استاد باقریان ساروی مطرح کرد؛

محوریت قران و حدیث در حوزه های علمیه

استاد احمد باقریان ساروی از اساتید و پژوهشگران حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «محوریت قران و حدیث در حوزه های علمیه» پرداخت.

/270/260/20

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: کلیپی درباره «عرضه حدیث به قرآن» منتشر شد که مستشکل خواسته است ثابت کند که همه احادیث، گرچه دارای سند صحیح بوده و معارضی نداشته باشد، باید به قرآن عرضه شود؛ و در صورتی که با قرآن موافق بود، اعتبار دارد؛ وگرنه معتبر نیست. در گفتگوهای گذشته به برخی از اشکالات آن اشاره و پاسخ داده شد؛ در این گفتگو نیز به ادامه اشکالات، اشاره و پاسخ داده می شود.

 

مستشکل گفته است: [مشکل حوزه های علمیه این است که محور روایات است نه قرآن. (الف): مثلا: در قرآن نیامده که حق طلاق فقط در اختیار مرد باشد و زن حق طلاق ندارد. (ب): اطاعت زن از مرد باید باشد نه بر عکس]

 

پاسخ:

استاد باقریان در ادامه بیان کرد: درباره ادعای محور بودن روایات در حوزه های علمیه، باید گفت بر خلاف شایعات، در حوزه های علمیه نخستین و اصلی ترین منبع استنباط، قران کریم است.

 

وی افزود: در مورد «حق طلاق مرد» و «اطاعت زن از مرد» را که مستشکل مطرح کرده و گفته است که «این حق انحصاری از قرآن استفاده نمی شود»، باید گفت

(اولا) تنها ادعا و اول نزاع و برداشت خود او است و دلالت آیه قرآن در این دو مورد باید کاملا بررسی بشود.

(ثانیا) دو بحث فقهی هستند و اگر بر فرض از قرآن چیزی استفاده نشود، در باره سند و دلالت روایات باید بحث مو شکافانه فقهی انجام بگیرد و تا نرسیدن به نتیجه نمی توان با پیش داوری و یا با برداشت شخصی، اعتبار روایات را مخدوش دانست.

 

بررسی روایات عرضه حدیث به قرآن

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در مورد عرضه احادیث به قرآن، در منابع شیعه و سنی، احادیث فراوان آمده و در کتاب شیخ حر عاملی در وسائل الشیعه در کتاب القضاء ابواب صفات القاضی، باب 9 «باب وجوه الجمع بين الأحاديث المختلفة وكيفية العمل بها» آنها را جمع کرده است؛ که به تعدادی از آنها اشاره و بررسی می کنیم:

روایت 1: در حدیث طولانی مفبوله عمر بن حنظله از امام صادق علیه السلام در مورد مرجهات از جمله آمده است: إلى أن قال: فإن كان الخبران عنكم مشهورين قد رواهما الثقات عنكم؟ قال: ينظر فما وافق حكمه حكم الكتاب والسنة وخالف العامة فيؤخذ به ويترك ما خالف حكمه حكم الكتاب والسنة ووافق العامة». [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 76، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 حدیث1].

 راوی پرسیئد: اگر دو خبر نقل شده از شما هر دو مشهور باشند و ثقه ها ان دو را از شما روایت کرده باشند چه باید کرد؟ امام (ع) در پاسخ فرمود «نگاه میشود ان را که خکمش با حکم کتاب و سنت موافق و مخالف عامه باشد به ان گرفته میشود و ان را که حکمش با حکم کتاب و سنت مخالف و موافق عامه باشد رها میگردد».

روایت 2 عرضه به کتاب ندارد، در مورد حدیث صادر شده از روی تقیه است.

روایت 3 عرضه به کتاب ندارد؛ بلکه آمده به حدیثی اکتفا کن که به آن علم پیدا کردی.

روایت 4 عرضه به کتاب ندارد، بلکه درباره نسخ حدیث با حدیث دیگر است.

روایت 5 و 6 و 8 و 9 عرضه به کتاب ندارد، بلکه اختیار تا هنگام ملاقات امام را دلالت دارد.

روایت 7 عرضه به کتاب ندارد.

روایت 10: سكوني از امام صادق عليه السلام نقل کرد که: رسول الله صلى الله عليه وآله فرمود: «إن على كل حق حقيقة، و على كل صواب نورا، فما وافق كتاب الله فخذوه، وما خالف كتاب الله فدعوه».[وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 78، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 حدیث10].

