: «13303-  وَ قَالَ ص: يَأْتِي زَمَانٌ عَلَى أُمَّتِي لَا يَعْرِفُونَ الْعُلَمَاءَ إِلَّا بِثَوْبٍ حَسَنٍ وَ لَا يَعْرِفُونَ الْقُرْآنَ إِلَّا بِصَوْتٍ حَسَنٍ وَ لَا يَعْبُدُونَ اللَّهَ إِلَّا بِشَهْرِ رَمَضَانَ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ سُلْطَاناً لَا عِلْمَ لَهُ وَ لَا حِلْمَ لَهُ وَ لَا رَحْمَ لَهُ» (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏11، ص: 377)

این استاد حوزه در توضیح روایت دوم که آن را بسیار تکان‌دهنده خواند، اظهار داشت: پیامبر اکرم (ص) در روایتی دیگر، وضعیتی را ترسیم می‌کنند که مردم از علما می‌گریزند، آن‌چنان که گله گوسفند از گرگ فرار می‌کند. اگر چنین فاصله و گریزی میان امت و روحانیت ایجاد شود، خداوند جامعه را به سه بلا و مجازات بزرگ مبتلا خواهد کرد. نخست، برکت از اموال و زندگی‌ها برداشته می‌شود. دوم، حاکمی ستمگر و زورگو بر مردم مسلط می‌شود که رهایی از ظلمش ممکن نیست. و سوم، مردم در حالی از دنیا می‌روند که از ایمان حقیقی بهره‌ای نبرده‌اند.

در روایت می خوانیم: «13301-  وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: سَيَأْتِي زَمَانٌ عَلَى أُمَّتِي يَفِرُّونَ مِنَ الْعُلَمَاءِ كَمَا يَفِرُّ الْغَنَمُ عَنِ الذِّئْبِ ابْتَلَاهُمُ اللَّهُ تَعَالَى بِثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ الْأَوَّلُ يَرْفَعُ الْبَرَكَةَ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَ الثَّانِي سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ سُلْطَاناً جَائِراً وَ الثَّالِثُ يَخْرُجُونَ مِنَ الدُّنْيَا بِلَا إِيمَانٍ» (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج ‏11، ص: 376)

وی با تأکید بر این نکته که این روایات ناظر به یک واقعیت انکارناپذیر تاریخی است، افزود: از صدر اسلام تاکنون، به ویژه در جامعه شیعه، علما همواره ملجأ و پناهگاه مردم بوده‌اند. مردم اصول دین و فروع آن را از علما می‌آموختند و در مشکلات مادی و معنوی، اولین پناهگاهشان روحانیت بوده است. اگر این پیوند گسسته شود، بزرگ‌ترین ضربه به پیکره جامعه اسلامی وارد خواهد آمد.

این استاد حوزه با اشاره به آسیب‌های عصر حاضر، یکی از مهم‌ترین عوامل فاصله مردم و روحانیت را دور شدن روحانیت از رسالت اصلی خود دانست. رسالت اصلی روحانیت، دفاع از حریم دین در معنای عام آن است؛ شامل عقاید، اخلاق، احکام و پاسداری از مکتب اهل بیت (ع). اگر روحانیت از این مسیر منحرف شود و به اموری ورود کند که در تخصص اصلی‌اش نیست، دچار بحران هویت می‌شود.

استاد پایانی با ذکر مثالی گفت: شنیده شده که به یک روحانی در ایام تبلیغ، علاوه بر حق‌الزحمه، مبلغی جداگانه داده بودند و وقتی علت را پرسید، گفتند این بابت مطالبی است که از روزنامه‌ها و مجلات خوانده و برای ما بازگو کرده‌ای! این وظیفه یک روحانی نیست. اگر روحانی در رشته‌ای غیر از تخصص خود وارد شود، کارش تنزل پیدا می‌کند. گاهی می‌بینیم که کار یک روحانی به خنداندن مردم در مجالس خلاصه می‌شود و این در حالی است که بذله‌گویی برای گرمی مجلس خوب است، اما نباید به حرفه اصلی تبدیل شود. این‌ها همه آسیب‌های جدی برای قشر روحانیت است.

وی در پایان با تأکید بر لزوم بازگشت روحانیت به نقش اصیل خود، خاطرنشان کرد: تنها راه ترمیم این شکاف و جلوگیری از تبعات ذکر شده در روایت نبوی، آن است که روحانیت به نقش پیامبرگونۀ خود یعنی تربیت، تعلیم، ارشاد و دفاع از حریم اسلام برگردد. مردم باید روحانیت را غمخوار و همدرد خود بدانند، نه تافته‌ای جدا بافته. اگر روحانیت در کنار مردم باشد و درد آنان را بشناسد، مقبولیتش افزایش یافته و از بحران‌های موجود نجات خواهیم یافت.