روایت 11:  ابن أبي يعفور في هذا المجلس قال: سألت أبا عبد الله عليه السلام عن اختلاف الحديث يرويه من نثق به، ومنهم من لا نثق به، قال: إذا ورد عليكم حديث فوجدتم له شاهدا من كتاب الله أو من قول رسول الله صلى الله عليه وآله، وإلا فالذي جاءكم به أولى به». [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 78، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 ح 11].

روایت 12: امام صادق (علیه السلام فرمود «ما لم يوافق من الحديث القرآن فهو زخرف».[وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 78، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 ح 12].

روایت 13 ارجاع به امام است نه به قرآن.

روایت 14: (مرسله) أيوب بن الحر قال: سمعت أبا عبد الله عليه السلام يقول: كل شئ مردود إلى الكتاب والسنة، وكل حديث لا يوافق كتاب الله فهو زخرف».». [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 79، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 ح 14].

روایت 15: خطب النبي صلى الله عليه وآله بمنى فقال: أيها الناس ما جاءكم عني يوافق كتاب الله فأنا قلته، وما جاءكم يخالف كتاب الله فلم أقله». [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 79، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 ح 15].

روایت 16 اولا مرسل است و ثانیا فقط مخالف کتاب و سنت را اشاره دارد.

روایت 17 توصیه به تقیه است.

روایت 18 وجود یک یا دو شاهد از کتاب خدا را دلالت دارد.

روایت 19 در مورد احتلاف روایات ارجاع به قرآن داده شد.

روایت 20 در باره اختلاف دو قاضی و ارجاع به افقه آن دو است و ارجاع به قران ندارد.

از احمد بن حسن میثمی از امام رضا علیه السلام، آغاز روایت در باره حدیثین مختلفین است تا اینکه راوی گفت: قلت: فإنه يرد عنكم الحديث في الشئ عن رسول الله صلى الله عليه وآله مما ليس في الكتاب وهو في السنة ثم يرد خلافه فقال: كذلك قد نهى رسول الله صلى الله عليه وآله عن أشياء نهى حرام فوافق في ذلك أمره نهيه نهى الله، وأمر بأشياء فصار ذلك الأمر واجبا لازما كعدل فرائض الله فوافق في ذلك أمره أمر الله، فما جاء في النهي عن رسول الله صلى الله عليه وآله نهى حرام ثم جاء خلافه لم يسع استعمال ذلك، وكذلك فيما أمر به ، لأنا لا نرخص فيما لم يرخص فيه رسول الله صلى الله عليه وآله ولا نأمر بخلاف ما أمر به رسول الله صلى الله عليه وآله إلا لعلة خوف ضرورة، فأما أن نستحل ما حرم رسول الله صلى الله عليه وآله أو نحرم ما استحل رسول الله صلى الله عليه وآله فلا يكون ذلك أبدا، لأنا، تابعون لرسول الله صلى الله عليه وآله مسلمون له كما كان رسول الله صلى الله عليه وآله تابعا لأمر ربه مسلما له وقال الله عز وجل: (ما آتيكم الرسول فخذوه وما نهاكم عنه فانتهوا )...» [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 81، کتاب القضاء، ابواب صفات القاضی، باب 9 ح 21]. [در قسمت بعدی ادامه «بررسی روایات عرضه حدیث به قرآن»]

عرضه حدیث به قران (پاسخ به شبهات عدم اعتبار احادیث) (قسمت هفتم) (احمد باقریان ساروی)  

روایت 22 درباره رد متشابه قرآن به محکم ان و نیز رد متشابه حدیث به محکم ان است. 

روایت 23  - تا – 26 در باره ترجیح با مخالفت عامه است.

روایت 27 و 28 هیچ ترجیح و ارجاعی ذکر نشد.

روایت 29: خبر الراوندي عن الصادق (عليه السلام): « إذا ورد عليكم حديثان مختلفان فاعرضوهما على كتاب الله، فما وافق كتاب الله فخذوه وما خالف كتاب الله فرُدّوه فإن لم تجدوهما في كتاب الله فاعرضوهما على أخبار العامة ، فما وافق أخبارهم فذروه ، وما خالف أخبارهم فخذوه» [وسائل الشيعة (اسلامیه) 18: 84، أبواب صفات القاضي باب 9 ح 29 و مانند آن: أصول الكافي 1 / 69 ، ح 5].

امام صادق علیه السلام فرمود: «اگر دو حدیث مختلف به شما برسد آن دو را به کتاب خدا عرضه کنید، و آن را که موافق کتاب خدا باشد بگیرید و ان را که مخالف کتاب خدا باشد رد کنید و اگر حکم ان دو را در کتاب خدا نیاتفتید آن دو به احبار عامه عرضه کنیدف پس آن را که موافق احبار آنان باشد رد کنید و ان را مخالف احبار آنان باش بگیرید».

روایت 30 مرسله و در باره ترجیح به مخالفت با عامه است.

روایت 31 – تا – 34 درباره دو حدیث مختلف  ترجیح به مخالفت با عامه است.

روایت 35 امام صادق هلیه السلام فرمود «الوقوف عند الشبهة خير من الاقتحام في الهلكة... فما وافق كتاب الله فخذوه، وما خالف كتاب الله فدعوه» [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 86، حدیث 35].

روایت 36 در باره اختلاف احادیث و ملاک را علم به صدور از امام بیان کرد.

روایت 37 امام باقر علیه السلام فرمود «انظروا أمرنا وما جائكم عنا، فان وجدتموه للقرآن موافقا فخذوا به، وإن لم تجدوه موافقا فردوه، وإن اشتبه الأمر عليكم فقفوا عنده وردوه إلينا حتى نشرح لكم من ذلك ما شرح لنا». [همان18: 86 ح 37].

روایت 38: در ( نهج البلاغة ) از أمير المؤمنين عليه السلام در نامه اش به مالك اشتر فرمود: «واردد إلى الله ورسوله ما يظلعك من الخطوب ويشتبه عليك من الأمور، فقد قال الله سبحانه لقوم أحب إرشادهم: (يا أيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فان تنازعتم في شئ فردوه إلى الله والرسول) [نساء: 59]، فالراد إلى الله الاخذ بمحكم كتابه، والراد إلى الرسول الاخذ بسنته الجامعة غير المتفرقة». [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 86، حدیث 38].

«آنچه از خطبه ها را که اطلاع پیدا کردی و اموری که بر تو مشتبه شد به خدا و رسولش برگردان، خداوند به مردمی که ارشاد آنان را دوست دارد فرمود (هان اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خدا را اطاعت كنيد، و رسول و كارداران خود را- كه خدا و رسول علامت و معيار ولايت آنان را معين كرده- فرمان ببريد، و هر گاه در امرى اختلافتان شد براى حل آن به خدا و رسول مراجعه كنيد) پس رجوع به خدا گرفتن محکم کتاب او است و رجوع به رسول گرفتن سنت جامع غیر متفرقه او است».

روایت 39 مکاتبه صاحب الزمان علیه در باره حدیثان مختلفان و اختیار عمل به هر کدام است.

روایت 40 از امام رضا (علیه السلام) آمده است: قلت له: تجيئنا الأحاديث عنكم مختلفة، فقال: ما جائك عنا فقس على كتاب الله عز وجل وأحاديثنا، فإن كان يشبههما فهو منا، وإن لم يكن يشبههما فليس منا، قلت: يجيئنا الرجلان وكلاهما ثقة بحديثين مختلفين ولا نعلم أيهما الحق قال: فإذا لم تعلم فموسع عليك بأيهما أخذ». [وسائل الشیعه (اسلامیه) 18: 87، حدیث 40].

راوی از امام رضا علیه السلام پرسید: از شما احادیث مختلف به ما میرسد چکنیم؟ حضرت در پاسخ فرمود «آنچه از ما به شما رسید به کتاب خدا و احادیث ما قیاس کنید، پس اگر شبیه آن دو باشد از ما است و اگر شبیه آن دو نباشد از ما نیست» راوی پرسید دو تن دو حدیث مختلف روایت می کنند و هر دو ثقه هستند و ما نمیدانیم کدام حق است چکنیم؟ فرمود: «انگاه که ندانی بر تو گشایش است که هر کدام را بگیری». 

روایت 41 در باره عمل به احادیث ثقه است.

روایت 42 ترجیح به مخالفت با عامه است.

روایت 43 ترجیح به مجمع علیه نزد شیعه است.

روایت 44 درباره حدیثان مختلفان و حکم به اختیار انتخاب هر کدام است.

روایت 45 در باره ترجیح به اعدلیت و افقهیت راوی است.

روایت 46 ترجیح به حدیثی است که از روی تقیه صادر نشده باشد.

روایت 47 از امامان باقر و صادق علیهما السلام «لا تصدق علينا إلا ما وافق كتاب الله وسنة نبيه صلى الله عليه وآله». [همان18: 89 ح 47].

روایت 48 از عبد الصالح: «إذا جاءك الحديثان المختلفان فقسهما على كتاب الله وأحاديثنا، فان أشبهها فهو حق، وإن لم يشبهها فهو باطل». [همان18: 89 ح 48].

 

چ, 09/01/1402 - 17:58